Ara
  • Olga Ateş

Asgari İşçilikte SMMM/YMM İncelemesi

Mahmut ÇOLAK*

Yaklaşım Dergisi

Bilindiği üzere, 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu’na göre yetki verilmiş SMMM ile YMM’lerin ihaleli işler ile özel bina inşaatı işyerlerinde, işin yürütümü için gerekli olan asgari işçilik miktarının tespitine ilişkin olmak üzere, işverenlerin talebi doğrultusunda rapor düzenlemeleri ilk olarak Sosyal Sigortalar Kurumu Sigorta Primleri Takip ve Tahsilat Genel Tebliği (Seri No: 5)([1]) ile sağlanmıştır. Ancak, meslek mensuplarına Tebliğ ile tanınan bu yetki, kanuni dayanağı olmadığı gerekçesiyle Danıştay’ın ilgili daireleri tarafından iptal konusu edilmiş ve en son olarak Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulunun Kararı ile nihai olarak kaldırılmıştır([2]).

Meslek mensupları([3]) söz konusu yetkilerine 4958 sayılı Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu’nun([4]) 49. maddesiyle yeniden kavuşturulmuş, 01.05.2004 tarihinden sonra bitirilen ihaleli ve özel bina inşaatı işleri için 29.09.2005 tarihinden itibaren fiilen rapor düzenlemeleri yasal olarak başlatılmıştır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun([5]) 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmesi ile birlikte meslek mensuplarının bu inceleme yetkisi devam etmiştir. Bu çalışmamızda, meslek mensuplarının asgari işçilik incelemeleri konusuna genel bir bakış yapılacaktır.

II- MEVCUT KANUNİ DAYANAK

A- 5510 SAYILI KANUN’UN “KURUM’UN([6]) DENETLEME VE KONTROL YETKİSİ” BAŞLIKLI 59. MADDESİ

(Üçüncü fıkra hükmü) İhaleli işler ile özel bina inşaatı işyerleri işverenlerine, Kuruma prim borçlarının bulunmadığını gösteren ilişiksizlik belgesinin verilmesinde, 01.06.1989 tarih ve 3568 sayılı Serbest Muhasebecilik, Serbest Muhasebeci Malî Müşavirlik ve Yeminli Malî Müşavirlik Kanunu’na göre yetki verilmiş serbest muhasebeci malî müşavirler ile yeminli malî müşavirler tarafından işyeri kayıtlarının incelenmesi sonucunda Kuruma bildirildiği tespit edilen işçilik tutarlarının uygunluğu, Kurum’un denetim yetkisi saklı kalmak kaydıyla, esas alınabilir.

(Dördüncü fıkra hükmü) Usul ve esasları Kurum’ca belirlenmiş hesaplama yöntemine uygun olarak serbest muhasebeci malî müşavirler ile yeminli malî müşavirlerce düzenlenen rapor ile Kuruma yeterli işçilik bildirilmediği anlaşılan işyeri ve işverenlerinin, tespit edilen fark işçilik tutarı üzerinden hesaplanacak prim, gecikme cezası ve gecikme zammı tutarını 102. maddenin birinci fıkrasının (d) bendi ile (e) bendinin (4) numaralı alt bendi uyarınca verilecek idarî para cezaları ile birlikte ödemeleri kaydıyla ilişiksizlik belgesi verilebilir.

(Beşinci fıkra hükmü) Kurum’ca belirlenen usul ve esaslara aykırı hareket ederek Kurum zararına sebebiyet verdiği anlaşılan serbest muhasebeci malî müşavirler ile yeminli malî müşavirler tarafından düzenlenen raporlar dikkate alınmaz ve bunların daha sonra düzenleyecekleri raporlar Kurum’ca işleme konulmaz. Gerçeğe aykırı rapor düzenleyen serbest muhasebeci malî müşavirler ile yeminli malî müşavirler, Kurum’un bu nedenle uğradığı zarardan işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen sorumlu olup, bunlar hakkında, genel hükümlere göre Kurum’un takip hakkı saklıdır. Meslek mensupları, işverenlerin devamlı işyerlerinin sigortalıları ile yaptıkları işler ile Kurum’da tescil edilmemiş veya tescil edilmiş olmakla birlikte işçilik bildiriminde bulunulmamış olan yukarıdaki işler hakkında inceleme yapamazlar.

(Yedinci fıkra hükmü) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle([7]) düzenlenir.

B- 5510 SAYILI KANUN’UN “KURUM’CA VERİLECEK İDARÎ PARA CEZALARI” BAŞLIKLI 102. MADDESİ

(Birinci fıkra hükmü) Kurum’ca dayanağı belirtilmek suretiyle diğer kanunlarda aşağıda belirtilen fiiller için idari para cezası öngörülmüş olsa dahi ayrıca bu Kanunun;

d) 59. maddesi uyarınca Kurum’un defter ve belge incelemeye yetkili denetim ve kontrolle görevlendirilmiş memurları tarafından veya 59. maddesinin beşinci fıkrasında belirtilen serbest muhasebeci malî müşavirler ile yeminli malî müşavirlerce düzenlenen raporlara istinaden, Kuruma bildirilmediği tespit edilen eksik işçilik tutarının mal edildiği her bir ay için, aylık asgari ücretin iki katı tutarında idari para cezası uygulanır.

III- DEĞERLENDİRMELER

Gerek 5510 sayılı Kanun gerekse de söz konusu Yönetmelik çerçevesinde, meslek mensupları tarafından ihale konusu işlerde ve gerçek kişiler, tüzel kişiler veya tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlar tarafından yapılan özel bina inşaatı işyerlerinde inceleme yapılmaktadır. İnceleme, söz konusu işler ve işyerlerinde işyeri kayıt ve belgelerinin incelenmesi şeklinde düzenleyecekleri rapora istinaden işverenin Kuruma borcunun bulunmaması kaydıyla ilgili makamlara verilmek üzere Sosyal Güvenlik İl Müdürlükleri/Sosyal Güvenlik Merkezleri tarafından düzenlenen soğuk damgalı belge üzerine kesin teminatın iadesi veya yapı kullanma izin belgesinin alınması ile süreç sonlandırılmaktadır.

Meslek mensupları; hariçten işçi çalıştırılmaksızın daimi nitelikteki işyerlerinin sigortalıları ile yapılan işler, Kuruma tescil edilmemiş veya tescil edilmiş olmakla birlikte işçilik bildiriminde bulunulmamış olan ihaleli işler ile özel bina inşaatı işyerleri hakkında bu Yönetmelik hükümlerine göre rapor düzenleyemezler.

İşverenin veya alt işverenin defter ve belgelerini düzenleyen meslek mensupları, aynı işveren ve alt işveren için veya kendilerinin, boşanmış dahi olsa eşinin usul ve füruundan birinin veya üçüncü dereceye kadar (bu derece dâhil) kan ve ikinci dereceye kadar (bu derece dâhil) kayın hısımlarının ya da bunların yönetici oldukları veya yönetimde görev alarak ortak oldukları işyerleri hakkında meslek mensupları rapor düzenleyemezler.

Meslek mensupları, gerçeğe aykırı rapor düzenleyerek Kurum zararına sebebiyet verdikleri takdirde, oluşan Kurum zararından işveren ile müştereken ve müteselsilen sorumludurlar. Bu durumda ilgililer hakkında ayrıca genel hükümlere göre işlem yapılır.

Düzenledikleri rapor ile Kurum zararına sebebiyet verdiği, Kurum tarafından tespit edilen meslek mensuplarınca daha sonra düzenlenen raporlar işleme konulmaz.

Meslek mensuplarının şirket hâlinde çalışması durumunda, düzenlenecek raporlardan doğacak cezai ve malî sorumluluk raporu düzenleyen meslek mensubuna aittir.

IV- SONUÇ VE ÖNERİ

İhaleli işlerde teminat iadesi, tamamlanmış binalarda yapı kullanma izin belgesi alınabilmesi için, işverenlerin Kuruma prim borcu bulunmadığını gösterir ilişiksizlik belgesi almaları, bunun için de, işveren veya işin bölüm veya eklentilerinde işverenden iş alan ve kendi adına sigortalı çalıştıran aracıların kayıtlarının Kuruma bildirilmemiş işçilik bulunup bulunmadığının tespiti yönünden inceleme yapılması gerekmektedir.

İşveren sızlanmalarının önüne geçilmesi, Kurum alacaklarının tahsilinin hızlandırılması ve Kurum memnuniyetinin artırılması amacıyla Kurum Üniteleri, Kurum’un denetim elemanlarının yanında 3568 sayılı Kanuna göre yetki almış meslek mensuplarının asgari işçilik incelemelerine imkân tanınmıştır. İhaleli işler ile özel bina inşaatı işlerinde ilişiksizlik belgelerinin verilmesinde gecikmelerin önlenmesi amacıyla serbest muhasebeci malî müşavir ile yeminli malî müşavirlere bazı yetkiler verilmiştir.

Bugüne kadar söz konusu yetkinin meslek mensupları tarafından yoğun bir şekilde kullanılmadığı görülmektedir. Bu yetkinin meslek mensupları tarafından kullanılabilmesi için aşağıdaki hususlarda gerekli yasal düzenlemeler yapılmalıdır.

- Meslek mensuplarına, karşıt inceleme ve aracı (taşeron) kayıtlarını inceleme yetkileri tanınmalıdır.

- Meslek mensuplarına, Kurum Ünitelerinde mevcut olan işyeri dosyalarını inceleme yetkisi verilmelidir.

- Meslek mensuplarına, doğrudan ihale makamı ve ruhsat makamları ile yazışma yapma yetkisi verilmelidir.

- Meslek mensuplarına, rapor düzenleme konusunda tüm illerde eğitim programı uygulanmalıdır.

* SGK Başmüfettişi, C Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı

[1] 02.07.1994 tarih ve 21978 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[2] Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu’nun, 19.04.2002 tarih ve E.2001/913, K.2002/298 sayılı Kararı.

[3] SMMM/YMM’ler kastedilmektedir.

[4] 06.08.2003 tarih ve 25191 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[5] 16.06.2006 tarih ve 26200 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

[6] Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kastedilmektedir.

[7] Söz konusu Yönetmelik, Serbest Muhasebeci Malî Müşavirler ile Yeminli Malî Müşavirlerce İşyeri Kayıtlarının İncelenmesi Hakkında Yönetmelik olup, 27.09.2008 tarih ve 27010 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

Yazarlar : 'MAHMUT ÇOLAK'

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Tayyar Ateş Yeminli Mali Müşavirlik

Merkez Mah. Perihan Sk. No:67/1 Emin Bey Apt. Kat:4 D:5 Şişli / İstanbul 

+90 212 219 74 81