Ara
  • Olga Ateş

Duran Varlık Satışında Yapılan Hatalı Muhasebeleştirme ve Öneriler

Mustafa TEKE*

Yaklaşım Dergisi

I- İKTİSADİ KIYMET SATIŞI

Vergi Usul Kanunu’nun 328 ve takip eden maddelerine göre;

“Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin satılması halinde alınan bedel ile bunların envanter defterinde kayıtlı değerleri arasındaki fark kâr ve zarar hesabına geçirilir. İşletme hesabı esasında defter tutan mükelleflerle serbest meslek kazanç defteri tutan mükellefler bu farkı defterlerinde hasılat veya gider kaydederler. Amortisman ayrılmış olanların değeri ayrılmış amortismanlar düşüldükten sonra kalan meblağdır. Devir ve trampa satış hükmündedir.

(Ek fıkra: 19.02.1963 - 205/21 md.; Değişik fıkra: 30.12.1980 - 2365/56 md.) Şu kadarki, satılan iktisadi kıymetlerin yenilenmesi, işin mahiyetine göre zaruri bulunur veya bu hususta işletmeyi idare edenlerce karar verilmiş ve teşebbüse geçilmiş olursa bu takdirde, satıştan tahassül eden kâr, yenileme giderlerini karşılamak üzere, pasifte geçici bir hesapta azami üç yıl süre ile tutulabilir. Her ne sebeple olursa olsun bu süre içinde kullanılmamış olan kârlar üçüncü yılın vergi matrahına eklenir. Üç yıldan önce işin terki, devri veya işletmenin tasfiyesi halinde bu kârlar o yılın matrahına eklenir.

(Ek fıkra: 19.02.1963 - 205/21 md.) Yukarıdaki esaslar dahilinde yeni değerlerin iktisabında kullanılan kâr, yeni değerler üzerinden bu kanun hükümlerine göre ayrılacak amortismanlara mahsup edilir. Bu mahsup tamamlandıktan sonra itfa edilmemiş olarak kalan değerlerin amortismanına devam olunur.” denilmektedir.

Uygulamada sabit kıymet (duran varlık) satışlarının muhasebeleştirilmesinde, duraksamalar, tereddütler ve sıkıntılar olmaktadır. Nasıl mı?

II- ÖRNEK UYGULAMA

2013 yılının Nisan ayında 50.000 TL + % 18 KDV’ye alınan iş makinesi normal amortisman oranı %20 amortismana tabi tutulmuş ve Mart 2015 tarihinde 35.000 TL +%18 KDV’ye satılmışsa;

_____________Mart 2015_____________

100 Kasa H 41.300

257 B. Amortisman 20.000

253 T.Mak.Cihazlar 50.000

391 Hes.KDV 6.300

679 Ol.Dışı Gel.Kar 5.000

İktisadi kıymetin satılması.

__________________///________________

İşte sıkıntılar buradan başlamaktadır.

III- BULGULAR

- Yukarıdaki kayıt sisteminde KDV matrahı belli mi?

- Nakit akış tablosu için gerekli nakit girişi belli mi?

- Muhasebe Uygulaması genel tebliğine göre gelir tablosu ilkelerine uygun mu?

- Muhasebe kurallarına aykırı bir muhasebeleştirme düzeni ile,mahsup fişine tahsil kaydı yapılmış mı? ([1])

1- Yukarıdaki maddede KDV hangi değer üzerinden hesaplanmıştır belli değil ve muhasebe kavramlarından tam açıklama ilkesiyle uyuşmamaktadır.

Tam açıklama kavramı; mali tabloların bu tablolardan yararlanacak kişi ve kuruluşların doğru karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır olmasını ifade eder.

Mali tablolarda finansal bilgilerin tam olarak açıklanması yanında, mali tablo kalemleri kapsamında yer almayan ancak alınacak kararları etkileyebilecek, gerçekleşmesi muhtemel olaylara da yer verilmesi bu kavramın gereğidir.

2- Nakit Akış Tablosu düzenlenirken gerekli nakit girişi beli olmayacaktır. Ne kim üzerinden işletmenin belirli bir dönemdeki nakit kaynakları ile nakit kullanımlarını içeren Nakit Akış Tablosunun düzenlenmesinde sadece gelir tablosu ile dönem başı ve dönem sonu bilançolarına bağlı kalmak yeterli olmayabilir. Bunları destekleyecek ek bilgilerin de derlenmesi ve göz önünde bulundurulması gereklidir.

3- Gelir tablosu ilkelerinin amacı; satışların, gelirlerin, satışlar maliyetinin, giderlerin, kâr ve zararlara ait hesapların ve belli dönemlere ait işletme faaliyeti sonuçlarının sınıflandırılmış ve gerçeğe uygun olarak gösterilmesini sağlamaktır.

Bütün satışlar, gelir ve kârlar ile maliyet, gider ve zararlar brüt tutarları üzerinden gösterilirler ve hiç bir satış, gelir ve kâr kalemi bir maliyet, gider ve zarar kalemi ile tamamen veya kısmen karşılaştırılmak suretiyle gelir tablosu kapsamından çıkarılamaz.

4- Mahsup, tahsil ve tediye fişlerine hangi olayların yazılacağı bellidir. Oysa yukarıdaki örnekte mahsup fişine tahsil kaydı yapılmıştır. Açılış ve kapanış fişi dışında nakit hareketlerini mahsup fişinde gösteremezsiniz.

5- Yukarıdaki maddede işletmeden iktisadi kıymet çıktığı halde işleteme gözüküyor olması başka bir handikap değil mi? Öyleyse maddi duran varlık satışlarında en az iki muhasebeleştirilme yapılmalı. Satış işlemi gösterilmeli,duran varlık kayıttan düşülmeli.

IV- ÖNERİLER

- Amortismana tabi iktisadi kıymet satımında, en az iki kayıt yapılmalı.

- Satış kodu 603 Duran varlık satışları olabilir ve hesap planında açılmamış bir hesaptır.

- Duran varlık maliyetini ise 624 Duran varlık satış maliyeti hesabında gösterebiliriz.

- Satıştan ortaya çıkacak kâr/zararı ise 603 ve 624 hesaplarının 690 hesabına verilmesiyle kapanacaktır.

- Her ne kadar işletmenin ana faaliyeti dışında yapılmış bir işlem olsa da tek düzen hesap planına göre yukarıdaki hesaplar içinde gösterilmesinde sakınca olacağı kanaatinde değiliz.

Bu bilgiler ışığında yukarıdaki satış maddesini şöyle yapabiliriz.

______________Mart 2015________________

100 Kasa 41.300

603 Duran Varlık Satışları 35.000

391 Hes.KDV 6.300

Duran varlık satışı.

_______________///_____________________

257 B.Amortismanlar 20.000

624 Duran Varlık Sat.Maliyeti 30.000.

253 T.Mak.Cihazlar 50.000

Duran varlık satışı.

________________///____________________

V- SONUÇ

- Amortismana tabi iktisadi kıymet satımında, en az iki kayıt yapılmalı.

- Satış kodu 603 Duran varlık satışları olabilir ve hesap planında açılmamış bir hesaptır.

- Duran varlık maliyetini ise 624 Duran varlık satış maliyeti hesabında gösterebiliriz.

- Satıştan ortaya çıkacak kâr/zararı ise 603 ve 624 hesaplarının 690 hesabına verilmesiyle kapanacaktır.

- Her ne kadar işletmenin ana faaliyeti dışında yapılmış bir işlem olsa da tek düzen hesap planına göre yukarıdaki hesaplar içinde gösterilmesinde sakınca olacağı kanaatinde değiliz.

(*) Ahievran Üniversitesi Meslek Yüksekokulu Öğr.Gör.

[1] Nusret KURDOĞLU Ankara SMMO.Amortisman oranları s.36.

Yazarlar : 'MUSTAFA TEKE'

1,694 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Tayyar Ateş Yeminli Mali Müşavirlik

Merkez Mah. Perihan Sk. No:67/1 Emin Bey Apt. Kat:4 D:5 Şişli / İstanbul 

+90 212 219 74 81