Ara
  • Olga Ateş

Gelir Vergisi Mükelleflerinin Yurt Dışında Ödemiş Oldukları Vergilerin Mahsubu

İlhan ÇETİN*

Yaklaşım / Mart 2015 / Sayı: 267

I- GİRİŞ

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nda; gerçek kişilerin gelirlerinin gelir vergisine tabi olduğu, gerçek kişilerin gelirinin ise, bir takvim yılı içerisinde elde edilen kazanç ve iratların safi tutarı olduğu ifade edilmiştir. Kazançları gelir vergisine tabi olan tam mükellef gerçek kişiler gerek yurt içinde gerekse yurt dışında elde etmiş olduğu gelirlerinden dolayı Türkiye’de gelir vergisine tabi tutulmakta ve yurt içi ve yurt dışından elde etmiş oldukları gelirleri gelir vergisi beyanına dahil edilmekte, söz konusu matrah üzerinden gelir vergisi hesaplanmakta ve söz konusu gelirler nedeniyle yurt içinde ve yurt dışında ödenmiş olan vergilerin bulunması durumunda ise, söz konusu ödenen vergiler hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilmektedir.

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun “Yabancı Memleketlerde Ödenen Vergilerinin Mahsubu” başlıklı 123. maddesinde konu ile ilgili gerekli düzenlemelere yer verilmiş olup, söz konusu düzenlemeler çerçevesinde gelir vergisi mükelleflerinin yurt dışında elde etmiş oldukları gelirlere istinaden yurt dışında ödedikleri vergilerin, söz konusu geliri Türkiye’de beyan etmeleri durumunda hesaplanan gelir vergisinden hangi usuller çerçevesinde mahsup edileceği ortaya konulacaktır.

II- YASAL DÜZENLEME

Türkiye’de yerleşik tam mükellef gerçek kişiler gerek yurt içerisinde elde etmiş olduğu gelirlerden dolayı gerekse yurt dışında elde etmiş oldukları gelirlerden dolayı Türkiye’de gelir vergisine tabi tutulmaktadırlar. Ancak tam mükellef gerçek kişilerin Türkiye’de verecekleri gelir vergisi beyannamesine dahil etmiş oldukları yurt dışı kazançları nedeniyle ilgili ülkede ödemiş oldukları vergilerin Türkiye’de vermiş oldukları gelir vergisi beyannamesinde hesaplanan gelir vergisinden mahsubuna yönelik olarak Gelir Vergisi Kanunu’nun 123. maddesinde gerekli düzenlememeler yapılmış olup, madde hükmü aşağıdaki gibidir:

“Tam mükellefiyete tabi mükelleflerin yabancı memleketlerde elde ettikleri kazanç ve iratlardan mahallinde ödedikleri benzeri vergiler, Türkiye’de tarh edilen gelir vergisinin yabancı memleketlerde elde edilen kazanç ve iratlara isabet eden kısmından indirilir.

Birinci fıkra hükmünce indirilecek miktar Gelir Vergisinin yabancı memleketlerde elde edilen kazanç ve iratlara isabet eden kısmından fazla olduğu takdirde, aradaki fark nazara alınmaz.

Gelir Vergisinin yabancı memlekette elde edilen kazanç ve iratlara isabet eden kısmı, bunların gelire olan nispeti üzerinden hesaplanır.

Birinci fıkrada yazılı vergi indiriminin yapılması için:

1. Yabancı memlekette ödenen vergilerin gelir üzerinden alınan şahsi bir vergi olması;

2. Yabancı memlekette vergi ödendiğinin yetkili makamlardan alınan ve mahallindeki Türk elçilik veya konsoloslukları, yoksa orada Türk menfaatlerini koruyan memleketin aynı mahiyetteki temsilcileri tarafından tasdik olunan vesikalarla tevsik edilmesi;

şarttır.

2 numarada yazılı vesikalar taksit zamanına kadar gelmemiş olursa, yabancı memlekette elde edilen kazanç ve iratlara isabet eden vergi kısmı bir yıl süre ile ertelenir.

Aranan vesikalar bu süre zarfında vergi dairesine ibraz edildiği takdirde vergi tenzil edilir; süre geçtikten sonra erteleme hükmü kalkar ve vesikalar ibraz edilse bile nazara alınmaz. Vergi Usul Kanunu’nda yazılı mücbir sebeplere ait hükümler mahfuzdur.

Yabancı memleketlerde ödenen vergilerin ilgili bulundukları kazanç ve iratlar mükellef tarafından hangi yılın gelirine ithal edilmişse, bu vergiler de o gelire ait vergiden indirilir.

Bu madde gereğince yapılan vergi indiriminde yabancı para ile ödenen vergilere, bunların ilgili bulunduğu kazanç ve iratlara uygulanan kambiyo rayici uygulanır.

Kontrol edilen yabancı kurumlara ilişkin hükümlerin uygulandığı durumlarda, yurt dışı iştirakin toplam vergi yükünün hesabında esas alınan vergiler, ödenmiş olmaları şartıyla, Türkiye’de vergilendirilecek kontrol edilen yabancı kurum kârları üzerinden hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilebilir.”

III- UYGULAMA ESASLARI

Tam mükellef gerçek kişilerin gerek yurt içinde gerekse yurt dışında elde ettikleri kazançlarını gelir vergisi beyannamesine intikal ettirmesi ve bu kazançlarının tamamı üzerinden vergilendirilmeleri esastır. Ancak gelir vergisi beyannamesine intikal ettirilen yurt dışı kazançlar nedeniyle ilgili ülkede ödenen vergilerin belirli şartları taşıması halinde gelir vergisi beyannamesinde hesaplanan gelir vergisinden mahsup imkanı bulunmaktadır. Mahsup edilecek tutarın hesabında ise, mahsuba konu vergiye ilişkin kazancın tespiti esnasında söz konusu kazanca uygulanan kambiyo rayicinin uygulanması gerekmektedir.

Ayrıca yurt dışında ödenen ve Türkiye’de tarh olunması gereken gelir vergisinden mahsup edilmesi gereken vergi vb. ödemelere bir sınırlama getirilmiştir. Bu sınırlamaya göre; yurt dışı kazançlar üzerinden yurt dışında ödenip Türkiye’de tarh olunan gelir vergisinden mahsup edilebilecek yurt dışında ödenen vergi tutarı, hiçbir surette yurt dışında elde edilen kazancın toplam gelir vergisi matrahına oranı sonucunda elde edilen oranın, hesaplanan gelir vergisi ile çarpılması sonucunda elde edilen tutardan yüksek olamayacaktır.

Örneğin; Türkiye’de doktorluk faaliyetinden dolayı gelir vergisi mükellefi olan tam mükellef Bay A Türkiye’deki faaliyetinden dolayı 2014 takvim yılında 120.000,00 TL gelir elde etmiş olup, yine 2014 takvim yılında (F) ülkesinde konuşmacı olarak katıldığı bir konferans nedeniyle 10.000,00 TL gelir elde etmiş olup, söz konusu gelir üzerinden ilgili ülkede 3.250,00 TL vergi ödemiştir. Bu durumda Bay A gerek yurt içinde gerekse yurt dışında elde ettiği kazancının tamamını beyan ederek, yurt dışı kazancına isabet eden ve yurt dışında ödemiş olduğu vergiyi gelir vergisi beyannamesi üzerinden hesaplanan vergiden mahsup edecektir.

- Yurt İçinde Elde Edilen Kazanç............................ 120.000,00 TL

- Yurt Dışında Elde Edilen Kazanç............................ 10.000,00 TL

- Gelir Vergisi Matrahı............................................. 130.000,00 TL

- Hesaplanan Gelir Vergisi........................................ 38.260,00 TL

Bay A’nın 2014 takvim yılı gelir vergisi matrahı 130.000,00 TL. olup söz konusu gelirin 10.000,00 TL’lik kısmı yurt dışında elde edilmiş olup, söz konusu gelirin toplam gelir içerisindeki payı 10.000,00 / 130.000,00= 0,0769’dur. Hesaplanan gelir vergisi tutarının 38.260,00 TL’nin beyan edilen toplam gelir içerisindeki yurt dışından elde edilen gelire isabet eden kısmı;

38.260,00 x 0,0769= 2.942,19 TL’dir. Yurt dışında ödenen vergi 3.250,00 TL hesaplanan 2.942,19 TL’den büyük olduğu için, gelir vergisi beyannamesinde hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilebilecek yurt dışında ödenen vergi tutarı 3.250,00 TL değil 2.942,19 TL dikkate alınacaktır.

- Mahsup Edilecek Yurt Dışında Ödenen Vergi.......... 2.942,19 TL

- Ödenecek Gelir Vergisi.......................................... 35.317,81 TL

Yurt dışında ödenen vergilerin Türkiye’de hesaplanacak gelir vergisinden mahsup edilmesi istendiğinde, Türkiye’deki vergi matrahına dahil edilen yurt dışı kazanç tutarının bu vergileri de içerecek şekilde brütleştirilmiş olması gerekmektedir.

193 sayılı GVK’nın 123. maddesinde tam mükellef gerçek kişilerin yurt dışında ödemiş olduğu vergileri Türkiye’de ödeyecek oldukları gelir vergisinden mahsup edebilmeleri için, yurt dışında ödemiş oldukları vergilerin gelir üzerinden alınan şahsi bir vergi olması ve gelir elde edildiği ülkede söz konusu gelir ile ilgili olarak verginin ödenmesini ve verginin ödendiğinin tevsikini zorunlu tutmuştur. Buna göre yabancı ülkelerde vergi ödendiği hususunun, yetkili makamlardan alınarak mahallindeki Türk elçilik veya konsoloslukları, yoksa mahallinde Türk menfaatlerini koruyan ülkenin aynı nitelikteki temsilcileri tarafından tasdik olunan belgelerle tevsik olunması gerekmektedir. Yurt dışında ödenmiş olunan vergiler söz konusu makamlar tarafından verilen belgelerle taksit zamanına kadar tevsik edilmez ise, yabancı memlekette elde edilen kazanç ve iratlara isabet eden vergi kısmı bir yıl süre ile ertelenir.

Yabancı ülkelerde ödenen vergilere ilişkin belgeler gelir vergisinin ödenmesi için belirlenen sürelerin sonundan itibaren bir yıl içerisinde tahsile yetkili vergi dairesine ibraz edildiği takdirde, yabancı ülkelerde elde edilen kazanca isabet eden ve zamanında tahsil edilmeyen vergiler tenzil edilir. Bir yıllık süre dolduktan sonra herhangi bir belge ibraz edilmez ya da bir yıllık süre dolduktan sonra herhangi bir belge ibraz edilir ise, söz konusu belgeler dikkate alınmaz, zamanında tahsil edilmeyen tutar mükelleften tahsil edilir.

IV- SONUÇ

GVK’nın 123. maddesinde yurt dışında ödenen vergilerin Türkiye’de ödenecek olan gelir vergisinden mahsubu hususu düzenlenmiştir. Kısaca özetlemek gerekirse, tam mükellef gerçek kişilerin yurt dışında elde etmiş oldukları kazançları Türkiye’deki gelir vergisi beyannamesine intikal ettirmesi durumunda, söz konusu yurt dışı kazancına ilişkin olarak yurt dışında ödemiş olduğu verginin, hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilebilmesi için:

- Yabancı memlekette ödenen vergilerin gelir üzerinden alınan şahsi bir vergi olması,

- Yurt dışı kazançlar üzerinden yurt dışında ödenip Türkiye’de tarh olunan gelir vergisinden mahsup edilebilecek yurt dışında ödenen vergi tutarı, hiçbir surette yurt dışında elde edilen kazancın toplam gelir vergisi matrahına oranı sonucunda elde edilen oranın, hesaplanan gelir vergisi ile çarpılması sonucunda elde edilen tutardan yüksek olmaması ve

- Yurt dışında ödenmiş olan vergilerin tevsik edilmesi gerekmektedir.

* Vergi Müfettişi

Yazarlar : 'İLHAN ÇETİN'

189 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Tayyar Ateş Yeminli Mali Müşavirlik

Merkez Mah. Perihan Sk. No:67/1 Emin Bey Apt. Kat:4 D:5 Şişli / İstanbul 

+90 212 219 74 81