Ara
  • Olga Ateş

Gelir Vergisi Uygulamasında Dikkate Alınabilecek Diğer İndirimler

Volkan ATAOĞLU*

Vergi Sorunları Dergisi

ÖZ

Gelir Vergisi Kanunu’nun “Diğer İndirimler” başlıklı 89’ncu maddesinde gelir vergisi beyannamesinde bildirilecek gelirden yapılabilecek indirimler yer almaktadır. Söz konusu indirimler şahıs sigorta primleri, bağış ve yardımlar ve sponsorluk gibi harcamalardır.

Söz konusu diğer indirimlerin beyan edilen gelirden indirilebilmesi için farklı gelir unsurlarından elde edilen toplam gelirin pozitif olması gerekmektedir. Zarar beyan edilmesi durumunda maddede belirtilen diğer indirimler dikkate alınmayacaktır.

Gelir Vergisi Kanunu dışında çeşitli özel Kanunlarda da gelirden indirilebilecek bağış ve yardımlara yer verilmiştir. Makalemizde söz konusu bağış ve yardımlara da değinilmiştir.

Anahtar Kelimeler: Bağış ve yardımlar, Ar-ge indirimi, Girişim sermayesi fonu

GİRİŞ

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinde gelir vergisi matrahının tespitinde gelir vergisi beyannamesinde bildirilecek gelirlerden indirilebilecek çeşitli indirimler belirtilmiştir. Söz konusu indirimlerin yapılabilmesi için Kanunda belirtilen gelir unsurlarının toplanması sonucu kar oluşmuş olması gerekmektedir. Zarar olması durumunda söz konusu indirimler yapılamayacaktır. Ayrıca söz konusu indirimlerin yapılabilmesi için madde de belirtilen şartları taşıması gerektiği tabiidir.

Buna göre makalemizin ilerleyen bölümlerinde Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinde yer alan diğer indirimler ile ilgili ayrıntılı açıklamalara yer verilecektir.

1. ŞAHIS SİGORTA PRİMİ ve BİREYSEL EMEKLİLİK KATKI PAYI

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinin 1’nci bendinde sigorta primi indirimine ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Buna göre mükellefin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat, ölüm, sakatlık, kaza, hastalık, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigortalarına ödenen primler gelirden indirilebilir.

6327 sayılı Kanun ile birlikte Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinde çeşitli değişiklikler yapılmıştır. Buna göre, Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinin 1’nci bendinde yapılan değişiklikle birlikte 01.01.2013 tarihinden itibaren yıllık beyanname veren mükellefler için matrah tespitinde bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları indirim konusu yapılamayacaktır.

İndirim konusu yapılabilecek sigorta primleri kapsamına;

-Mükellefin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait hayat sigortalarına ödenen primlerin % 50’si,

-Ölüm, kaza, hastalık, sağlık, engellilik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta primleri girmektedir.

Madde hükmünde geçen küçük çocuk tabiri “GVK-3/2003-3/Bireysel Emeklilik Sistemi-1” sirkülerinde 18 yaşını doldurmamış ve mükellef tarafından bakmakla yükümlü olunan (nafaka suretiyle bakılanlar dahil) kişiler olarak belirlenmiştir.

Yıllık gelir vergisi beyannamelerinde, bireysel emeklilik dışında kalan şahıs sigortaları için ödenen primlerin, beyan edilen gelirin % 15’ine kadar olan kısmı matrahtan indirilebilecektir. Söz konusu tutarlar asgari ücretin yıllık tutarını aşamayacaktır.

Bu sınırlamaların tespitinde;

- İşverenler tarafından ücretliler adına bireysel emeklilik sistemine ödenen katkı payları,

- Gelir Vergisi Kanunu’nun 63’ncü maddesinin birinci fıkrasının 3 numaralı bendi ve 89’ncu maddesinin birinci fıkrasının 1 numaralı bendi kapsamında indirim konusu yapılacak prim ödemelerinin toplam tutarı

birlikte dikkate alınacaktır.

Sigorta, Türkiye’de kain ve merkezi Türkiye’de bulunan bir emeklilik veya sigorta şirketi nezdinde yapılmalıdır. Prim tutarı gelirin elde edildiği yılda ödenmiş olmalıdır. Burada dikkat edilmesi gerek husus ise ödenen prim tutarlarının ücret geliri elde edenlerin ücretlerinin safi tutarının hesaplanmasında indirilmemiş bulunması gerekmektedir.

Eşlerin veya çocukların ayrı beyanname vermeleri durumunda bunlara ait primler kendi gelirlerinden indirilecektir.

2. EĞİTİM VE SAĞLIK HARCAMALARI İNDİRİMİ

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinin 2’nci bendinde gelirden indirilebilecek eğitim ve sağlık harcamaları ile ilgili düzenlemelere yer verilmiştir. Buna göre, beyan edilen gelirin % 10’unu aşmaması Türkiye’de yapılması ve gelir veya kurumlar vergisi mükellefiyeti bulunan gerçek veya tüzel kişilerden alınacak belgelerle tevsik edilmesi şartıyla, mükellefin kendisi, eşi ve küçük çocuklarına ilişkin olarak yapılan eğitim ve sağlık harcamaları beyan edilen gelirden indirilebilecektir.

Söz konusu indirimden faydalanabilmek için,

-Yapılan eğitim ve sağlık harcamalarının, mükellefin kendisine, eşine ve küçük çocuklarına ait olması gerekmektedir.

-Yapılan eğitim ve sağlık harcamalarının toplamının, beyan edilen gelirin % 10’unu aşmaması gerekmektedir.

-Eğitim ve sağlık harcamaları, Türkiye’de yapılmış olmalıdır.

-Eğitim ve sağlık harcamaları, gelir veya kurumlar vergisi mükelleflerinden alınan belgelerle tevsik edilmelidir.

Söz konusu maddenin parantez içi hükmünde mükerrer 121’nci madde çerçevesinde eğitim ve sağlık harcamaları nedeniyle vergi indiriminden yararlanan ücretlilerin, aynı harcamalarını bu hükümden yararlanarak matrahlarından indiremeyecekleri belirtilmiştir. Ancak söz konusu 121’nci madde 01.01.2007 tarihinden itibaren yürürlükten kaldırılmıştır.

3. ENGELLİLİK İNDİRİMİ

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinin 3’ncü bendine göre serbest meslek faaliyetinde bulunan veya basit usulde vergilendirilen engellilerin beyan edilen gelirlerine, 31 inci maddede yer alan esaslara göre hesaplanan yıllık indirim uygulanabilecektir. Söz konusu indirimden bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan serbest meslek erbabı ile hizmet erbabı da yararlanır. Anılan indirimden yararlanabilecek olan kişiler;

- Serbest meslek faaliyetinde bulunan engelliler,

- Basit usulde vergilendirilen engelliler,

- Bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan serbest meslek erbabı,

- Bakmakla yükümlü olduğu engelli kişi bulunan hizmet erbabıdır.

Gelir Vergisi Kanunu’nun 31’nci maddesinde engellik indirimine ilişkin düzenlemeler yapılmıştır. Çalışma gücünün asgarî % 80’ini kaybetmiş bulunan hizmet erbabı birinci derece engelli, asgarî % 60’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ikinci derece engelli, asgarî % 40’ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise üçüncü derece engelli sayılır ve aşağıda engellilik dereceleri itibariyle belirlenen aylık tutarlar, hizmet erbabının ücretinden indirilir.

Engellilik indirimi 2014 yılı gelirleri için(285 No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği1);

- Birinci derece engelliler için 800 TL

- İkinci derece engelliler için 400 TL

- Üçüncü derece engelliler için 190 TL’dir.

4. BAĞIŞ VE YARDIMLAR

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinde beyana tabi gelirden indirilebilecek bağış ve yardımlara yer verilmiştir. Ayrıca, Gelir Vergisi Kanunu dışında çeşitli özel Kanunlarla gelir vergisinden indirilebilecek bağış ve yardım düzenlemeleri yapılmıştır. Bazı bağış yardımlar nakdi olarak yapılırken, bazı bağış ve yardımlar hem nakdi hem de ayni olarak yapılabilir. Bağış ve yardımların ayni olarak yapılması durumunda mukayyet değer mevcutsa bu değer, eğer mukayyet değer yoksa Vergi Usul Kanunu’nun 267’nci maddesinin üçüncü sırasına göre takdir komisyonunca belli edilecek bedeli ile değerlenir. Mükellef tarafından ilgili yılda zarar beyan edilmişse söz konusu bağış ve yardım tutarları indirim olarak dikkate alınamayacaktır. İlgili yılda indirilemeyen bağış ve yardımlar izleyen dönemlerde indirim olarak dikkate alınamayacaktır.

4.1. Genel ve Özel Bütçeli Kamu İdareleri, İl Özel İdareleri, Belediyeler, Köyler, Kamu Yararına Çalışan Dernekler ve Bakanlar Kurulunca Vergi Muafiyeti Tanınan Vakıflara Yapılan Bağış ve Yardımlar

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinin 4’ncü bendinde çeşitli kuruluşlara yapılan bağış ve yardımların beyan edilen gelirden indirilebileceği hüküm altına alınmıştır. Söz konusu kuruluşlar;

-Genel ve özel bütçeli kamu idareleri,

-İl özel idareleri

-Belediyeler,

-Köyler,

-Kamu yararına çalışan dernekler,

-Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflardır.

Anılan kuruluşlara yapılan bağış ve yardımların yıllık toplamı, beyan edilecek gelirin % 5’ini aşmamak kaydıyla gelirden indirim konusu yapılabilecektir. Söz konusu oran kalkınmada öncelikli yörelerde % 10 olarak dikkate alınabilecektir.

Söz konusu bağış ve yardımlarla ilgili olarak dikkat edilmesi gereken husus, bu bağış ve yardımların gelir beyan edilmesi durumunda indirilebileceğidir. Buna göre zarar beyan edilen gelir vergisi mükellefleri bu bağış ve yardımları indirim konusu yapamayacaklardır.

4.2. Eğitim ve Sağlık Tesisleri, İbadethane, Huzurevi Gibi Tesislerin İnşası Dolayısıyla Yapılan Harcamalar ile Mevcut Tesislerin Faaliyetlerini Devam Ettirebilmeleri İçin Yapılan Bağış ve Yardımlar

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89/5’nci maddesinde çeşitli kuruluşlar tarafından eğitim, sağlık tesisleri, ibadethane ve huzurevi gibi tesislerin inşası veya faaliyetlerini devam ettirebilmeleri için yapılan bağış ve yardımların beyan edilen gelirden indirilebileceği belirtilmiştir. Söz konusu hükme göre;

-Genel ve özel bütçeli kamu idarelerine, il özel idarelerine, belediyelere ve köylere bağışlanan okul, sağlık tesisi ve yüz yatak (kalkınmada öncelikli yörelerde elli yatak) kapasitesinden az olmamak üzere öğrenci yurdu ile çocuk yuvası, yetiştirme yurdu, huzurevi, bakım ve rehabilitasyon merkezi ile mülki idare amirlerinin izni ve denetimine tabi olarak yaptırılacak ibadethaneler ve Diyanet İşleri Başkanlığı denetiminde yaygın din eğitimi verilen tesislerin ve Gençlik ve Spor Bakanlığına ait gençlik merkezleri ile gençlik ve izcilik kamplarının inşası dolayısıyla yapılan harcamalar,

-Bu tesislerin inşası için bu kuruluşlara yapılan her türlü bağış ve yardımlar,

-Mevcut tesislerin faaliyetlerini devam ettirebilmeleri için yapılan her türlü nakdî ve aynî bağış ve yardımlar, bu kapsama girmektedir.

Burada dikkat edilmesi gereken husus söz konusu maddede belirtilen tesislerin inşası dolayısıyla yapılan harcamalar ile mevcut tesislerin faaliyetlerini devam ettirebilmeleri için yapılan bağış ve yardımların tamamının beyan edilen gelirden indirilebileceğidir.

4.3.Gıda Bankacılığı Faaliyetinde Bulunan Dernek ve Vakıflara Yapılan Bağış ve Yardımlar

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinin 6’ncı bendinde; fakirlere yardım amacıyla gıda bankacılığı faaliyetinde bulunan dernek ve vakıflara Maliye Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde bağışlanan gıda, temizlik, giyecek ve yakacak maddelerinin maliyet bedelinin tamamının beyan edilen gelirden indirilebileceği belirtilmiştir.

Maliye Bakanlığı tarafından konu ile ilgili olarak 251 Seri Nolu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nde2 çeşitli açıklamalara yer verilmiştir. Buna göre;

4.3.1.Bağışın Yapılacağı Dernek veya Vakıflar

Gıda maddesi bağışının dernek veya vakfa yapılmış olması gerekmektedir. İhtiyacı bulunanlara doğrudan veya başka organizasyonlar aracılığıyla yapılacak gıda yardımlarının yukarıda belirtilen maddeler kapsamında yapılmış bağış olarak değerlendirilmesi mümkün değildir.

Bağışı kabul edecek dernek veya vakfın tüzüğünde veya senedinde ihtiyacı bulunanlara gıda yardımı yapabilmesine ilişkin hükümlerin bulunması gerekmektedir. Bununla beraber, dernek veya vakfın başka alanlarda da faaliyet gösteriyor olmasının, kamuya yararlı dernek veya vergiden muaf vakıf olup olmamasının uygulama açısından herhangi bir önemi bulunmamaktadır.

4.3.2.Bağışa Konu Olacak Mallar ve Bağışın Niteliği

Gıda bankacılığı kapsamında yapılacak bağışların gıda maddesi niteliğinde olması gerekmektedir. Yapılacak bağışlar şartlı olarak (bedelsiz olarak ihtiyaç sahiplerine dağıtılmak üzere) yapılmalıdır. Gıda niteliğini taşımayan veya şartlı olarak yapılmayan bağışlar, gıda bankacılığı kapsamında yapılacak bağış olarak değerlendirilmeyecektir.

4.3.3.Bağışı Yapanlarca Düzenlenecek Belge

Gelir Vergisi Kanununun 40’ncı maddesine eklenen hüküm çerçevesinde indirim konusu yapılacak bağışlar, bağışa konu mal bedeli Vergi Usul Kanununun 232’nci maddesinde belirtilen fatura düzenleme sınırının altında kalsa dahi mutlaka fatura ile belgelendirilecek ve ayrıca taşıma için sevk irsaliyesi düzenlenecektir. Bağışlanan mala ilişkin bilgileri eksiksiz olarak içerecek fatura, bağış yapılan dernek veya vakıf adına düzenlenecektir. Mal bedeli olarak faturada, bağışa konu malın maliyet bedeli (yüklenilen katma değer vergisi hariç) yazılı olacaktır. Faturada “İhtiyaç sahiplerine yardım şartıyla bağışlandığından KDV hesaplanmamıştır.” ibaresinin yer alması zorunludur.

d

Gelir Vergisi Kanununun 89’ncu maddesinde yapılan düzenleme çerçevesinde, yıllık beyannamede yer alacak gelir vergisi matrahının tespitinde indirim konusu yapılacak işlemlerde bağışı yapan tarafından bir belge düzenlenmesine gerek bulunmamakta olup, varsa bağış yapılan malın edinimine ilişkin belgelerin saklanması zorunludur.

4.3.4.Dernek ve Vakıflarca Düzenlenecek Belge

Dernek ve vakıflar kendi mevzuatlarının öngördüğü belgeleri düzenleyecek ve bağış yapanlara bir örneğini vereceklerdir. Ticari faaliyetle uğraşanlarca düzenlenen faturalar dernek ve vakıf tarafından muhafaza edilecektir.

4.3.5.Kayıt Düzeni ve Beyannamelerde Gösterim

Ticari işletmeye dahil malların bağışlanması durumunda bu malların maliyet bedeli Gelir Vergisi Kanununun 40’ncı maddesi çerçevesinde gider kaydedilir. Bu işlem, faturanın bir yandan gelir bir yandan da gider kaydedilmesi suretiyle gerçekleştirilir.

Gıda bankacılığı kapsamında yapılan bağışlar 3065 sayılı Kanunun 17/2-b maddesine göre katma değer vergisinden müstesnadır. Bağışlanan gıda maddelerinin işletmeye dahil olmaması halinde ise, söz konusu malın maliyet bedeli (KDV dahil) Gelir Vergisi Kanununun 89’ncu maddesi çerçevesinde yıllık beyannamenin bağış ve yardımlara ilişkin bölümüne yazılarak gelir vergisi matrahının tespitinde indirim olarak dikkate alınacaktır.

4.4.Kültür ve Sanat Faaliyetlerine İlişkin Bağış ve Yardımlar

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinin 7’nci bendine göre; Genel ve özel bütçeli kamu idareleri, il özel idareleri, belediyeler, köyler, kamu yararına çalışan dernekler, Bakanlar Kurulunca vergi muafiyeti tanınan vakıflar ve bilimsel araştırma faaliyetinde bulunan kurum ve kuruluşlar tarafından yapılan ya da Kültür ve Turizm Bakanlığınca desteklenen veya desteklenmesi uygun görülen;

a) Kültür ve sanat faaliyetlerine ilişkin ticari olmayan ulusal veya uluslararası organizasyonların gerçekleştirilmesine,

b) Ülkemizin uygarlık birikiminin kültürü, sanatı, tarihi, edebiyatı, mimarisi ve somut olmayan kültürel mirası ile ilgili veya ülke tanıtımına yönelik kitap, katalog, broşür, film, kaset, CD ve DVD gibi manyetik, elektronik ve bilişim teknolojisi yoluyla üretilenler de dahil olmak üzere görsel, işitsel veya basılı materyallerin hazırlanması, bunlarla ilgili derleme ve araştırmaların yayınlanması, yurt içinde ve yurt dışında dağıtımı ve tanıtımının sağlanmasına,

c) Yazma ve nadir eserlerin korunması ve elektronik ortama aktarılması ile bu eserlerin Kültür ve Turizm Bakanlığı koleksiyonuna kazandırılmasına,

d) 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındaki taşınmaz kültür varlıklarının bakımı, onarımı, yaşatılması, rölöve, restorasyon, restitüsyon projeleri yapılması ve nakil işlerine,

e) Kurtarma kazıları, bilimsel kazı çalışmaları ve yüzey araştırmalarına,

f) Yurt dışındaki taşınmaz Türk kültür varlıklarının yerinde korunması veya ülkemize ait kültür varlıklarının Türkiye’ye getirtilmesi çalışmalarına,

g) Kültür envanterinin oluşturulması çalışmalarına,

h) 2863 sayılı Kanun kapsamındaki taşınır kültür varlıkları ile güzel sanatlar, çağdaş ve geleneksel el sanatları alanlarındaki ürün ve eserlerin Kültür ve Turizm Bakanlığı koleksiyonuna kazandırılması ve güvenliklerinin sağlanmasına,

i) Somut olmayan kültürel miras, güzel sanatlar, sinema, çağdaş ve geleneksel el sanatları alanlarındaki üretim ve etkinlikler ile bu alanlarda araştırma, eğitim veya uygulama merkezleri, atölye, stüdyo ve film platosu kurulması, bakım ve onarımı, her türlü araç ve teçhizatın tedariki ile film yapımına,

j) Kütüphane, müze, sanat galerisi ve kültür merkezi ile sinema, tiyatro, opera, bale ve konser gibi kültürel ve sanatsal etkinliklerin sergilendiği tesislerin yapımı, onarımı veya modernizasyon çalışmalarına,

İlişkin harcamalar ile bu amaçla yapılan her türlü bağış ve yardımların % 100’ü beyan edilen gelirden indirilebilecektir.

4.5.Başbakanlık veya Bakanlar Kurulu Tarafından Başlatılan Yardım Kampanyalarına İlişkin Bağış ve Yardımlar

Anılan Kanun’un 89/10’ncu maddesine göre, Başbakanlıkça veya Bakanlar Kurulu tarafından başlatılan yardım kampanyalarına makbuz karşılığı yapılan ayni ve nakdi bağışların tamamı beyan edilecek gelirden indirilebilecektir.

4.6.Kızılay Derneğine ve Yeşilay Cemiyetine Yapılan Bağış ve Yardımlar

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinin 11’nci bendine göre, iktisadi işletmeleri hariç, Türkiye Kızılay Derneğine ve Türkiye Yeşilay Cemiyetine makbuz karşılığı yapılan nakdi bağış ve yardımların tamamı beyan edilen gelirden indirilebilecektir. Burada sadece nakdi bağış ve yardımların indirilebileceği hususu dikkate alınmalıdır. Ayrıca Türkiye Kızılay Derneği ve Türkiye Yeşilay Cemiyeti’nin iktisadi işletmelerine yapılacak bağış ve yardımlar indirim kapsamına girmemektedir.

4.7.Eskişehir 2013 Türk Dünyası Kültür Başkenti Hakkında Kanuna Göre Kurulan Ajansa Yapılan Bağış ve Yardımlar

Gelir Vergisi Kanunu Geçici 79’ncu maddesine göre; Eskişehir 2013 Türk Dünyası Kültür Başkenti Hakkında Kanuna göre kurulan Ajansa yapılan her türlü nakdî ve aynî bağış ve yardımlar ile sponsorluk harcamalarının tamamı; gelir vergisi beyannamesinde bildirilecek gelirlerden, kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde ayrıca gösterilmek şartıyla kurum kazancından indirilebilecektir.

4.8.EXPO 2016 Antalya Ajansına Yapılan Bağış ve Yardımlar

Gelir Vergisi Kanunu Geçici 83’ncü maddesine göre; EXPO 2016 Antalya Ajansına yapılan her türlü nakdî ve ayni bağış ve yardımlar ile sponsorluk harcamalarının tamamı; gelir vergisi beyannamesinde bildirilecek gelirlerden, kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde ayrıca gösterilmek şartıyla kurum kazancından indirilebilecektir.

4.9.Diğer Kanunlarda Yer Alan Bağış ve Yardımlar

Gelir Vergisi Kanunu’nda yer alan indirimler dışında gelir vergisi beyannamesinde bildirilecek gelirden indirilebilecek bağış ve yardımlar bulunmaktadır. Bu bağış ve yardımlar kendi özel Kanunlarında düzenlenmiştir. Söz konusu bağış ve yardımlar aşağıda yer almaktadır.

4.9.1.222 Sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu’na Göre Yapılan Bağış ve Yardımlar

222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu’nun3 76/g maddesine göre; söz konusu Kanuna göre gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri tarafından makbuz mukabilinde yapılacak para bağışları, yıllık bildirim ile bildirilecek gelirlerden ve kurum kazançlarından indirilecektir. Söz konusu Kanun kapsamında yapılacak bağışların nakdi şekilde olması gerekmektedir.

4.9.2.7269 sayılı Kanun Uyarınca Afetzedelere Yapılacak Bağış ve Yardımlar

7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirlerle Yapılacak Yardımlara Dair Kanun’un4 45’nci maddesi şu şekilde hüküm altına alınmıştır; Afetlerden zarar görenlere yardımda bulunmak üzere kurulan Milli Yardım Komitesi ile mahalli yardım komitelerine makbuz mukabilinde yapılacak bağış ve yardımlar her türlü vergi, resim ve harçtan müstesna olduğu gibi bunların gelir ve kurumlar vergileri mükellefleri tarafından masraf kaydı da caizdir. Buna göre söz konusu madde kapsamında yapılan bağış ve yardımlar gelirden indirilebilecektir.

4.9.3.Sosyal Yardımlaşmayı ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu Kapsamında Yapılan Bağış ve Yardımlar

3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu’nun5 9’ncu maddesine göre sosyal dayanışma ve yardımlaşma fonu ve vakıflarına yapılacak ayni ve nakdi bağış ve yardımlar gelir vergisi matrahından indirilebilecektir.

4.9.4.Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu Kurulması Hakkında Kanun Uyarınca Yapılan Bağış ve Yardımlar

278 sayılı Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu Kurulması Hakkında Kanunun6 13’ncü maddesine göre; Gelir veya Kurumlar Vergisine bağlı mükellefler tarafından bu kuruma makbuz karşılığında yapılacak para bağışları yıllık bildiri ile bildirilecek gelirlerden ve Kurum kazancından indirilir. Buna göre söz konusu kuruma yapılan bağış ve yardımlar gelir vergisi mükelleflerince beyan edilen gelirden indirilebilecektir.

4.9.5.Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumuna Yapılacak Bağış ve Yardımlar

2876 Sayılı Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Kanununun7 “mali kolaylıklar” başlıklı 101’nci maddesine göre; Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumuna yapılan bağış ve yardımlar gelir vergisi mükelleflerince beyan edilen gelirden indirilebilecektir.

4.9.6.Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumuna Yapılan Bağışlar

2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu’nun8 20’nci maddesinin (b) bendi şu şekildedir: “Gelir veya Kurumlar Vergisi mükellefleri tarafından Kurum ve kuruluşlarına makbuz karşılığında yapılacak nakdî ve aynî bağışlar Gelir ve Kurumlar Vergisi kanunları hükümlerine göre yıllık beyanname ile bildirilecek gelirlerden ve Kurum kazancından indirilir.” Dolayısıyla madde hükmüne göre makbuz karşılığı ayni veya nakdi nitelikteki bağış harcamaları indirim uygulamasına konu edilebilecektir.

4.9.7.Üniversitelere ve İleri Teknoloji Enstitülerine Yapılan Bağış ve Yardımlar

2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu’nun9 56/b maddesine göre gelir vergisi mükelleflerince üniversitelere ve ileri teknoloji enstitülerine makbuz karşılığı yapılacak bağışlar beyan edilen gelirden indirilebilecektir.

Ayrıca Yüksek Öğretim Kanunu’nun ek 7’nci maddesinde vakıflarca kurulacak yüksek öğretim kurumlarının 56’ncı maddede yer alan mali kolaylıklardan, muafiyetlerden ve istisnalardan aynen istifade edecekleri hükmü yer almaktadır. Buna göre Vakıf Üniversitelerine yapılan bağışlar da diğer koşullara uyulması halinde beyan edilen gelirden indirilecektir.10

4.9.8.Gülhane Askeri Tıp Akademisi’ne Yapılacak Bağış ve Yardımlar

955 sayılı Gülhane Askeri Tıp Akademisi Kanunu’nun 46. maddesinin (b) bendinde yer alan hüküm uyarınca makbuz karşılığı yapılan nakdi nitelikteki bağış harcamaları, gelir vergisi mükelleflerince yıllık beyanname ile bildirilecek gelirden indirilebilecektir.

4.9.9.Milli Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Harcamaları

4122 sayılı Milli Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Seferberlik Kanunu’nun ödüllendirme ve teşvik başlıklı 12’nci maddesine göre; gelir vergisi mükelleflerince yapılan ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışmaları ile her türlü tesis, bakım ve koruma masrafları, gelir vergisi matrahının tespitinde indirim olarak dikkate alınabilecektir.

4.9.10.Türk Silahlı Kuvvetleri Güçlendirme Vakfı Kanunu’na Göre Yapılan Bağış ve Yardımlar

Türk Silahlı Kuvvetleri Güçlendirme Vakfı Kanunu’nun 3’ncü maddesine göre vakfa yapılan her türlü bağış ve yardımlar gelir vergisi matrahından indirim konusu yapılabilecektir.

5. SPONSORLUK HARCAMALARI

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89/8’nci maddesine göre, 3289 sayılı Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun ile 17.6.1992 tarihli ve 3813 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun kapsamında yapılan sponsorluk harcamalarının;

-Amatör spor dalları için tamamı,

-Profesyonel spor dalları için % 50’si

beyan edilen gelirden indirim konusu yapılabilecektir.

6. ARAŞTIRMA GELİŞTİRME HARCAMALARI İNDİRİMİ

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinin 9’ncu bendinde araştırma ve geliştirme harcamalarına ilişkin indirimler yer almaktadır. Mükelleflerin, işletmeleri bünyesinde gerçekleştirdikleri münhasıran yeni teknoloji ve bilgi arayışına yönelik araştırma ve geliştirme harcamaları tutarının % 100’ü oranında hesaplanacak Ar-Ge indirimi beyan edilecek gelirden indirilebilecektir.

Araştırma ve geliştirme faaliyetleri ile doğrudan ilişkili olmayan giderlerden ve tamamen araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde kullanılmayan amortismana tabi iktisadi kıymetler için hesaplanan amortisman tutarlarından verilen paylar üzerinden Ar-Ge indirimi hesaplanmayacaktır.

Öte yandan Ar-Ge faaliyetleri ile ilgili olarak 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun’la teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslar arası fonlarca desteklenen Ar-Ge ve yenilik projeleri ile rekabet öncesi işbirliği projelerinde ve tekno girişim sermaye desteklerinden yararlanan işletmelerce gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarının tamamı 31/12/2023 tarihine kadar Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesi uyarınca ticari kazancın tespitinde, yıllık gelir vergisi beyannamesinin ilgili satırında gösterilmek suretiyle indirim konusu yapılabilecektir.

5746 sayılı Kanun kapsamında hesaplanan Ar-Ge indirimi tutarının ilgili dönemde kazancın yetersizliği nedeniyle indirim konusu yapılamaması halinde, bu tutar sonraki hesap dönemlerine devredilecek, devredilen tutarlardan Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten sonraki dönemlere ait olanlar, takip eden yıllarda Vergi Usul Kanunu’na göre her yıl belirlenen yeniden değerleme oranında arttırılarak dikkate alınacaktır.

7. GİRİŞİM SERMAYESİ FONU İNDİRİMİ

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinin 12’nci bendinde girişim sermayesi fonu düzenlenmiştir. Buna göre, Vergi Usul Kanununun 325/A maddesine göre girişim sermayesi fonu olarak ayrılan tutarların beyan edilen gelirin %10’unu aşmayan kısmı beyan edilen gelirden indirilebilecektir.

Girişim sermayesi fonunun indirim konusu yapılabilmesi için;

- İlgili yılda ayrılan fon tutarının beyan edilen gelirin %10’unu, toplam fon tutarının ise öz sermayenin %20’sini aşmaması (İki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekmektedir.),

- Fonun ayrıldığı yılın sonuna kadar Türkiye’de kurulmuş veya kurulacak olan ve Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetimine tabi girişim sermayesi yatırım ortaklıklarına veya fonlarına yatırım yapılması,

- Ayrılan fon tutarının ilgili yılın kurumlar vergisi beyannamesinde ayrıca gösterilmesi

gerekmektedir.

İndirim tutarının tespitinde beyan edilen gelir olarak geçmiş yıl zararları ile varsa tüm indirim ve istisnalar düşülmek suretiyle bulunan tutar dikkate alınacaktır.

Vergi Usul Kanununun 325/A maddesine göre girişim sermayesi fonu ilgili dönem kazancından ayrılacağından, pasifte özel bir fon hesabına alınacak tutar takvim yılı sonu itibarıyla tespit edilebilecektir. Bu çerçevede, fon hesabına alınma işleminin, izleyen takvim yılı başından itibaren gelir vergisi beyannamesinin verildiği tarihe kadar yapılması gerekmektedir. Bu şekilde, indirim konusu yapılacak olan kazanç tutarı, ilgili dönemin genel sonuç hesaplarına yansıyacak olup gelir vergisi beyannamesinin ilgili satırında gösterilmek suretiyle de indirimden yararlanılabilecektir.

Dolayısıyla geçici vergilendirme dönemlerinde fon ayrılması ve indirim uygulamasından yararlanılması mümkün değildir.

Girişim sermayesi fonu olarak ayrılan tutarların mükelleflerce pasifte geçici bir hesapta tutulması, fonun ayrıldığı yılın sonuna kadar girişim sermayesi yatırım ortaklıklarına veya fonlarına yatırım yapılması gerekmektedir. Söz konusu yatırımın yapılmaması halinde, indirim konusu yapılan tutar nedeniyle tahakkuk ettirilecek vergi gecikme faizi ile birlikte mükelleften tahsil edilecektir.

8. TÜRKİYE’DEN YURT DIŞINDAKİLERE VERİLEN BAZI HİZMETLER

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinin 13’ncü bendine göre; Türkiye’de yerleşmiş olmayan kişilerle, işyeri, kanuni ve iş merkezi yurt dışında bulunanlara Türkiye’de verilen ve münhasıran yurt dışında yararlanılan mimarlık, mühendislik, tasarım, yazılım, tıbbi raporlama, muhasebe kaydı tutma, çağrı merkezi ve veri saklama hizmeti alanlarında faaliyette bulunan hizmet işletmeleri ile ilgili bakanlığın izni ve denetimine tabi olarak eğitim ve sağlık alanında faaliyet gösteren ve Türkiye’de yerleşmiş olmayan kişilere hizmet veren işletmelerin münhasıran bu faaliyetlerinden elde ettikleri kazancın %50’si. Bu indirimden yararlanılabilmesi için fatura veya benzeri belgenin yurt dışındaki müşteri adına düzenlenmesi şarttır.

Söz konusu madde kapsamına giren faaliyetler;

- mimarlık, mühendislik, tasarım, yazılım, tıbbi raporlama, muhasebe kaydı tutma, çağrı merkezi ve veri saklama hizmetleri,

- ilgili bakanlığın izni ve denetimine tabi olarak eğitim ve sağlık hizmetleridir.

Söz konusu indirimden faydalanabilmek için;

-Hizmetin, Türkiye’de yerleşmiş olmayan kişilerle, işyeri, kanuni ve iş merkezi yurt dışında bulunanlara verilmesi,

-Hizmetin Türkiye’de verilmesi ancak hizmetten yurt dışında yararlanılması,

-Hizmetin mimarlık, mühendislik, tasarım, yazılım, tıbbi raporlama, muhasebe kaydı tutma, çağrı merkezi ve veri saklama hizmeti alanlarında faaliyette bulunan hizmet işletmeleri tarafından söz konusu faaliyet alanlarında verilmesi

Gerekmektedir.

Eğitim ve sağlık alanında faaliyet gösteren hizmet işletmeleri açısından ise;

-İşletmenin ilgili bakanlığın izni ve denetimine tabi olarak eğitim ve sağlık alanında faaliyet göstermesi,

-Türkiye’de yerleşmiş olmayan kişilere hizmet vermesi,

-Kazancın münhasıran bu faaliyetlerden elde edilmesi

Gerekmektedir.11

Söz konusu hizmetlerin fiilen verilmesi gerekmekte olup, bu alanlarda sunulan asistanlık, danışmanlık ve aracılık gibi hizmetlerin bu kapsamda değerlendirilmesi mümkün değildir. Ayrıca belirtilen indirimlerden faydalanılabilmesi için fatura veya benzeri belgelerin yurt dışındaki kişiler adına düzenlenmesi gerekmektedir.

9. KORUMALI İŞYERİ İNDİRİMİ

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinin 14’ncü bendinde korumalı işyeri indirimi düzenlenmiştir. Buna göre; 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanuna göre kurulan korumalı işyerlerinde istihdam edilen ve iş gücü piyasasına kazandırılmaları güç olan zihinsel veya ruhsal engelli çalışanlar için diğer kişi ve kurumlarca karşılanan tutar dâhil yapılan ücret ödemelerinin yıllık brüt tutarının yüzde 100’ü oranında korumalı işyeri indirimi (İndirim, her bir engelli çalışan için azami beş yıl süre ile uygulanır ve yıllık olarak indirilecek tutar, her bir engelli çalışan için asgari ücretin yıllık brüt tutarının yüzde 150’sini aşamaz.). Bu bentte yer alan oranı, engellilik derecelerine göre yüzde 150’ye kadar artırmaya veya tekrar kanuni oranına indirmeye Bakanlar Kurulu; bendin uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının görüşünü alarak Maliye Bakanlığı yetkilidir.

SONUÇ

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89’ncu maddesinde Diğer İndirimler müessesi düzenlenmiştir. Buna göre mükellefler beyan edilen gelirlerinden söz konusu maddede 14 bent halinde sayılan indirimleri indirebileceklerdir. Ayrıca Gelir Vergisi Kanunu dışında düzenlenmiş olan çeşitli bağış ve yardımlar da beyan edilen gelirlerden indirilebilecektir.

Söz konusu indirimlerin amaçları arasında, Ar-ge indiriminde olduğu gibi, ekonomik amaçlar olduğu gibi, bağış ve yardımlarda görüldüğü üzere sosyal ve toplumsal dayanışma ve yardımlaşmayı teşvik amaçları da güdülmektedir.

KAYNAKÇA

ATABEY Tuncel, Gelir Vergisi Rehberi, Gelirler Kontrolörleri Derneği Yayını, 2011

Beyanname Düzenleme Kılavuzu, Maliye Hesap Uzmanları Derneği Yayını, 2013

Vergi Rehberi, Gelirler Kontrolörleri Derneği Yayını, 2014

* E.Gelirler Kontrolörü, Vergi Müfettişi

1 20.12.2013 tarih ve 28867 sayılı resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

2 21.03.2004 tarih ve 25409 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

3 12.01.1961 tarih ve 10705 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

4 15.05.1959 tarih ve 10213 sayılı resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

5 14.06.1986 tarih ve 19134 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

6 24.07.1963 tarih ve 11462 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

7 17.08.1983 tarih ve 18138 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

8 27.05.1983 tarih ve 18059 sayılı resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

9 06.11.1981 tarih ve 17506 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

10 Beyanname Düzenleme Kılavuzu, Maliye Hesap Uzmanları Derneği Yayını, 2013, s.308

11 Beyanname Düzenleme Kılavuzu, a.g.e, s.311

22 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Tayyar Ateş Yeminli Mali Müşavirlik

Merkez Mah. Perihan Sk. No:67/1 Emin Bey Apt. Kat:4 D:5 Şişli / İstanbul 

+90 212 219 74 81