Ara
  • Olga Ateş

Taşeron İşçilerin Kıdem Tazminatı Alma Şartları Netleşti

Mehmet Fatih GELERİ*

Yaklaşım Dergisi

I- GİRİŞ

Alt işveren işçilerinin en önemli sorunlarından birisi, belki de en önemlisi kıdem tazminatı alamama konusudur. Alt işveren işçilerinin kıdem tazminatına hak kazanması ve hak kazandıkları bu tazminatı alamamasının birçok nedeni bulunmaktadır.

Öncelikle, alt işverenlerin her yıl değişmesi bu şirketlerde çalışan işçilerin bir yıllık çalışma şartını sağlamalarını zorlaştırmaktadır.

Aynı şekilde kıdem şartını yerine getirse dahi işçilerin kıdem tazminatları birçok alt işveren tarafından ödenmemekte, herhangi bir uyuşmazlık durumunda ise alt işverene ulaşılamamakta, birlikte sorumluluk esas alınarak ödemenin tümü asıl işverene bırakılmaktadır. Hatta son dönemde işçilerin alt işverene hiç başvurmadan doğrudan asıl işverene dava açma yoluna başvurduğu da görülmektedir. İşçilerin yaşadıkları bu sıkıntıların giderilmesi için 6552 sayılı Torba Yasa’da(1), kıdem tazminatı ile ilgili önemli bir düzenleme yapıldı.

Bu düzenlemenin ne şekilde uygulanacağı ile ilgili yönetmelik(2) 08.02.2015 tarihinde yayınlandı. Bu Yönetmelik, Kamu İhale Kanunu(3) (KİK) kapsamında yapılan ihalelerde, alt işverenler tarafından çalıştırılan işçilerin kıdem tazminatlarının ödenmesinde; kamu kurum veya kuruluşlarında geçen hizmet sürelerinin hesaplanması, alt işveren ile alt işveren işçisinden istenecek belgeler, merkezi yönetim kapsamı dışındaki kamu kurum veya kuruluşları arasındaki hizmet sürelerine tekabül eden tutarların tahsil ve ödeme işlemleri ile diğer hususlara ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir.

II- KIDEM TAZMİNATINA HAK KAZANMA KOŞULLARI

1475 sayılı İş Kanunu’nun(4) 14. maddesi kıdem tazminatına hak kazanma şartlarını belirlemiştir. Çalışanların kıdem tazminatını hak etmeleri için aynı işverende en az bir yıl çalışmış olmaları ve aşağıdaki maddelerden birine uygun şekilde işten ayrılmaları veya çıkarılmaları gerekir.

- İşveren tarafından 4857 sayılı İş Kanunu’nun(5) 25/II. maddesi uyarınca, ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri dışında kalan bir sebepten işten çıkarılmak,

- İşçi tarafından 4857 sayılı İş Kanunu’nun 24/II. maddesi uyarınca, ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri uyarınca işten ayrılmak,

- Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla ayrılmak,

- Yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı yahut toptan ödeme almak amacıyla ayrılmak,

- Emeklilik için yaş dışında kalan diğer şartlar olan sigortalılık süresini ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi isteği ile işten ayrılmak (15 yıl, 3600 gün),

- Kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile iş akdini sona erdirmesi,

- İşçinin ölümü sebebiyle son bulması

hallerinde kıdem tazminatına hak kazanır.

III- KIDEM TAZMİNATINDA HİZMET SÜRELERİNİN TESPİTİ

A- AYNI KAMU KURUM VEYA KURULUŞUNDA ÇALIŞANLAR

1- Alt işverenlerinin değişip değişmediğine bakılmaksızın aralıksız olarak aynı kamu kurum veya kuruluşuna ait işyerlerinde çalışan işçilerin kıdem tazminatına esas hizmet süreleri, bu işyerlerinde 4734 sayılı Kanun’un 62. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi(6) uyarınca yapılan ihaleler kapsamında geçen toplam çalışma süreleri esas alınarak tespit edilir.

2- Son alt işverenleri ile yapılmış olan iş sözleşmeleri kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde sona eren işçilerin birinci fıkraya göre tespit edilen sürelere ilişkin kıdem tazminatları, ilgili kamu kurum veya kuruluşu tarafından ödenir.

B- FARKLI KAMU KURUM VEYA KURULUŞUNDA ÇALIŞANLAR

1- Aynı alt işveren tarafından ve aynı iş sözleşmesine tabi olarak farklı kamu kurum veya kuruluşlarında çalıştırılan işçilerin kıdem tazminatına esas hizmet süreleri, 4734 sayılı Kanun’un 62. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında farklı kamu kurum veya kuruluşuna ait işyerlerinde geçen hizmet sürelerinin toplamı esas alınarak tespit olunur.

2- Farklı kamu kurum veya kuruluşlarda çalıştırılan işçilerden son alt işvereni ile yapılmış olan iş sözleşmeleri kıdem tazminatı ödenmesini gerektirecek şekilde sona erenlerin birinci fıkraya göre tespit edilen sürelere ilişkin kıdem tazminatları, çalıştırıldığı son kamu kurum veya kuruluşu tarafından ödenir.

C- KAMU KURUM VEYA KURULUŞLARINDAN SONRA ÖZEL SEKTÖR İŞYERİNDE ÇALIŞMAYA DEVAM EDENLER

1- Alt işveren ile yapmış olduğu iş sözleşmesi sona ermeyen ve alt işveren tarafından 4734 sayılı Kanun kapsamında bulunan idarelere ait işyerleri dışında bir işyerinde çalıştırılmaya devam olunanlardan iş sözleşmesi kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde sona eren işçilerin kıdem tazminatına esas hizmet süreleri, 4734 sayılı Kanun’un 62. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında aynı veya farklı kamu kurum veya kuruluşuna ait işyerlerinde geçen hizmet sürelerinin toplamı esas alınarak tespit olunur.

2- Bu işçilerden son alt işverenleri ile yapılmış olan iş sözleşmeleri kıdem tazminatına hak kazanacak şekilde sona ermiş olanların birinci fıkraya göre tespit edilen sürelere ilişkin kıdem tazminatları, çalıştırıldıkları son kamu kurum veya kuruluşu tarafından kendi işyerindeki en son ücretinin, yıllar itibarıyla asgari ücret artış oranları dikkate alınarak güncellenmiş miktarı üzerinden hesaplanarak ödenir.

IV- KIDEM TAZMİNATI ÖDEME USULÜ VE ÖDEMEYE ESAS BELGELER

A- ÖDEME DOĞRUDAN İŞÇİNİN BANKA HESABINA YATACAK

1- 4734 sayılı Kanun’un 62. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında alt işveren tarafından çalıştırılan işçilerin tespit edilen sürelere ilişkin kıdem tazminatları, ilgili kamu kurum veya kuruluşunca 1475/14. maddesi kapsamında ödenir.

2- Kamu kurum veya kuruluşları tarafından yapılacak olan kıdem tazminatı ödemeleri, doğrudan işçinin banka hesabına yapılır.

3- Hesaplanan kıdem tazminatı tutarı, 4734 sayılı Kanun’un Ek 8. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen işyerlerinde kıdem tazminatı ile ilgili olarak açılacak bütçe tertibinden, (b) bendinde belirtilen işyerlerinde(7) ise hizmet alımı gider kaleminden, ödeneğin yetip yetmediğine bakılmaksızın doğrudan işçinin banka hesabına ödenir.

4- Farklı kamu kurum veya kuruluşlarına ait işyerlerinde geçen hizmet sürelerinin toplamı üzerinden kıdem tazminatı ödenmesi halinde, kıdem tazminatı ödemesini gerçekleştiren son kamu kurum veya kuruluşu, ödenen kıdem tazminatı tutarının diğer kamu kurum veya kuruluşlarında geçen hizmet süresine ilişkin kısmını ilgili kamu kurum veya kuruluşundan tahsil eder. Ancak, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’na(8) ekli (I), (II) ve (III) sayılı cetvellerinde yer alan kamu kurum veya kuruluşları arasında bu fıkra hükümlerine göre bir tahsil işlemi yapılmaz.

B- İŞÇİNİN KIDEM TAZMİNATI İÇİN İLGİLİ KAMU KURULUŞUNA BAŞVURUSU

Kıdem tazminatı ödenmesi talebinde bulunan işçilerin veya ölümü halinde kanuni mirasçılarının, ilgili kamu kurum veya kuruluşuna banka hesap/IBAN numarasıyla birlikte yazılı olarak başvuruda bulunması ve çalıştığı kamu kurum veya kuruluşlarının listesi ile iş sözleşmesinin hangi nedenle sona erdiğine ilişkin olarak alt işverenden alacağı belgeyi eklemesi zorunludur.

İş sözleşmesinin hangi nedenle sona erdiğine ilişkin olarak alt işverenden alacağı belgenin alt işveren tarafından düzenlenmemesi halinde Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtları esas alınır. Düzenlenen belgede yer alan bilgilere ilişkin uyuşmazlık durumunda mahkemece verilecek karara göre işlem yapılır.

C- ÖDEME İÇİN İSTENECEK BELGELER

Kıdem tazminatına hak kazananlar için düzenlenen ödeme belgesine; işçinin yazılı talebi, harcama talimatı(9), kıdem tazminatı talebinde bulunan işçilerin çalıştığı kamu kurum veya kuruluşlarında geçen hizmet sürelerini gösterir hizmet cetveli ve kıdem tazminatının hesaplanmasını gösteren belge de eklenir. İşçinin iş sözleşmesinin hangi nedenle sona erdiğine ilişkin olarak alt işverenden alınmış olan belge, kıdem tazminatı ödemesini yapan kamu kurum veya kuruluşu tarafından muhafaza edilir.

D- HİZMET CETVELİNİN DÜZENLENMESİ

Kıdem tazminatı talebinde bulunan ve iş sözleşmesi kıdem tazminatını hak edecek şekilde sona ermiş olan işçinin kıdem tazminatına esas toplam süresi, 4734 sayılı Kanun’un 62. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca yapılan ihaleler kapsamında çalışmasının bulunduğu kamu kurum veya kuruluşlarınca düzenlenmiş olan hizmet cetvelleri esas alınarak tespit edilir. Ödemeyi yapacak olan ilgili kamu kurum veya kuruluşu, işçinin çalıştığını beyan ettiği kamu kurum veya kuruluşlarından düzenlenecek hizmet cetvelinin gönderilmesini ister. Hizmet cetvelinin kamu kurum veya kuruluşu tarafından herhangi bir nedenle düzenlenememesi halinde Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtları esas alınır.

E- İHALE DOKÜMANI VE ÖZLÜK DOSYALARI

Kamu kurum veya kuruluşları, yapılan her bir ihale için, ihale dokümanı ve ihale sözleşmesi ile birlikte bu ihale kapsamında çalışan her bir işçinin nüfus bilgilerini, işe başlama ve işten ayrılma tarihlerini ve nedenini, çalışma sürelerini, ücret ve diğer mali haklarını, yıllık izin kullanımına dair bilgilerini ve sigorta kayıtlarını içeren bir özlük dosyası oluşturur. Kıdem tazminatı talebinde bulunan işçinin hizmet cetveli, ihale dokümanı ve ihale sözleşmesi ile özlük dosyası esas alınarak düzenlenir.

V- KIDEM TAZMİNATINA İLİŞKİN DİĞER HUSUSLAR

- Kıdem tazminatının hesabında, daha önce kıdem tazminatı ödenmiş süreler dikkate alınmaz.

- Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı ödenmez.

- Aynı kamu kurum veya kuruluşunda çalışanlar ve farklı kamu kurum veya kuruluşunda çalışanlar için yapılacak kıdem tazminatı ödemesinde, işçinin almakta olduğu en son ücreti ile ücrete ilaveten işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi mümkün iş sözleşmesi ve kanundan doğan menfaatler de esas alınır.

- Kamu kurum veya kuruluşlarından sonra özel sektör işyerinde çalışmaya devam edenler için yapılacak kıdem tazminatı ödemesinde, işçinin son çalıştığı kamu kurum veya kuruluşundaki en son ücretinin asgari ücret artış oranları dikkate alınarak güncellenmiş miktarı esas alınır. Ödenen kıdem tazminatı tutarının, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden aynı süreler dikkate alınarak hesaplanacak kıdem tazminatı tutarından daha düşük olması halinde, işçinin aradaki farkı işvereninden talep hakkı saklıdır.

VI- 10.09.2014 TARİHİNDEN ÖNCE VE SONRA AYRILANLAR

- 11.09.2014 tarihinden önce personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı kapsamında istihdam edilen ve iş sözleşmesi devam eden işçilerin kıdem tazminatlarının hesabında kamu kurum veya kuruluşlarında ilk işe başladıkları tarih esas alınır.

- 10.09.2014 tarihli ve 6552 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten önce iş sözleşmesi feshedilmiş olan işçilere kıdem tazminatı ödenmez.

VII- SONUÇ

Özellikle kamu sektöründe iş alan alt işverenlerin ihale konusu işin maliyetini hesaplarken kıdem tazminatı bu hesaplamaya dâhil edilmemiştir. Sözleşme Giderleri ve Genel Giderler için ayrılan ihale bedelinin yüzde 3’ü ile sınırlandığı, 07.06.2014 tarihli Resmi Gazete’de yayınlanan Kamu İhale Genel Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ’in 48. maddesinde bu oran ihale konusu işe uygun olarak 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca işyeri hekimliği ve iş güvenliği uzmanı ücreti ile çalışanlara verilecek eğitim gideri dahil edilerek yüzde 4’ e çıkarılmış, fakat kıdem tazminatı yine hesaplama kapsamı dışında bırakılmıştı.

Kıdem tazminatını ödemek isteyen alt işverenlerin Kamu İhale Kanunu’ndan kaynaklanan hesaplamalardan dolayı bu ödemeyi yapamadığı, işçilerin dava yoluna başvurmaları halinde ise işçilerin kıdem tazminatlarının faizi ile birlikte asıl işveren kabul edilen kamu kurumu tarafından ödenmesine karar verildiği görülmektedir. Bu durum kamu kurum ve kuruluşları için ciddi mali külfet doğurmaktadır.

6552 sayılı Torba Yasa’da yayınlanan kıdem tazminatı maddesine dayanarak hazırlanan Yönetmelik ile bu sorun çözüme kavuşturulmuştur. Buna göre alt işveren işçilerinin hak ettiği kıdem tazminatları ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından doğrudan işçinin banka hesabına aktarılacak ve taşeron işçilerin kıdem hakları ödenmiş olacaktır.

* İş ve Sosyal Güvenlik Uzmanı

(1) 11.09.2014 tarih ve 29116 sayılı mükerrer Resmi Gazete’ de yayınlanmıştır.

(2) “Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Personel Çalıştırılmasına Dayalı Hizmet Alımları Kapsamında İstihdam Edilen İşçilerin Kıdem Tazminatlarının Ödenmesi Hakkında Yönetmelik” 08.02.2015 tarih ve 29261 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(3) 22.01.2002 tarih ve 24648 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(4) 22.05.2003 tarih ve 4857 sayılı Kanun’un 120. maddesiyle, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14. maddesi hariç diğer maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.

(5) 10.06.2003 tarih ve 25134 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(6) 4734 sayılı Kanun’un 62. maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi; e) (Değişik: 10.09.2014-6552/10 md.) İdarelerin bu Kanunda tanımlanan hizmetlerden personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımlarında aşağıda belirtilen hususlara uyması zorunludur:

1) İdarelerce kanun, tüzük ve yönetmeliklere göre istihdam edilen personelin yeterli nitelik veya sayıda olmaması hâlinde personel çalıştırılmasına dayalı yardımcı işlere ilişkin hizmetler için ihaleye çıkılabilir. Bu kapsamda ihaleye çıkılabilecek yardımcı işlere ilişkin hizmet türlerini; idarelerin teşkilat, görev ve yetkilerine ilişkin mevzuatı, yerleşik yargı içtihatları ile 22.05.2003 tarih ve 4857 sayılı İş Kanunu’nun 2. maddesinin yedinci fıkrası dikkate alınmak suretiyle idareler itibarıyla ayrı ayrı veya birlikte belirlemeye işçi, işveren ve kamu görevlileri konfederasyonları, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı ve Devlet Personel Başkanlığının görüşü ve Maliye Bakanlığının teklifi üzerine Bakanlar Kurulu yetkilidir. 03.07.2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 67. maddesi ile diğer kanunların hizmet alımına ilişkin özel hükümleri saklıdır.

2) İdarelerin teşkilat, görev ve yetkilerine ilişkin mevzuatı ile 4857 sayılı Kanun’un 2. maddesinin yedinci fıkrası esas alınmak suretiyle, idareye ait bir işyerinde yürütülen asıl işin bir bölümünde idarenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde hizmet alımı ihalesine çıkılabilir.

3) Danışmanlık hizmet alım ihalelerinde istihdam edilen personelin yeterli nitelik veya sayıda olmaması şartı aranmaz.

(7) 4734 sayılı Kanun’un Ek 8. maddesi;

a) 10.12.2003 tarih ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli (I), (II) ve (IV) sayılı cetvellerde yer alan idareler ile bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlar,

b) 08.06.1984 tarih ve 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname uyarınca yayımlanan Genel Yatırım ve Finansman Programı Kararı çerçevesinde, 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye tabi kamu iktisadi teşebbüsleri ve bağlı ortaklıklar, 24.11.1994 tarih ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun çerçevesinde özelleştirme programında bulunanlardan sermayesinin %50’sinden fazlası kamuya ait işletmeci kuruluşlar.

(8) 24.12.2003 tarih ve 25326 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(9) Harcama Talimatı: Kamu ihale mevzuatına tabi olmayan bir giderin idare adına geçici veya kesin olarak ödenebilmesi için giderin konusunu, gerekçesini, yapılacak iş veya hizmetin süresini, tutarını, kullanılabilir ödeneğini, tertibini, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgileri gösteren ve harcama yetkilisinin imzasını taşıyan belge.

Yazarlar : 'MEHMET FATİH GELERİ'

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Tayyar Ateş Yeminli Mali Müşavirlik

Merkez Mah. Perihan Sk. No:67/1 Emin Bey Apt. Kat:4 D:5 Şişli / İstanbul 

+90 212 219 74 81