Ara
  • Olga Ateş

Ar-Ge Faaliyetlerine Yönelik Vergisel Teşvikler

İbrahim ÇETİN, Yalçın YALÇIN

Vergi Dünyası Dergisi

Özet

Teknolojik gelişmelerin günümüz dünyasındaki önemli etkileri, ülkeleri bu alandaki faaliyetlere daha fazla eğilmeye itmekte ve ekonomik politikalar bu yönde şekillenmektedir. Özellikle teknolojik gelişmelerin ana kaynağını oluşturan Ar-Ge faaliyetlerinin istenen düzeyde gerçekleşmesi için pek çok ülkede, özel kesim Ar-Ge faaliyetlerine yönelik doğrudan ve dolaylı teşvikler uygulandığı görülmektedir. Dolaylı teşviklerden birisi olan vergi teşvikleri son yıllarda pek çok ülkenin giderek daha fazla başvurduğu bir teşvik unsuru olarak göze çarpmaktadır.

Kamu tarafından Gelir ve Kurumlar Vergisi mü¬kelleflerine, bütçelerinden ayırdıkları araştırma ve ge¬liştirme (Ar-Ge) harcamalarının belli bir oranını vergi matrahının tespitinde kazançlarından indirim konusu yapma imkanı tanınmıştır. Bunun amacı; Ar-Ge ve ye¬nilik yoluyla ülke ekonomisinin uluslararası düzeyde rekabet edebilir bir yapıya kavuşturulması için tekno¬lojik bilgi üretilmesini, üründe ve üretim süreçlerinde yenilik yapılmasını, ürün kalitesi ve standardının yük¬seltilmesini, verimliliğin arttırılmasını, üretim mali¬yetlerinin düşürülmesini, teknolojik bilginin ticari-leştirilmesini, rekabet öncesi işbirliklerinin geliştiril¬mesini, teknoloji yoğun üretim, girişimcilik ve bu alanlara yönelik yatırımlar ile Ar-Ge'ye ve yeniliğe yönelik doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ül¬keye girişinin hızlandırılmasını, Ar-Ge personeli ve nitelikli işgücü istihdamının artırılmasını desteklemek ve teşvik etmektir.

Söz konusu amaçların elde edilmesi ve kalıcı olabilmesi için ülkemizde ar-ge faaliyetlerine yönelik bir çok uygulama yürürlüğe konmaktadır. Ar-ge faaliyetlerine yönelik yapılan vergisel teşviklere ilişkin düzenlemeler temel olarak 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK), 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (GVK) ve 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu’nda yer almaktadır.

Bu çalışmamızda; 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu (KVK), 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu (GVK) ile 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamında Ar-Ge faaliyetlerine yönelik vergi teşviklerinin neler olduğu, bu teşviklerin Ar-Ge faaliyetlerine etkisi ve gelişmiş ülke verileri ile mukayesesi ele alınacaktır.

Anahtar Kelimeler: Ar-Ge, İnovasyon, Ar-Ge faaliyetleri, Çeşitli Kanunlarda Yer Alan Vergisel Teşvikler, 5746 Sayılı Kanun

1.GİRİŞ

Küreselleşen dünyada sürdürülebilir ekonomik büyüme, ne kadar yenilik üretildiği ile ilişkilendirilmektedir. Teknolojik anlamda ileri olan ekonomiler gelişmiş ülkeler olarak görülmekte ve bu ülkeler dünya ekonomileri ile rekabet edebilme şansını yakalamaktadır.

Yeni ekonomik düzende emek ve sermayenin yerini, bilgi odaklı üretim almıştır. Bilgi ve teknoloji alanında yaşanan bu gelişmelerin etkisiyle oluşan rekabetçi ekonomik ortamda ülkelerin rekabet gücünü etkileyici nitelikteki araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin önemi giderek artmaktadır. Günümüzde AR-GE faaliyetlerinin artan önemi, düşük rekabet gücüne sahip ülkelerin, yüksek rekabet gücüne sahip olanlara bağımlılığından kaynaklanmaktadır. Bu itibarla, rekabet güçlerini arttırabilmek açısından işletmeler de, piyasada sahip oldukları pazar paylarını genişletme ve korumaya yönelik yeniliklere açık olarak, ürün çeşitlerinde farklılaştırma ve yeni ürün geliştirmeye yönelmektedirler.

Ülkelerin gelişmişlik düzeylerinin tespitinde dikkate alınan teknolojik ilerleme, bilgiye yapılan yatırımı, diğer bir anlatımla AR-GE faaliyetlerinin desteklenmesini gerektirdiğinden AR-GE faaliyetlerine ayrılan kaynaklar giderek arttırılmaktadır. Bu bağlamda, ülkemizde devlet tarafından Gelir ve Kurumlar Vergisi mü¬kelleflerine, bütçelerinden ayırdıkları araştırma ve ge¬liştirme (Ar-Ge) harcamalarının belli bir oranını vergi matrahının tespitinde kazançlarından indirim konusu yapma imkanı tanınmıştır. Bunun amacı; Ar-Ge ve ye¬nilik yoluyla ülke ekonomisinin uluslararası düzeyde rekabet edebilir bir yapıya kavuşturulması için tekno¬lojik bilgi üretilmesini, üründe ve üretim süreçlerinde yenilik yapılmasını, ürün kalitesi ve standardının yük¬seltilmesini, verimliliğin arttırılmasını, üretim mali¬yetlerinin düşürülmesini, teknolojik bilginin ticari-leştirilmesini, rekabet öncesi işbirliklerinin geliştiril¬mesini, teknoloji yoğun üretim, girişimcilik ve bu alanlara yönelik yatırımlar ile Ar-Ge'ye ve yeniliğe yönelik doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ül¬keye girişinin hızlandırılmasını, Ar-Ge personeli ve nitelikli işgücü istihdamının artırılmasını desteklemek ve teşvik etmektir.

Ar-Ge indirimi müessesesi gelir vergisi mükellef¬leri için Gelir Vergisi Kanunu'nun "Diğer İndirimler" başlıklı 89. maddesinin birinci fıkrasının 9. bendinde düzenlenmiş iken kurumlar vergisi mükellefleri için 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun "Diğer İndirimler" başlıklı 10. maddesinin birinci fık¬rasının (a) bendinde düzenlenmiştir.

28.02.2008 tari¬hinde kabul edilen ve 01.04.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5746 Sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun ise yukarıdaki hükümleri ortadan kaldırmamakla birlikte bu Kanun¬da yer alan indirim, istisna, destek ve teşviklerden ya-rarlananların ayrıca GVK'nun 89 uncu maddesinin bi¬rinci fıkrasının (9) numaralı bendi ile 5520 sayılı KVK'nun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinden yararlanamayacaklarını belirtmektedir (5746 sayılı Kanun Md:4/5). Gelir ve Kurumlar Ver¬gisi Kanunlarında yer alan düzenleme tüm işletmeler ve projeler için genellik içerirken 5746 sayılı Kanun ile getirilen düzenleme ise Kanunda belirtilen mer¬kezlerde veya projelerde yapılan Ar-Ge faaliyetlerini desteklemektedir.

Bu çalışmada, öncelikle Ar-Ge faaliyetlerine yönelik literatür taraması yapılacak sonrasında ise Türkiye’de Ar-Ge harcamalarına yönelik vergisel teşviklere değinilecektir. Ayrıca Ar-Ge faaliyetlerinin yıllar itibari ile gelişimine ilişkin bilgiler verildikten sonra gelişmiş ülke verileri ile mukayesesi ele alınacaktır.

2. ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME KAVRAMLARININ AÇIKLAMASI

2.1. Kavramlar

Ar-Ge geniş anlamda, bilimsel bilgi ve teknik bilgi birikimini arttırmak amacıyla sistematik bir temele dayalı olarak yürütülen, yaratıcı çaba ve bu bilgi birikiminin yeni uygulamalarda kullanımı şeklinde tanımlanır. Dar anlamda ise Ar-Ge, işletmelerde yeni mamul ve yeni üretim süreçlerinin ortaya çıkmasına yönelik olarak yapılan sistemli ve yaratıcı çalışmalardır.

İşletmeler açısından Ar-Ge faaliyetleri ile yeni ürünler geliştirmek, üretilen ürünlerinin kalite standartlarını arttırmak ve maliyet avantajı sağlayarak rekabet üstünlüğünü ele geçirmek amaçları güdülmekte, bu rasyonel davranış sayesinde ekonomik ve toplumsal faydalar sağlanmaktadır. Ar-Ge ülke ekonomisi geneli içinse; kaynakları etkin şekilde kullanmak, bilgi birikimini sürekli artırmak ve ulusal teknolojiler üretebilmek amaçlarına hizmet eder. Mikro ve makro bazda çok kapsamlı ve faydalı amaçlara hizmet eden araştırma ve geliştirme kavramları üzerinde ayrı ayrı durmak yararlı olacaktır.

2.1.1. Araştırma

Genel anlamda araştırma bir gereksinimle başlar. Araştırma faaliyetleri, insanları doğrudan ya da dolaylı rahatsız eden durumların ortadan kaldırılmasına yönelik olarak bir problemi çözmek, herhangi bir konu hakkında bilgi edinmek ya da bilinmeyen bir durumu ortaya çıkarmak amacıyla sistematik anlamda yapılan çalışmalar bütünüdür. Diğer bir ifadeyle, bilinmeyenleri açığa çıkarma çalışmalarıdır.

Ar-Ge içerisindeki anlamına işletme açısından bakacak olursak araştırma; üretim ve üretim tekniği, yönetim ve organizasyon, pazarlama, finansman, personel yönetimi gibi tüm birimlere yönelik olarak etkinliği ve verimliliği arttırmak amacına hizmet etmektedir. Buna göre araştırma; bilinmeyen bir teknoloji, ürün ya da bilgiyi ortaya çıkarmak ve bunları uygulamaya geçirmek için yapılan faaliyetler bütünüdür.

2.1.2. Geliştirme

Geliştirme, temel araştırma ya da uygulamalı araştırma faaliyetleri neticesinde elde edilen yeni bulgu ve bilgileri daha ekonomik ve daha karlı olabilecek araç, mal, hizmet, sistem ya da üretim sürecine dönüştürme alanında yapılan mühendislik faaliyetleridir. Araştırma faaliyetleri bilim, geliştirme faaliyetleri ise mühendislik çalışmalarını kapsamaktadır. Bilim araştırma, gözlem ve deney yoluyla evrendeki bilinmeyenleri açığa çıkarmaya çalışır. Mühendislik ise evrendeki varlık ve kaynakların, insan için verimli hale getirilmesi ile ilgilenir.

3. OECD ÜLKELERİ VE TÜRKİYE’DE AR-GE HARCAMALARI

2013 yılı sonu itibariyle Türkiye’de gerçekleştirilen gayri safi Ar-Ge harcamalarının tutarı 15.969 milyon TL’ye ve Gayri Safi Yurt İçi Hasıla (GSYİH) içindeki payı ise % 0,95’e ulaşmış durumumdadır.

2003-2013 yılları arasından gerçekleştirilen Ar-Ge harcamaları aşağıdaki gibidir :

Türkiye’de 2003 yılında brüt Ar-Ge harcamalarının tutarı 2014 yılı sabit fiyatları ile yaklaşık 4 milyar TL iken bu rakam 2013 yılında yaklaşık 15,7 milyar TL’ye ulaşmıştır. Söz konusu 10 yıllık dönemde Ar-Ge harcamaları reel olarak yaklaşık 4 kat artmıştır.

Öte yandan, brüt Ar-Ge harcamalarının GSYİH’ye oranı 2003 yılında % 0,48 iken bu oran 2013 yılında % 0,95’e ulaşmıştır. 2003-2013 yılları arasında Ar-Ge harcamalarının GSYİH’ye oranı aşağıdaki gibi gerçekleşmiştir:

Ülkemizde gerçekleştirilen Ar-Ge harcamalarının GSYİH içindeki payının OECD ülkeleri ile karşılaştırılması anlamlı olacaktır. OECD ülkelerinde gayri safi Ar-Ge harcamalarının GSYİH içindeki payı yıllar itibariyle aşağıdaki gibidir :

Tablo’da görüldüğü üzere brüt Ar-Ge harcamalarının GSYİH’ye oranı OECD ülkelerinde 2003 yılından bu yana hemen hemen yatay bir seyir izlemiş ve % 2,21 ile % 2,51 arasında seyretmiştir. Türkiye’de ise bu oran yukarıda bahsedildiği üzere 2013 yılı itibariyle % 0,95 olarak gerçekleşmiştir.

2003-2013 döneminde Türkiye’nin OECD ortalamasının oldukça gerisinde olmasına rağmen önemli bir ilerleme kaydettiği görülmektedir. Buna rağmen, brüt Ar-Ge harcamalarının GSYİH içindeki payı 2013 yılı itibariyle OECD ortalamasının yaklaşık 2,5 kat gerisindedir.

Türkiye’nin Ar-Ge göstergeleri açısından gelişmiş ülkelerle yapılan kıyaslamasında, bu ülkelerin çok gerisinde kaldığı açıkça görülmektedir. Gelişmiş ülke ekonomilerinde artık bir zemine oturmuş olan Ar-Ge faaliyetleri Türkiye için halen önemi tam olarak anlaşılamayan ve gelişmiş ülke ekonomilerine nazaran niceliksel ve niteliksel olarak geride kalan bir kavramdır.

Ülkemiz ekonomisindeki firmalar, yeniliğe ulaşmak için gereken Ar-Ge faaliyetlerine yeterli zaman ve fonları ayırmamaktadırlar. Farklı kurumlardan alınan destekleme fonları ise genellikle bir kerelik bir çalışmayı kapsamakta, sürekli ve nitelikli bir Ar-Ge çalışması yürütülmemektedir. Dolayısıyla ülke ekonomisi de bu anlamda yetersiz kalmaktadır. Ar-Ge faaliyetlerinin yeterince gelişememe nedenleri Türkiye’deki firmaların ve kurumların Ar-Ge bilincine halen ulaşamamaları, üretim yerine distribütörlük zihniyetinin yaygın olması ve Ar-Ge yönetimi yanlışlıklarıdır. Ar-Ge faaliyetlerinin ulusal anlamda pozitif dışsallık sağlaması için, firmalarda öncelikle bu konudaki eksikliklerin giderilmesi gerekmektedir. Bunun yanında öz kaynakları dışında farklı fon kaynaklarından destek alan firmaların bu destekleri etkin Ar-Ge faaliyetlerinde kullanmaları gerekmektedir. Halihazırdaki üretim ve mühendislik faaliyetlerini Ar-Ge faaliyeti yapılıyormuş gibi göstererek giderlerini karşılama yoluna gitmek ya da yüksek getirisi olmayan projeler için destek sağlamaya çalışmak ülke ekonomisinin büyümesine, üretkenliğinin artmasına ya da rekabet gücünün artmasına bir fayda sağlamadığı gibi, kaynakların etkin olmayan alanlarda kullanılmış olmasına yol açmaktadır.

4. AR-GE HARCAMALARINA İLİŞKİN VERGİSEL TEŞVİKLER

4.1.Gelir Vergisi Kanunu Kap¬samında Ar-Ge Teşvikleri

Gelir Vergisi mükellefleri vergi matrahının tespi¬tinde beyannamede bildirecekleri gelirlerden Ar-Ge indirimi tutarını düşebilirler. GVK'nun "Diğer İndi¬rimler" başlıklı 89. maddesinin birinci fıkrasının 9. bendinde Ar-Ge indiriminin nasıl hesaplanacağı şu şekilde ifade edilmektedir.

"Gelir vergisi matrahının tespitinde, gelir vergisi beyannamesinde bildirilecek gelirlerden aşağıdaki indirimler yapılabilir:

...

9.Mükelleflerin, işletmeleri bünyesinde gerçekleş¬tirdikleri münhasıran yeni teknoloji ve bilgi arayışına yönelik araştırma ve geliştirme harcamaları tutarının % 40'ı oranında hesaplanacak "Ar-Ge indirimi".

Araştırma ve geliştirme faaliyetleri ile doğrudan ilişkili olmayan giderlerden ve tamamen araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde kullanılmayan amortisma¬na tâbi iktisadî kıymetler için hesaplanan amortis¬man tutarlarından verilen paylar üzerinden Ar-Ge in¬dirimi hesaplanmaz. Ar-Ge indiriminden yararlanıla¬cak harcamaların kapsamını ve uygulamadan yarar-lanılabilmesi için gerekli belgeler ile usulleri belirle¬meye Maliye Bakanlığı yetkilidir."

Bu maddede yer alan % 40'lık indirim oranı 5746 Sayılı Kanun ile 1 Nisan 2008 tarihinden itibaren % 100'e yükseltilmiştir.

Gelir Vergisi mükellefleri vergi matrahının tespi¬tinde 2008 takvim yılından önceki beyannamelerinde beyan edecekleri gelirlerden ilgili yılın Ar-Ge harca¬maları tutarının % 40'ını mahsup etme imkanına sahip¬tiler. Ancak 2008 yılında yürürlüğe giren 5746 sayılı Kanun'un 5. maddesi ile indirim oranı % 100'e çıkarıl¬mış bulunmaktadır. Bu durumda mükellefler 2008 yı-lında yapmış oldukları Ar-Ge harcamalarının tamamı¬nı beyan edecekleri gelirden mahsup edebileceklerdir.

Ayrıca Gelir Vergisi mükelleflerinin indirim tuta¬rının beyan edilen geliri aşan kısmını sonraki yılların beyannamelerinde yer alan gelirlerden mahsup etme¬leri mümkün değildir.

4.2.Kurumlar Vergisi Kanunu Kap¬samında Ar-Ge Teşvikleri

01.01.2006 tarihinden sonra yürürlüğe giren 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun "Diğer İndirim¬ler" başlıklı 10. maddesinin birinci fıkrasının (a) ben¬dinde yer alan Ar-Ge indirimine ilişkin hüküm ise aşağıdaki gibidir.

"(1) Kurumlar vergisi matrahının tespitinde; ku¬rumlar vergisi beyannamesi üzerinde ayrıca gösteril¬mek şartıyla, kurum kazancından sırasıyla aşağıdaki indirimler yapılır:

a) Mükelleflerin, işletmeleri bünyesinde gerçek¬leştirdikleri münhasıran yeni teknoloji ve bilgi arayı¬şına yönelik araştırma ve geliştirme harcamaları tu¬tarının % 40'ı oranında hesaplanacak "Ar-Ge indiri¬mi".

Araştırma ve geliştirme faaliyetleri ile doğrudan ilişkili olmayan giderlerden ve tamamen araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde kullanılmayan amortisma¬na tâbi iktisadî kıymetler için hesaplanan amortis¬man tutarlarından verilen paylar üzerinden Ar-Ge in¬dirimi hesaplanmaz. Matrahın yetersiz olması nede¬niyle ilgili dönemde indirim konusu yapılamayan tu¬tar, sonraki hesap dönemlerine devreder. Ar-Ge indi¬riminden yararlanılacak harcamaların kapsamını ve uygulamadan yararlanılabilmesi için gerekli belgeler ile usûlleri belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir."

Bu maddede yer alan % 40'lık indirim oranı yuka¬rıda da bahsedildiği üzere 5746 Sayılı Kanun ile 1 Ni¬san 2008 tarihinden itibaren % 100'e yükseltilmiştir.

Kurumlar Vergisi mükellefleri vergi matrahının tespitinde 2008 hesap döneminden önceki beyanna¬melerinde (2006 ve 2007 hesap dönemleri) beyan edecekleri kurum kazancından ilgili yılın Ar-Ge har¬camaları tutarının % 40'ını mahsup etme imkanına sa¬hiptiler. Ancak 2008 yılında yürürlüğe giren 5746 sa¬yılı Kanun'un 5. maddesi ile indirim oranı % 100'e çı¬karıldı. Bu durumda mükellefler 2008 hesap döneminde yapmış oldukları Ar-Ge harcamalarının tama¬mını beyan edecekleri gelirden mahsup edebilecekler¬dir. Maliye Bakanlığı'nın yayımladığı 2 Seri No'lu Ku¬rumlar Vergisi Genel Tebliği'nin 5 numaralı bölümün¬deki konuya ilişkin açıklama şu şekildedir.

"Buna göre, mükelleflerin, münhasıran yeni tek¬noloji ve bilgi arayışına yönelik araştırma ve geliştir¬me faaliyetleri çerçevesinde, işletmeleri bünyesinde 2008 hesap döneminden itibaren yaptıkları harcama¬ların %100'ü kurum kazancının tespitinde Ar-Ge in-dirimi olarak dikkate alınabilecektir. 2008 hesap dö¬nemine ilişkin olarak, birinci geçici vergi döneminde yapılan araştırma geliştirme harcamaları üzerinden %40 oranında Ar-Ge indirimi hesaplanması gerek¬mekte olup ikinci ve müteakip geçici vergi dönemle¬rinde ise birinci geçici vergi döneminde yapılan har¬camalar da dahil olmak üzere, yapılan araştırma ve geliştirme harcamalarının toplamı üzerinden %100 oranında Ar-Ge indirimi hesaplanması gerekmekte-dir. Öte yandan, daha önceki hesap dönemlerinde gerçekleştirilen araştırma ve geliştirme harcamaları üzerinden ise %40 oranında Ar-Ge indirimi hesapla¬nacaktır. "

Ayrıca Kurumlar Vergisi mükelleflerince matrahın yetersiz olması nedeniyle ilgili dönemde indirim ko¬nusu yapılamayan tutar, sonraki hesap dönemlerinde beyan edilen kurum kazancından mahsup edilmek üzere devreder. Ancak devreden tutarın sonraki hesap döneminde yeniden değerleme oranında arttırılması (endeksleme uygulaması) mümkün değildir.

5520 sayılı KVK’nın 10/1(a) maddesinde hüküm altına alınan ve yukarıda ana hatlarıyla ortaya konulan Ar-Ge indirimi ile ilgili ayrıntılı açıklamalar 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği’nin “10.2. Ar-Ge İndirimi” başlıklı bölümünde yapılmıştır. Ar-Ge faaliyetleri açısından son derece önemli olan Tebliğ’ deki düzenleme aynen aşağıdaki gibidir:

“…

10.2. Ar-Ge indirimi

(2 Seri No'lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği'nin 5. maddesiyle değiştirilen/eklenen paragraflar)5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde Ar-Ge indirimi müessesesi düzenlenmiştir. Anılan maddede 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanunun 5 inci maddesiyle yapılan değişiklikle, araştırma ve geliştirme harcamaları üzerinden hesaplanacak Ar-Ge indirimi oranı %40'tan %100'e çıkarılmıştır. Anılan Kanun 1/4/2008 tarihinde yürürlüğe girmiş bulunmaktadır.(*)

Buna göre, mükelleflerin, münhasıran yeni teknoloji ve bilgi arayışına yönelik araştırma ve geliştirme faaliyetleri çerçevesinde, işletmeleri bünyesinde 2008 hesap döneminden itibaren yaptıkları harcamaların %100'ü kurum kazancının tespitinde Ar-Ge indirimi olarak dikkate alınabilecektir. 2008 hesap dönemine ilişkin olarak, birinci geçici vergi döneminde yapılan araştırma geliştirme harcamaları üzerinden %40 oranında Ar-Ge indirimi hesaplanması gerekmekte olup ikinci ve müteakip geçici vergi dönemlerinde ise birinci geçici vergi döneminde yapılan harcamalar da dahil olmak üzere, yapılan araştırma ve geliştirme harcamalarının toplamı üzerinden %100 oranında Ar-Ge indirimi hesaplanması gerekmektedir. Öte yandan, daha önceki hesap dönemlerinde gerçekleştirilen araştırma ve geliştirme harcamaları üzerinden ise %40 oranında Ar-Ge indirimi hesaplanacaktır.(*)

Araştırma ve geliştirme (Ar-Ge) faaliyeti, bilim ve teknolojinin gelişmesini sağlayacak yeni bilgileri elde etmek veya mevcut bilgilerle yeni malzeme, ürün ve araçlar üretmek, yazılım üretimi dahil olmak üzere yeni sistem, süreç ve hizmetler oluşturmak veya mevcut olanları geliştirmek amacıyla yapılan düzenli çalışmaları ifade etmektedir.

Bir faaliyetin Ar-Ge faaliyeti olup olmadığı hususu Tebliğin bu bölümünde yer alan esaslara göre belirlenecektir.

10.2.1. Tanımlar

Ar-Ge Harcamaları: Tebliğin “10.2.2. Ar-Ge faaliyetleri” bölümünde belirtilen faaliyetlerle ilgili olarak yapılan ve aktifleştirilerek amortisman yoluyla itfa edilen veya doğrudan gider kaydedilen harcamalar, Ar-Ge harcamalarıdır.

Ar-Ge İndirimi: Ar-Ge harcamaları üzerinden (2 Seri No'lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği'nin 5. maddesiyle değiştirilen oran)%100(**) oranında hesaplanarak kurum kazancından indirilecek tutar, Ar-Ge indirimidir.

Ar-Ge Projesi: Amacı, kapsamı (genel ve teknik tanımı), süresi, bütçesi, özel şartları, diğer kurum, kuruluş, gerçek ve tüzel kişilerce sağlanacak ayni ve/veya nakdi destek tutarları, sonuçta doğacak ihtira haklarının paylaşım esasları belirlenmiş ve Ar-Ge faaliyetlerinin her safhasını belirleyecek mahiyette ve bilimsel esaslar çerçevesinde hazırlanan proje, Ar-Ge projesidir.

Teknoloji: Teknik üretme ve bu tekniğin uygulanması ile ilgili gerekli alet, makine ve malzemeleri geliştirebilme bilgisidir.

Yenilik: Bir fikrin; pazarlanabilir hale veya bir mal/hizmet üretiminde kullanılan yeni veya geliştirilmiş bir yöntem haline dönüştürülmesidir. Bu açıdan teknolojik yenilik yapma süreci, bir dizi bilimsel, teknolojik, mali ve ticari etkinliği içerir.

Şekil, renk ve dekorasyondaki değişiklikler gibi bütünüyle görsel ve estetik değişiklikler ile ürünün yapı, nitelik ve performansını teknik açıdan değiştirmeyen, küçük tasarım ve görünüm farklarından ibaret basit değişiklikler yenilik sayılmaz.

Üründe Yenilik: Teknolojik açıdan yeni ürün, önceki ürün kuşağıyla karşılaştırıldığında malzemesi, parçaları ve yerine getirdiği işlevler açısından, öze ilişkin, teknolojik farklar gösteren bir ürünü ifade eder.

Üretim Yöntemlerinde Yenilik: Geleneksel üretim tesislerinde üretilemeyen, halen üretilmekte olan veya yeni ürünlerin yeni tekniklerle üretilmesinde kullanılan bir yöntem teknolojik açıdan yeni sayılır.

Yazılım: Bir bilgisayar, iletişim cihazı veya bilgi teknolojilerine dayalı diğer bir cihazın çalışmasını ve kendisine verilen verilerle ilgili gereken işlemleri yapmasını sağlayan komutlar dizisinin veya programların ve bunların kod listesinin, işletim ve kullanım kılavuzlarını da içeren bilgi ve belgelerin tümünü ifade eder.

10.2.2. Ar-Ge faaliyetleri

Yapılan bir harcamanın Ar-Ge indirimine konu edilebilmesi için Ar-Ge faaliyeti kapsamında yapılmış olması gerekmekte olup aşağıda belirtilen amaçlara yönelik faaliyetler Ar-Ge faaliyetleridir:

• Bilimsel ve teknolojik alanlardaki belirsizlikleri gidermek ve bunları aydınlatmak amacıyla, bilim ve teknolojinin gelişmesini sağlayacak yeni teknik bilgilerin elde edilmesi,

• Yeni yöntemlerle yeni ürünler, madde ve malzemeler, araçlar, gereçler, işlemler, sistemler geliştirilmesi, tasarım ve çizim çalışmaları ile yeni teknikler ve prototipler üretilmesi,

• Yeni ve özgün tasarıma dayanan yazılım faaliyetleri,

• Yeni üretim yöntem, süreç ve işlemlerinin araştırılması veya geliştirilmesi,

• Bir ürünün maliyetini düşürücü, kalite, standart veya performansını yükseltici yeni tekniklerin /teknolojilerin araştırılması.

10.2.3. Ar-Ge sayılmayan faaliyetler

Aşağıda sayılan faaliyetler Ar-Ge faaliyetleri kapsamında değerlendirilmez:

• Pazar araştırması ya da satış promosyonu,

• Kalite kontrol,

• Sosyal bilimlerdeki araştırmalar,

• Petrol, doğalgaz, maden rezervleri arama ve sondaj faaliyetleri,

• İcat edilmiş ya da mevcut geliştirilmiş süreçlerin kullanımı,

• Biçimsel değişiklikler (Tebliğin “10.2.2. Ar-Ge faaliyetleri” bölümündeki amaçlara yönelik olmayan şekil, renk, dekorasyon v.b., estetik ve görsel değişiklikler),

• Bilimsel ve teknolojik yenilik doğurmayan rutin faaliyetler (rutin veri toplama, rutin analizler için kullanılan program, yazılım gibi üretilen prototiplerin rutin ayarlamaları),

• İlk kuruluş aşamasında kuruluş ve örgütlenmeyle ilgili araştırma giderleri,

• Proje sonucunda geliştirilen ürüne ilişkin fikri mülkiyet haklarının korunmasına yönelik çalışmalar,

• Numune verilmek amacıyla prototiplerden kopyalar çıkarılıp dağıtılması ve reklam amaçlı tüketici testleri.

10.2.4. Ar-Ge faaliyetinin sınırı

Ar-Ge faaliyeti, esas itibarıyla denemelerin son bulduğu, ilk üretimin yapıldığı aşamada sona erer. Ar-Ge projesi neticesinde elde edilen ürünün pazarlanabilir aşamaya geldiği andan itibaren Ar-Ge projesi bitmiş sayılır. Bu tarihten sonra yapılan harcamalar Ar-Ge harcaması kapsamında değerlendirilmez. Ancak, tamamlanan bir proje sonucunda elde edilen ürünün geliştirilmesi amacıyla yapılacak çalışmalar, yeni Ar-Ge projesi olarak değerlendirilir.

Nihai ürünün oluşturulması aşamasında elde edilen ürünlerin kullanılabilirliğini ölçmek ve gerektiğinde değişiklik yapılmak üzere işletme içinde veya dışında test edilmesi amacıyla yapılan harcamalar Ar-Ge faaliyeti kapsamındadır. Ancak, ticari üretimin planlanması ve seri üretim sürecine ilişkin harcamalarla, ürünün tanıtılması amacıyla üretilip dağıtılan numuneler için yapılan harcamalar Ar-Ge faaliyeti kapsamı dışındadır.

Tebliğin “10.2.2. Ar-Ge faaliyetleri” bölümünde belirtilen amaçlara yönelik olmayıp, mevcut teknolojinin kullanılmasıyla elde edilen, şekil ve estetiğe yönelik değişiklikler Ar-Ge faaliyeti kapsamı dışındadır.

10.2.5. Ar-Ge harcamaları

Ar-Ge harcamalarının bu Tebliğ kapsamında değerlendirilebilmesi için işletmelerin ayrı bir Ar-Ge departmanı kurmaları zorunlu olup Ar-Ge faaliyeti kapsamında değerlendirilen harcamalar aşağıda gösterilmiştir.

İlk Madde ve Malzeme Giderleri: Her türlü direkt ilk madde, yardımcı madde, işletme malzemesi, ara mamul, yedek parça ve benzeri giderleri ile amortisman uygulamasına konu olmayan maddi ve gayrimaddi kıymet iktisaplarına ilişkin giderleri kapsar. Hammadde ve diğer malzeme stoklarından Ar-Ge faaliyetlerinde fiilen kullanılan kısma ilişkin maliyetler Ar-Ge harcaması kapsamındadır. Bu nedenle, henüz Ar-Ge faaliyetlerinde kullanılmamış olan hammadde ve diğer malzemelere ilişkin maliyet tutarlarının stoklar hesabında; kullanılan, satılan ya da elden çıkarılanların da stoklar hesabından mahsup edilmek suretiyle izlenmesi gerekmektedir.

Personel Giderleri: Ar-Ge faaliyetlerinin yürütülmesi amacıyla çalıştırılan ve faaliyetin gerektirdiği nitelikte personel ile ilgili olarak tahakkuk ettirilen ücretler ile bu mahiyetteki giderlerdir.

İşletmenin Ar-Ge departmanında çalıştırılan hizmetliler ve benzeri vasıfsız personel ile Ar-Ge departmanına tahsis edilmemiş olup günün bir kısmında Ar-Ge departmanında çalışan personele ödenen ücretler bu kapsamda değerlendirilmeyecektir.

Genel Giderler: Ar-Ge faaliyetlerini yürütmek amacıyla elektrik, su, gaz, bakım-onarım, haberleşme, nakliye ile Ar-Ge faaliyetlerinde kullanılan makine ve teçhizata ilişkin bakım ve onarım giderleri gibi Ar-Ge faaliyetinin devamlılığını sağlamak için katlanılan diğer giderleri kapsar. Sigorta giderleri, Ar-Ge faaliyetlerinin bizzat yürütülmesi amacıyla kullanılan tesis için ödenen kira giderleri ile kitap, dergi ve benzeri bilimsel yayınlara ait giderler de bu kapsamdadır.

Bu giderlerin, Ar-Ge harcaması olarak değerlendirilebilmesi için Ar-Ge departmanında fiilen kullanıldığının tespit ve tevsik edilmesi gerekmektedir. Çeşitli kıstaslara göre genel işletme giderleri üzerinden hesaplanacak paylar bu kapsamda değerlendirilmez.

Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler: Normal bakım ve onarım giderleri dışında Ar-Ge faaliyetleriyle ile ilgili olarak işletme dışında yerli veya yabancı diğer kurum ve kuruluşlardan mesleki veya teknik destek alınması veya bunlara yaptırılan analizlerle ilgili olarak yapılan ödemelerle, bu mahiyetteki diğer ödemelerdir.

Vergi, Resim ve Harçlar: Doğrudan Ar-Ge faaliyetlerine ilişkin olan ve kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınan ayni vergi, resim ve harçları kapsar. Doğrudan Ar-Ge faaliyetlerinin yürütüldüğü taşınmazlar için ödenen vergiler, Ar-Ge projesinde kullanılmak üzere ithal edilen mallarla ilgili gümrük vergileri ile benzeri vergi, resim ve harçlar bu kapsamdadır.

Amortisman ve Tükenme Payları: Doğrudan Ar-Ge faaliyetlerinde kullanılan bina, makine-tesis ve cihazlar, taşıtlar, döşeme ve demirbaş gibi maddi ve maddi olmayan duran varlıklar için ayrılan amortisman ve tükenme paylarından oluşur. Diğer taraftan, iktisadi kıymetin münhasıran Ar-Ge faaliyetlerinde kullanılması ve bu kullanımın sürekli olması gerekmektedir. Ar-Ge departmanı dışında başka faaliyetlerde de kullanılan iktisadi kıymetlere ilişkin amortismanlar Ar-Ge harcaması kapsamında değildir.

Finansman Giderleri: Ar-Ge projesi bazında yerli, yabancı ve uluslararası kurumlardan temin edilen kredilere ilişkin finansman giderleridir.

10.2.6. Ar-Ge harcamalarının kayıtlarda izlenmesi

Kurumlar, hesap dönemi içerisinde gayrimaddi hakka yönelik yaptıkları araştırma ve geliştirme harcamalarının tamamını aktifleştirmek zorundadırlar. Ancak, gayrimaddi hakka yönelik olmayan ve Vergi Usul Kanunu hükümleri çerçevesinde aktifleştirilmesi gerekmeyen harcamalar doğrudan gider yazılabilecektir.

Örneğin, kanser ilacı geliştirmek için yapılan araştırma faaliyetleri sonucunda patent, lisans gibi bir gayrimaddi hak ortaya çıkacağından, yapılan araştırma harcamalarının aktifleştirilmesi gerekecektir.

Proje sonucu ortaya bir gayrimaddi hak çıkması halinde, aktifleştirilmesi gereken bu tutar, amortisman yoluyla itfa edilecektir.

Ancak projeden, daha sonraki yıllarda vazgeçilmesi veya projenin tamamlanmasına imkan kalmaması durumunda, kurumun Ar-Ge faaliyeti kapsamında yapmış olduğu ve önceki yıllarda aktifleştirilmiş olan tutarların doğrudan gider yazılabilmesi mümkün bulunmaktadır.

Örneğin; bir kurum tarafından 3 yıl süreli Ar-Ge projesi hazırlanarak, ön fizibilite çalışmalarının akabinde, Ar-Ge faaliyetine başlanılmıştır. İkinci yılın sonunda, kurum Ar-Ge projesinin gerçekleşmesinin mümkün olmadığı düşüncesiyle projeden vazgeçme kararı almıştır. Dolayısıyla, projenin başlama tarihinden itibaren aktifleştirilen Ar-Ge harcamaları, projeden vazgeçildiği tarih itibarıyla doğrudan gider yazılabilecektir.

İster aktifleştirilsin ister doğrudan gider yazılsın ilgili dönemde yapılan Ar-Ge harcamalarının tamamı üzerinden (2 Seri No'lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği'nin 5. maddesiyle değiştirilen oran)%100(**) oranında Ar-Ge indirimi ayrıca hesaplanacak ve indirim konusu yapılacaktır.

10.2.7. Ar-Ge indiriminin uygulanması

Mükellefler, Ar-Ge harcamalarının (2 Seri No'lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği'nin 5. maddesiyle değiştirilen oran)%100(**)'ü oranında hesaplayacakları Ar-Ge indirimini, beyanname üzerinden hesaplanan kurum kazancından indirebileceklerdir. Ar-Ge indirimi, Ar-Ge faaliyetine başlandığı andan itibaren hem yıllık beyannamede hem de geçici vergi beyannamelerinde uygulanabilecektir. Hesaplanan Ar-Ge indirimi tutarı, mükellefler tarafından yıllık kurumlar vergisi beyannamesi ile geçici vergi beyannamesinin ilgili satırına yazılarak kazançtan indirilecektir. İlgili dönemde kazancın yetersizliği nedeniyle indirim konusu yapılamayan Ar-Ge İndirimi tutarı sonraki hesap dönemlerine devredecektir.

Alanında uzman kuruluşlarca hazırlanan “Ar-Ge Projesi Değerlendirme Raporu” nun olumsuz olması halinde, Ar-Ge indirimi dolayısıyla eksik ödenen vergilerle ilgili olarak gerekli tarhiyat yapılacaktır.

Mükelleflerin Ar-Ge projesi kapsamındaki harcamalarını, işletmenin diğer faaliyetlerine ilişkin harcamalarından ayırarak, Ar-Ge indiriminin doğru hesaplanmasına imkan verecek şekilde muhasebeleştirmeleri gerekmektedir.

10.2.8. Aktifleştirilen kıymetlerin devri

Henüz tamamlanmamış bir Ar-Ge projesinin, başka bir kuruma satılması halinde aktifleştirilen tutarlar kazanç tutarının tespitinde maliyet unsuru olarak dikkate alınacaktır.

Ar-Ge indirimi uygulamasında, henüz tamamlanmamış bir Ar-Ge projesinin başka bir kuruma satılması durumunda, Ar-Ge projesini devralan kurumun bu projeye ilişkin olarak ilave yaptığı harcamalar Ar-Ge indiriminden yararlanabilecek olup devreden kurumda yapılan Ar-Ge harcamaları için indirimden yararlanılması söz konusu olmayacaktır.

Tamamlanmış bir Ar-Ge projesinin başka bir kuruma satılması durumunda ise Ar-Ge projesini devralan kurumun Ar-Ge indiriminden yararlanması söz konusu değildir.

10.2.9. Diğer hususlar

10.2.9.1. Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler

Ar-Ge faaliyetinin esas itibarıyla işletme bünyesinde yapılması gerekmektedir.

Fiili kullanım durumunun tespit edilmesi ve ortak giderlerin de buna göre paylaştırılması şartıyla bir kuruma ait olduğu halde diğer kurumlarla ortak kullanılan Ar-Ge departmanında yapılan Ar-Ge faaliyetleri, işletme bünyesinde yapılmış sayılacaktır. İşletmenin organizatörlüğünde olmak şartıyla, kamu kurum ve kuruluşlarına ait Ar-Ge merkezleriyle üniversiteler bünyesinde yapılan Ar-Ge faaliyetleri de bu kapsamda bulunmaktadır.

Ar-Ge faaliyetlerinin yürütülmesi esnasında, proje bazında yerli ve yabancı teknik personelden mesleki ve teknik destek alınması veya bazı analizlerin dışarıda yaptırılması halinde bunlarla ilgili olarak yapılan ödemeler de Ar-Ge harcaması kapsamında değerlendirilecektir.

10.2.9.2. Mükelleflerden istenecek belgeler ve diğer hususlar

Ar-Ge indiriminden yararlanmak isteyen mükellefler, proje ve uygulama aşamalarında aşağıda belirtilen belgeleri ilgili birimlere göndereceklerdir.

10.2.9.2.1. Ar-Ge projesi ile ilgili olarak istenecek belgeler

(3 Seri No'lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği'nin 3. maddesiyle değişen paragraf)Ar-Ge indiriminin uygulanmaya başlanacağı döneme ait geçici vergi beyannamesinin verileceği tarihe kadar Ar-Ge faaliyetiyle ilgili olarak Ek-1'de yer alan formata uygun olarak hazırlanacak rapor, bir yazı ekinde iki nüsha olarak Gelir İdaresi Başkanlığına elden veya posta yoluyla gönderilecektir. Ancak, bu süre içinde başvurusu yapılmayan projeler ile ilgili olarak, çalışmalara başlanıp harcama yapılmakla birlikte projenin herhangi bir aşamasında başvuruda bulunulması ve uygun bulunması halinde, başvuru tarihinin içinde bulunduğu geçici vergilendirme döneminin başlangıcından itibaren yapılan Ar-Ge harcamaları Ar-Ge indiriminden yararlanabilecek, Ar-Ge projesi bittikten sonra yapılan başvurular değerlendirmeye alınmayacaktır.(***)

Bakanlık, raporun genel değerlendirmesini yaptıktan sonra, projenin bilimsel olarak incelenerek münhasıran yeni bilgi ve teknoloji arayışına yönelik olup olmadığının tespit edilmesi amacıyla, projeyi Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumuna (TÜBİTAK) ve/veya üniversiteler ile araştırma yapılan konuda uzmanlaşmış kuruluşlara intikal ettirecektir. Mükellefe, proje bütçesinin %0,3’ü oranında bir tutarı incelemeyi yapan kuruluşa ödemesi için bir yazı gönderilecek, ancak bu tutar 15.000.- YTL’yi aşmayacaktır.

Ar-Ge projesine ilişkin incelemeyi yapacak kuruluş, ihtiyaç duyması halinde ilave bilgi veya belgeleri de isteyerek, kendi uzmanları veya görevlendireceği başka kuruluşlara ait uzmanlar marifetiyle gerekli incelemeleri kısa sürede yaptıracak, Ek-2’de yer alan formata göre düzenlenen değerlendirme raporunun bir örneğini Gelir İdaresi Başkanlığına ve başvuru sahibine gönderecektir.

(3 Seri No'lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği'nin 3. maddesiyle değişen paragraf)Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu Kararlarına istinaden uygulanan Ar-Ge yardımına ilişkin mevzuat çerçevesinde TÜBİTAK tarafından daha önce incelemesi yapılmış olan projelerle ilgili olarak yeniden inceleme yapılmasına ihtiyaç bulunmamaktadır. Bu kapsamda TÜBİTAK tarafından incelenerek desteklenmesi uygun bulunmuş Ar-Ge projesi bulunan mükelleflerin bu projeler hakkında ayrıca bir inceleme yapılması için Gelir İdaresi Başkanlığına müracaat etmelerine gerek olmayıp, desteklenmesi uygun bulunmuş projelere ilişkin Ar-Ge değerlendirme raporları veya TÜBİTAK'dan alınan destek karar yazısının bir örneğinin YMM tasdik raporuna eklenmesi yeterli olacaktır.(****)

10.2.9.2.2. Projenin Ar-Ge projesi olarak değerlendirilmemesinin sonuçları

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) ve/veya üniversiteler ile araştırma yapılan konuda uzmanlaşmış kuruluşlarca Ar-Ge projesi olarak değerlendirilmeyen projeler nedeniyle mükellef tarafından haksız yere indirim konusu yapılan tutarlar, vergi ziyaı cezası ve gecikme faizi ile birlikte mükelleften aranacaktır.

10.2.9.2.3. Yeminli mali müşavir tasdik raporu

2/1/1990 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan “Yeminli Mali Müşavirlerin Tasdik Edecekleri Belgeler, Tasdik Konuları ve Tasdike İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” hükümleri uyarınca “Ar-Ge indirimi” ile ilgili işlemler yeminli mali müşavirlerin tasdik edeceği konular kapsamına alınmıştır.

Ar-Ge indiriminden yararlanan mükelleflerin, kurumlar vergisi beyannamesinde yararlanılan Ar-Ge indiriminin doğru hesaplandığı ve uygulandığına ilişkin YMM tasdik raporunu ilgili mevzuatta belirtilen süre içinde bağlı bulundukları vergi dairelerine vermeleri gerekmektedir. Ar-Ge proje değerlendirme raporlarının, YMM tasdik raporlarının verilmesi gereken ay içinde veya daha sonra gelmesi halinde de mükellefler Ar-Ge indiriminden yararlanabileceklerdir. Bu durumda, değerlendirme raporunun ilgili vergi dairesi kayıtlarına girdiği tarihten itibaren 30 gün içerisinde YMM tasdik raporunun ibraz edilmesi gerekecektir. Söz konusu raporun bu süreler içinde verilememesi halinde ise Ar-Ge indiriminden yararlanılamayacağı tabiidir.

Ar-Ge indirimine ilişkin hususlara tam tasdik raporunda yer verilmiş olması durumunda, Ar-Ge indirimine ilişkin olarak ayrıca tasdik raporu düzenlenmesine gerek bulunmamaktadır.

YMM tasdik raporunda en az aşağıdaki bilgilerin bulunması gerekmektedir:

• Tasdik raporuna eklenecek olan ve teknik kuruluşlarca düzenlenmiş olan “Ar-Ge Projesi Değerlendirme Raporu”nda belirtilen projenin veya projelerin hangi aşamada bulunduğu, bu projelerin sonuçları ile uygulanma durumuna ilişkin mükellef kurumdan alınan bilgiler,

• Ar-Ge departmanına ilişkin mükellef kurumdan alınan bilgiler (yeri, hacmi, teknik donanımı ve varsa kullanılan diğer laboratuvarlar v.b.),

• Ar-Ge indirimine konu olan harcamaların ana gruplar itibarıyla dökümü (harcamaların ayrıntılı dökümüne rapor ekinde yer verilecektir),

• Dönem içinde Ar-Ge departmanında kullanılan ve Ar-Ge indirimine konu edilen sabit kıymetlere ilişkin liste ve bunlar için ayrılan amortisman tutarları.

• Dönem içinde alınan ilk madde, yarı mamül ve diğer sarf malzemeleri listesi, kullanım, iade, satış ve çıkan firelere ilişkin tutar ve miktar itibarıyla bilgiler,

• Ar-Ge ünitesinde çalışanlar ve ücretleri (Ar-Ge indiriminden yararlanabilecek personelin listesi ve ilgili dönemde bunlara ödenen ve gider kaydı yapılan ödemelere ilişkin döküm),

• Dışarıdan alınan danışmanlık, ekspertiz ve benzeri hizmetlere ilişkin bilgiler (alınan kişi/kurum adı, vergi kimlik numarası, fatura tarih ve numarası, tutarı ve KDV’si),

• Geçici vergi dönemleri itibarıyla uygulanan Ar-Ge indirimi tutarları,

• Uygulanması gereken Ar-Ge indiriminin hesaplanması.

10.2.9.2.4. Diğer kurumlardan sağlanan Ar-Ge destekleri

94/6401 sayılı İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kararı çerçevesinde Para–Kredi Koordinasyon Kurulunun 9/9/1998 tarih ve 98/16 sayılı Kararına istinaden yayımlanan 98/10 sayılı Araştırma–Geliştirme (Ar-Ge) Yardımına İlişkin Tebliğ çerçevesinde Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından, sanayi kuruluşlarının uzman kurumlar tarafından Ar-Ge niteliğine sahip olduğu tespit edilen projeleri kapsamında izlenip değerlendirilebilen giderlerin belli bir oranı hibe şeklinde karşılanmakta veya bu projelere geri ödeme koşuluyla sermaye desteği sağlanmaktadır.

Yukarıda belirtilen mevzuat çerçevesinde geri ödeme koşuluyla sermaye desteği olarak sağlanan destekler, borç mahiyetinde olup ticari kazanca dahil edilmesi söz konusu değildir. Ancak, bu mevzuat çerçevesinde hibe şeklinde sağlanan destek tutarları ile diğer kurumlardan bu mahiyette sağlanacak her türlü destek tutarları, ticari kazancın bir unsuru olarak kazanca dahil edilecektir. Maliyetleri, bu tür desteklerle karşılanan Ar-Ge harcamaları da Ar-Ge indiriminin hesabında dikkate alınacaktır.

10.2.9.2.5. Teknoloji geliştirme bölgelerinde ve serbest bölgelerde yapılan Ar-Ge harcamaları

5228 sayılı Kanunun gerekçesinde, Ar-Ge indirimine ilişkin düzenlemenin, Ar-Ge faaliyetlerine yönelik olarak 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanununda yer alan teşvik edici düzenlemenin bir tamamlayıcısı niteliğinde olduğu belirtilmiştir. Ar-Ge indirimi uygulaması açısından, Ar-Ge departmanının bulunduğu yerin önemi bulunmamaktadır. Firmanın faaliyet yeri olması şartıyla, gerek firma merkezinin bulunduğu yerde veya ayrı bir yerde, gerekse teknoloji geliştirme bölgelerinde kurulan Ar-Ge departmanlarında yapılan harcamalardan bu Tebliğde belirtilen kriterlere uyanlar Ar-Ge indirimi kapsamındadır.

Bilindiği üzere, Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin üçüncü fıkrasında, kurumların kurumlar vergisinden istisna edilen kazançlarına ilişkin giderlerinin veya istisna kapsamındaki faaliyetlerinden doğan zararlarının, istisna dışı kurum kazancından indirilmesinin kabul edilemeyeceği hüküm altına alınmış bulunmaktadır.

Dolayısıyla, teknoloji geliştirme bölgelerinde veya serbest bölgelerde gerçekleştirilen Ar-Ge faaliyetlerinden bir kazanç doğması ve bu kazançla ilgili olarak 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanununun geçici 2 nci maddesinde ya da 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanununun geçici 3 üncü maddesinde yer alan istisnadan yararlanılacak olması durumunda, istisna uygulanacak kazancın elde edilmesine yönelik olarak yapılan harcamalar Ar-Ge indirimi kapsamında değerlendirilmeyecektir. Diğer bir ifadeyle, kazancına istisna uygulanacak Ar-Ge faaliyetleri için yapılan harcamalar dolayısıyla Ar-Ge indiriminden yararlanılması söz konusu değildir.

Ancak, teknoloji geliştirme bölgelerinde veya serbest bölgelerde yürütülen Ar-Ge faaliyetlerinin işletmenin kendi faaliyetiyle ilgili olması ve anılan kanunlarda yer alan istisnalara konu olmaması durumunda, bu tür harcamalar Ar-Ge indirimi kapsamında değerlendirilecektir.

Ar-Ge indirimi müessesesi 5746 sayılı Kanun ile birlikte genişletilmiş ve mükelleflere daha geniş teşvik unsurları sunulmuştur. Ancak yapılan Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri hem 5520 sayılı KVK (veya 193 sayılı GVK) hem de 5746 sayılı Kanun kapsamında Ar-Ge indiriminden yararlanma imkanına sahip ise de mükellef ikisi arasında bir seçim yapmak zorundadır. Yapılan bu seçim, ilgili Ar-Ge projesi kapsamında ya¬pılan tüm harcamalar için geçerli olacaktır.

4.3. 5746 Sayılı Kanun Kapsamında Ar-Ge Teşvikleri

Bu bölümde 5746 sayılı Araştırma – Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamında Ar-Ge merkezi kuran işletmeler için destek ve teşviklere, bu teşviklerden yararlanabilmek için yerine getirilmesi gereken hükümlere değinilecektir. Ayrıca yazımızda konu ile ilgili Vergi Dairesi Başkanlıkları tarafından verilen özelgelere de yer verilecektir.

4.3.1. Temel Kavramlar

Araştırma ve geliştirme faaliyeti (Ar- Ge ): Araştırma ve geliştirme, kültür, insan ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullanılması için sistematik bir temelde yürütülen yaratıcı çalışmaları, çevre uyumlu ürün tasarımı veya yazılım faaliyetleri ile alanında bilimsel ve teknolojik gelişme sağlayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanan, çıktıları özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik taşıyan faaliyetlerdir.

Ar-Ge merkezi: Araştırma – Geliştirme faaliyeti yapacak olan firmaların organizasyon yapısı içinde ayrı bir birim seklinde örgütlenmiş, özellikle yurt içinde araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde bulunan ve en az 30 tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden, yeterli Ar-Ge birikimi ve yeteneği olan birimleridir. Türkiye’de bulunan sermaye şirketleri ve dar mükellef kurumların Türkiye’de ki iş yerleri Ar-Ge merkezi kurabilir.

Ar-Ge projesi: Amacı, kapsamı, genel ve teknik tanımı, suresi, bütçesi, özel şartları, diğer kurum, kuruluş, gerçek ve tüzel kişilerce sağlanacak ayni ve/veya nakdi destek tutarları, sonuçta doğacak fikri mülkiyet haklarının paylaşım esasları tespit edilmiş ve Ar-Ge faaliyetlerinin her safhasını belirleyecek mahiyette ve bilimsel esaslar çerçevesinde hazırlanan projedir.

4.3.2. Ar-Ge ve Yenilik Faaliyetlerine İlişkin Hususlar

4.3.2.1. Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri

Yapılan bir harcamanın Ar-Ge indirimine konu edilebilmesi için bu harcamanın Ar-Ge ve yenilik faaliyeti kapsamında yapılmış olması gerekir. Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri; kültür, insan ve toplumun bilgisinden oluşan bilgi dağarcığının artırılması ve bunun yeni süreç, sistem ve uygulamalar tasarlamak üzere kullanılması amacıyla sistematik bir temelde yaratıcı çalışmalar yürütmek suretiyle alanında bilimsel ve teknolojik gelişme sağlayan, bilimsel ve teknolojik bir belirsizliğe odaklanan, çıktıları özgün, deneysel, bilimsel ve teknik içerik taşıyan cevre uyumlu urun tasarımı ve yazılım faaliyetleri dahil olmak üzere yenilik süreçlerini de içeren faaliyetlerdir.

4.3.2.2 Ar-Ge ve yenilik sayılmayan faaliyetler

Aşağıda sayılan faaliyetler Ar-Ge ve yenilik faaliyeti kapsamında değerlendirilmez:

a) Pazarlama faaliyetleri, piyasa taramaları, pazar araştırması ya da satış promosyonu,

b) Kalite kontrol çalışmaları,

c) Sosyal bilimlerdeki araştırmalar,

c) Petrol, doğalgaz, maden rezervleri arama ve sondaj faaliyetleri,

d) İlaç üretim izni öncesinde en az 2 aşaması yurt içinde gerçekleştirilmeyen klinik çalışmalar ile üretim izni sonrasında gerçekleştirilen klinik çalışmalar,

e) Bir Ar-Ge projesi kapsamında olmaksızın icat edilmiş ya da mevcut geliştirilmiş süreçlerin kullanımı,

f) Geliştirilmiş bir ürüne bağlı olarak yapılan veya teknolojik açıdan yenilik içermeyen ürünlerin sekil, renk, dekorasyon ve benzeri estetik ve görsel değişiklikleri içeren biçimsel değişiklikler,

g) Programlama dilleri ile işletim sistemleri hariç olmak üzere internet sitelerinin ve benzerlerinin hazırlanmasına yardımcı mevcut yazılımların kullanılması suretiyle yapılan yazılım geliştirme faaliyetleri,

ğ) Yazılımlara iliksin, bilimsel ve/veya teknolojik ilerlemeler veya teknolojik belirsizliklerin çözülmesini içermeyen olağan ve tekrarlanan faaliyetler,

h) İlk kuruluş aşamasında kuruluş ve örgütlenmeyle ilgili araştırma giderleri,

ı) Ar-Ge ve yenilik faaliyetleriyle geliştirilen ürüne veya surece ilişkin fikri mülkiyet haklarının edinimi dışında bu hakların korunmasına yönelik çalışmalar,

i) Numune verilmek amacıyla prototiplerden kopyalar çıkarılıp dağıtılması ve reklam amaçlı tüketici testleri,

j) Üretim ve üretim altyapısına yönelik yapılan yatırım faaliyetleri, ticari üretimin planlanması ve seri üretim surecine ilişkin harcamalar,

k) Bir Ar-Ge projesi kapsamında olmaksızın yeni süreç, sistem veya urun ortaya konulmasına hizmet etmeyen doğrudan veya gömülü teknoloji transferi

araştırma – geliştirme faaliyeti kapsamında değerlendirilemez.

4.3.3. Ar-Ge Merkezleri

5746 sayılı Kanun kapsamında sağlanan teşviklerden yararlanmak isteyen şirketler öncelikle kendi bünyelerinde Ar – Ge merkezi kurmak zorundadırlar. Ar-Ge Merkezi Belgesi almak için yapılan başvurularda aşağıda belirtilen asgari şartlar aranır.

 Ar-Ge merkezlerinin Kanun kapsamındaki Ar-Ge faaliyetlerinin yurt içinde gerçekleştirilmesi,

 Ar-Ge merkezlerinde en az 30 tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam edilmesi,

 Başvuru yapan isletmenin; yeterli Ar-Ge yönetimi ile teknolojik varlıklar, Ar-Ge insan kaynakları, fikri haklar, proje ve bilgi kaynakları yönetim yeteneği ve kapasitesinin bulunması,

 Ar-Ge merkezlerinin, Ar-Ge ve destek personelinin Ar-Ge merkezinde çalıştığının fiziki kontrolünü yapacak mekanizmalara sahip olması,

 Ar-Ge merkezlerinin konusu, suresi, bütçesi ve personel ihtiyacı tanımlanmış Ar-Ge ve yenilik program ve projelerinin bulunması

 Ar-Ge merkezlerinin ayrı bir birim seklinde örgütlenmiş ve tek bir yerleşke veya fiziki mekân içinde yer alması,

Türkiye’de üretim ve ticaretle iştigal etmeyen işletmelerde sadece araştırma – geliştirme çalışması yapmak üzere Ar-Ge merkezi kurabilir.

Yukarıda belirtilen şartları yerine getiren ve destek ve tevsiklerden yararlanmak isteyen isletmeler, başvuru dosyasını Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına elden ya da posta yoluyla teslim eder.

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, kendisine ulaşan başvuru dosyasının sekil ve içeriği açısından ön incelemesi yapar, eksik bilgi ve evrak bulunması halinde, tespit edilen eksiklikleri en geç 15 gün içinde tamamlatır ve başvuru dosyasının bir örneğini Değerlendirme ve Denetim Komisyonu üyelerine iletir.

Başvuru, Değerlendirme ve Denetim Komisyonu tarafından en geç 2 ay içinde değerlendirilip karara bağlanır. Kararın olumlu olması halinde sonuç, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından Gelir İdaresi Başkanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı ve başvuru sahibi isletmeye 7 gün içinde bildirilir.

Değerlendirme ve Denetim Komisyonu tarafından Ar-Ge merkezi başvurusu olumlu olarak değerlendirilen isletmenin Ar-Ge Merkezi Belgesi Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından verilir.

Başvurusu uygun bulunarak Ar-Ge Merkezi Belgesi alan isletme, belgenin düzenlendiği tarihten itibaren 5746 sayılı Kanunda belirtilen şartlarla 5746 sayılı Kanunla sağlanan destek ve teşviklerden yararlanır.

Değerlendirme ve Denetim Komisyonu kararının olumsuz olması halinde ise sonuç Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından işletmeye yazılı olarak bildirilir.

Ar-Ge merkezi belgesi alamayan işletmeler 5746 sayılı Kanunla sağlanan destek ve teşviklerden yararlanamazlar.

4.3.4. Ar-Ge Merkezlerinin Denetlenmesi

Ar-Ge merkezlerinin denetlenmesi, Değerlendirme ve Denetim Komisyonu tarafından denetlenir. Denetimler en geç 2 yılda bir yapılır.

Ar-Ge merkezi bulunan işletme bu merkezde yürüttüğü faaliyetlere ilişkin faaliyet raporunu her yıl belgenin verildiği takvim ayını izleyen ay içinde Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına gönderir. Bakanlık, faaliyet raporunun sekil ve içeriği acısından on incelemesini yapar, eksik bilgi ve evrak bulunması halinde, tespit edilen eksiklikleri en geç 15 gün içinde tamamlatır ve başvuru dosyasının bir örneğini Değerlendirme ve Denetim Komisyonu üyelerine iletir.

Değerlendirme ve Denetim Komisyonu değerlendirmesi sonucunda, denetimde tespit edilen eksiklik ve ihlalin ölçüsüne göre belge iptal edilir veya eksikliklerin giderilmesi için 3 ayı geçmemek üzere ilgili isletmeye sure verilir. Bu sure içinde isletme, sağlanan destek ve teşviklerden yararlanamaz.

Tespit edilen eksiklikler verilen sure içinde giderilmediği takdirde isletmeye verilen Ar-Ge Merkezi Belgesi iptal edilir. İsletme, şartların ihlal edildiği tarihten itibaren Kanunda öngörülen destek ve teşviklerden yararlanamaz.

Değerlendirme ve Denetim Komisyonu tarafından Ar-Ge merkezinin denetlenmesine ilişkin işlemler 45 günde tamamlanır.

Ar-Ge merkezinde çalışan personellere verilen teşviklerden yararlanmak için şu şartlar yerine getirilmedir;

Ar-Ge merkezinde çalışan tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli sayısı; fiilen çalışan personelin, çalışma surelerine göre üçer aylık dönemler itibarıyla toplam çalışma suresinin, bir kişinin üç aylık tam zamanlı çalışma suresine bölünmesi suretiyle hesaplanır. Bir günde 8, haftada 45 saatin üzerindeki ve ek çalışma sureleri bu hesaplamada dikkate alınmaz. Üçer aylık dönemler, Ar-Ge merkezini bünyesinde bulunduran isletmenin geçici vergilendirme dönemleridir.

İşletmeler, Ar-Ge merkezlerinde çalışan personel listesini her bir ay bazında ayrı ayrı olmak üzere, geçici vergilendirme dönemlerini izleyen ayın sonuna kadar bağlı bulundukları vergi dairesine ve ilgili Sosyal Güvenlik Müdürlüğüne verirler. Herhangi bir üç aylık dönemde asgari Ar-Ge personeli çalıştırma şartını ihlal eden isletmeler, şartların ihlal edildiği tarihten tekrar sağlandığı tarihe kadar Kanun kapsamında sağlanan destek ve teşviklerden yararlanamazlar.

Ar-Ge merkezi için gerekli asgari şartların sağlamadığının tespit edilmesi halinde ise Ar-Ge Merkezi Belgesi Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından iptal edilir.

Ar-Ge Merkezi Belgesi iptal edilen işletmeler belgenin iptalini müteakip en erken 1 yıl sonra “Ar-Ge Merkezi Belgesi” başvurusu yapabilirler.

Denetimler sırasında gerekli şartları taşımadığı tespit edilen merkezlerin durumu Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından 10 gün içinde Gelir İdaresi Başkanlığına ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına bildirilir.

Kurulan birimlerin Ar-Ge merkezi olma şartını kaybetmeleri, destek ve teşviklerin amacı dışında kullanılması halinde, şartların kaybedildiği, ihlalin gerçekleştiği veya destek ve teşviklerin amacı dışında kullanıldığı tarihten itibaren işletmeler Kanunla Ar-Ge merkezlerine sağlanan destek ve teşviklerden yararlanamazlar.

4.3.5. Ar-Ge ve Yenilik Harcamalarının Kapsamı

4.3.5.1-İlk Madde ve Malzeme Giderleri

Her turlu doğrudan ilk madde, yardımcı madde, isletme malzemesi, ara mamul, yedek parça, prototip ve benzeri giderler ile Vergi Usul Kanununa göre amortismana tabi tutulması mümkün olmayan maddi kıymetlerin iktisabına ilişkin giderleri kapsar.

Hammadde ve diğer malzeme stoklarından Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde fiilen kullanılan kısma ilişkin maliyetler Ar-Ge ve yenilik harcaması kapsamındadır. Bu nedenle, henüz Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde kullanılmamış olan hammadde ve diğer malzemelere ilişkin maliyet tutarlarının stok hesaplarında; kullanılan, satılan ya da elden çıkarılanların da stok hesaplarından mahsup edilmek suretiyle izlenmesi gerekir.

4.3.5.2- Amortismanlar

Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin yürütülmesi amacıyla iktisap edilen amortismana tabi iktisadi kıymetler için ayrılan amortismanlardan oluşur.

Ar-Ge ve yenilik faaliyeti dışında başka faaliyetlerde de kullanılan makine ve teçhizata ilişkin amortismanlar, bunların Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde kullanıldığı gün sayısına göre hesaplanır.

4.3.5.3- Personel Giderleri

5746 sayılı Kanun kapsamında gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin yürütülmesi amacıyla çalıştırılan Ar-Ge personeliyle ilgili olarak tahakkuk ettirilen ücretler ile bu mahiyetteki giderlerdir.

Tam zamanlı Ar-Ge personeli sayısının %10’unu asmamak üzere, Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine katılan ve bu faaliyetlerle doğrudan ilişkili destek personelinin ücretleri ile bu mahiyetteki giderler de personel gideri kapsamındadır.

Kısmi çalışma halinde, personelin Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine ayırdığı zamanın toplam çalışma zamanına oranı dikkate alınmak suretiyle bulunan ücret tutarları, Ar-Ge ve yenilik harcaması olarak dikkate alınır.

4.3.5.4- Genel Giderler

Sadece Ar-Ge merkezlerinin elektrik, su, gaz, bakım-onarım, haberleşme, nakliye giderleri ile bu merkezlerde kullanılan makine ve teçhizata ilişkin bakım ve onarım giderleri gibi bu merkezlerde yürütülen faaliyetin devamlılığını sağlamak için yapılan giderleri kapsar.

Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine ilişkin sigorta giderleri, kitap, dergi ve benzeri bilimsel yayınlara ait giderler de bu kapsamdadır. Ancak, büro ve kırtasiye gibi sarf malzemelerine ilişkin giderler bu kapsamda değerlendirilmez.

Bu giderlerin, Ar-Ge ve yenilik harcaması olarak değerlendirilebilmesi için Ar-Ge merkezinde fiilen kullanıldığının tespit ve tevsik edilmesi gerekmektedir. Çeşitli kıstaslara göre genel isletme giderleri üzerinden hesaplanacak paylar bu kapsamda değerlendirilmez.

4.3.5.5-Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler

Normal bakım ve onarım giderleri hariç olmak üzere, Ar-Ge ve yenilik faaliyetleriyle ilgili olarak isletme dışında yerli veya yabancı diğer kurum ve kuruluşlardan mesleki veya teknik destek alınması veya bunlara yaptırılan analizlerle ilgili olarak yapılan ödemelerle, bu mahiyetteki diğer ödemelerdir. Bu şekilde alınan danışmanlık hizmeti ve diğer hizmet alımlarına ilişkin harcamalar Ar-Ge ve yenilik harcaması kapsamında gerçekleştirilen toplam harcama tutarının %20’sini geçemez.

4.3.5.6- Vergi, Resim ve Harçlar

Doğrudan Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine ilişkin olan ve Gelir Vergisi Kanunu ile Kurumlar Vergisi Kanununa göre gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınabilen vergi, resim ve harçları kapsar. Doğrudan Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin yürütüldüğü taşınmazlar için ödenen vergiler, Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde kullanılmak üzere ithal edilen mallarla ilgili gümrük vergileri ile benzeri vergi, resim ve harçlar bu kapsamdadır.

Büyük mükellefler Vergi Dairesi Başkalığı’nın 09/06/2011 tarih ve B.07.1.GİB.4.99.16.02-KVK-10-42 sayılı özelgesi aşağıdaki gibidir

“İlgide kayıtlı özelge talep formunda, şirketinizin 5746 sayılı Ar-Ge Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamında Ar-Ge indiriminden faydalanacağı belirtilerek, şirket ana binasında bulunan Ar-Ge merkezinin kapladığı alana göre m2 üzerinden yapılan hesaplama doğrultusunda belirlenen kira gideri ve Ar-Ge faaliyetlerinin finansmanında katlanılan finansman giderlerinin Ar-Ge harcaması olarak değerlendirilerek, Ar-Ge indirimine konu edilip edilemeyeceği hususunda Başkanlığımızın görüşü talep edilmektedir.

şirketiniz ana binasında bulunan Ar-Ge merkezinin kapladığı alana göre m2 üzerinden yapılan hesaplama doğrultusunda belirlenen "kira giderleri" genel işletme giderleri üzerinden şirketiniz tarafından belirlenen kıstaslara göre hesaplanarak dağıtılması nedeniyle Ar-Ge harcaması olarak kabul edilmeyecektir.

Diğer taraftan, 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinin "10.2.5. Ar-Ge harcamaları" başlığı altında Ar-Ge projesi bazında yerli, yabancı ve uluslar arası kurumlardan temin edilen kredilere ilişkin finansman giderleri Ar-Ge ve yenilik harcaması olarak kabul edilmesine rağmen, 31.07.2008 tarih ve 26953 sayılı Araştırma Ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Uygulama Ve Denetim Yönetmeliğinin "Ar-Ge ve yenilik harcamalarının kapsamı" başlıklı 7 nci maddesinde bu tür bir gidere yer verilmemesi nedeniyle şirketiniz tarafından Ar-Ge faaliyetlerinin finansmanında katlanılan finansman giderlerinin, Ar-Ge harcaması kapsamında Ar-Ge indirimine konu edilmesi mümkün değildir.

4.3.5.7 Ar-Ge Harcamalarının Muhasebeleştirilmesi

Ar-Ge ve yenilik harcamalarının, isletmelerin diğer faaliyetlerine ilişkin harcamalarından ayrılarak, Ar-Ge indiriminin doğru hesaplanmasına imkân verecek şekilde muhasebeleştirilmesi zorunludur.

Dönem içersinde yapılan Ar-Ge harcaması 750 Araştırma – Geliştirme Harcamaları hesabına borç ödemenin yapıldığı hesaba (102 Bankalar Hesaba) alacak kaydı yapılarak muhasebeleştirilir.

/

750 Araştırma Geliştirme Giderleri XXX

102 Bankalar XXX

Ar-Ge Giderlerinin muhasebe kaydı

Daha sonra 750 Araştırma - Geliştirme Giderlerinde oluşan maliyetler Aylık/Üç aylık dönemler halinde Bilançonun aktifinde yer alan 263 Araştırma - Geliştirme Giderleri hesabına alınarak aktifleştirilmelidir. Bunun için 750 hesaba kaydedilen tutarlar 263 Araştırma – Geliştirme Giderleri hesabına borç 751 Araştırma – Geliştirme Yansıtma Hesabına alacak olarak kaydedilir.

/

263 Ar – Ge Giderleri XXX

751 Ar – Ge Yansıtma Hesabı XXX

Ar-Ge Giderlerinin aktifleştirilmesi muhasebe kaydı

/

Söz konusu aktifleştirme yapıldıktan sonra yansıtma hesabı kapatılır.

/

751 Ar – Ge Yansıtma Hesabı XXX

750 Ar Ge Giderleri XXX

Yansıtma hesaplarının kapatılması

/

Aktifleştirilen Ar-Ge Giderleri üzerinden dönem sonun da amortisman ayrılır. 750 Ar-Ge Gideri hesabına borç 268 Birikmiş Amortismanlar hesabına alacak kaydı yapılır. Sonra

/

750 Ar – Ge Giderleri XXX

268 Birikmiş Amortismanlar XXX

Aktifleştirilen Ar- Ge Giderlerinin amortisman kaydı

/

630 Ar – Ge Giderleri XXX

751 Ar – Ge Yansıtma Hesabı XXX

Maliyet hesaplarının gelir tablosu hesaplarına aktarılması

/

751 Ar – Ge Yansıtma Hesabı XXX

750 Ar – Ge Hesabı XXX

Yansıtma hesaplarının kapatılması

/

Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine ilişkin olarak kamu kurum ve kuruluşları, kanunla kurulan vakıflar ile uluslararası fonlardan alınan destekler özel bir fon hesabında tutulur. Bu fonda yer alan tutarlar, Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanununa göre vergiye tabi kazancın tespitinde gelir, Ar-Ge indirimi tutarının tespitinde Ar-Ge harcaması olarak dikkate alınmaz. Bu şekilde sağlanan karşılıksız fonlardan yapılan harcamalar, yapıldığı yere göre doğrudan gider ya da amortismana tabi iktisadi kıymet olarak muhasebeleştirilir.

4.3.5.8- Ar-Ge İndirimi Uygulama Esasları

Ar-Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen Ar-Ge ve yenilik projeleri gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarının tamamı 31/12/2023 tarihine kadar Kurumlar Vergisi Kanununun 10 uncu maddesine göre kurum kazancının ve Gelir Vergisi Kanununun 89 uncu maddesi uyarınca ticari kazancın tespitinde indirim konusu yapılır.

Hesaplanan Ar-Ge indirimi, yıllık gelir ya da kurumlar vergisi beyannameleri ile geçici vergi beyannamelerinin ilgili satırına yazılır.

Ayrıca 500 ve üzerinde tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden Ar-Ge merkezlerinde o yıl yapılan Ar-Ge ve yenilik harcamasının bir önceki yıla göre artışının yarısı kurum kazancı veya ticari kazancın tespitinde ayrıca indirim konusu yapılır. Bir isletmenin ayrı yerleşkelerde kurulmuş birden çok Ar-Ge merkezi bulunması halinde, işletmenin toplam Ar-Ge personeli sayısı, bu merkezlerde çalışan Ar-Ge personelinin toplamı olarak dikkate alınır.

5746 sayılı Kanun kapsamında Ar-Ge indiriminden yararlananlar, Gelir Vergisi Kanununun 89 uncu maddesinin (9) numaralı bendi ile Kurumlar Vergisi Kanununun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi hükmünden ayrıca yararlanamazlar.

Ar-Ge ve yenilik faaliyeti kapsamındaki harcamalar ayrıca, Vergi Usul Kanununa göre aktifleştirilmek suretiyle amortisman yoluyla itfa edilir.

Projelerin tamamlanmasına zorunlu nedenlerle imkan kalmaması veya projenin başarısızlıkla sonuçlanması nedeniyle iktisadi kıymet oluşmaması hallerinde, Ar-Ge ve yenilik faaliyeti kapsamında yapılan ve önceki yıllarda aktifleştirilmiş olan tutarlar doğrudan gider yazılır.

Tamamlanmamış Ar-Ge ve yenilik projesinin devredilmesi halinde, devri gerçekleştiren isletmelerce aktifleştirilen tutarlar kazanç tutarının tespitinde maliyet unsuru olarak dikkate alınır. Ar-Ge ve yenilik projesini devralan isletmelerce devir tarihinden sonra proje kapsamında yapılan harcamalar Ar-Ge indirimine konu olur. Projenin devri için ayrıca bir bedel ödenmişse, bu bedel Ar-Ge indirimine konu edilemez.

Büyük mükellefler Vergi Dairesi Başkalığı’nın 19/02/2013 64597866-VUK-313-27 tarihli özelgesi aşağıdaki gibidir.

“ İlgide kayıtlı dilekçelerinizde; pamuktan iplik, iplikten denim kumaş üretimi yapan firmanızın 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun uyarınca Ar-Ge Merkezi oluşturduğu, söz konusu Merkezde pek çok Ar-Ge projesi çerçevesinde harcamalar yapıldığı, bahsi geçen projelerin bazılarının ayrıca Tübitak Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığına (TEYDEP) sunulduğu ve ilgili projeye ait raporun kabul edilmesi ile projeye ilişkin maddi destek sağlandığı, bahse konu projeler ile ilgili yapılan harcamalar neticesinde bazen maliyet azaltıcı ve verim arttırıcı sonuçlar ortaya çıktığı, bazı projelerden ise beklenen sonuçların elde edilemediği ve projelerin başarısız olduğu belirtilerek;

- Projeden beklenen amacın gerçekleştiği durumlarda proje kapsamında yapılan harcamaların doğrudan gider yazılıp yazılamayacağı gider yazılacaksa hangi dönemde yazılacağı,

- Proje tamamlanmakla birlikte beklenen faydanın gerçekleşmemesi durumda yapılan harcamaların doğrudan gider yazılıp yazılamayacağı, gider yazılacaksa hangi dönemde yazılacağı,

- Aktife alınıp amortisman yoluyla itfa edilmesi gereken Ar-Ge harcamalarının projenin bittiği dönemde mi yoksa her ay yapılan harcamanın ilgili ayda mı giderleştirileceği,

- Süresi 3 yıl olan ar-ge projenizde itfa süresi olarak hangi yılın dikkate alınacağı ve hızlandırılmış amortisman uygulamasının mümkün olup olmadığı,

- Ar-Ge indirimi hesaplamasında esas alınacak olan hibe tutarları ile ilgili olarak tahsil esasının mı yoksa tahakkuk esasının mı uygulanması gerektiği

hususlarında tereddüt oluştuğu belirtilerek Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir.

- Şirketinizce yürütülen Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri kapsamındaki harcamaların tamamı ilgili yılın kurumlar vergisi beyannamesinde kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılmasının yanı sıra "263-Araştırma ve Geliştirme Giderleri Hesabı"nda aktifleştirilmesi gerekmektedir.

- Ar-Ge faaliyetleri neticesinde, tescil edilip edilememesine bağlı kalınmaksızın gayri maddi hak niteliğinde aktifleştirilmesi gereken bir kıymete ulaşılması halinde aktifleştirilen söz konusu harcamaların 333 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği eki listenin "57-Araştırma ve Geliştirme Giderleri" sınıflandırması uyarınca beş yılda ve %20 amortisman oranı ile itfa edilmesi gerekmektedir.

- Projelerin tamamlanmasına imkân kalmaması veya projenin başarısızlıkla sonuçlanması nedeniyle herhangi bir iktisadi kıymetin ortaya çıkmadığı durumlarda önceki yıllarda aktifleştirilmiş olan tutarlar projenin başarısızlıkla sonuçlandığı hesap döneminde doğrudan gider yazılabilecektir.

- TEYDEP tarafından hibe olarak verilecek destek tutarlarının, verildiği tarihte özel bir fon hesabına alınması gerekmekte olup, bu hesapta yer alan tutarların kurum kazancına dahil edilmeyeceği, başka bir deyişle Kurumlar Vergisi Kanununa göre vergiye tabi kazancın tespitinde gelir, Ar-Ge indirimi tutarının tespitinde Ar-Ge harcaması olarak dikkate alınmayacağı tabiidir.

Ancak, yukarıda anılan Yönetmeliğin 20/1 inci maddesi ve Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun İç Genelgesi uyarınca; Ar-Ge ve yenilik projeleri kapsamında, destek karar yazısının düzenlendiği veya proje sözleşmesinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yapılan Ar-Ge ve yenilik harcamalarının Ar-Ge indirimine konu edilmesi mümkün olduğundan TEYDEP tarafından desteklenen ve Şirketinizce yürütülen Ar-Ge projeleri ile ilgili olarak destek karar yazısının düzenlendiği veya proje sözleşmesinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren yapılan Ar-Ge ve yenilik harcamalarının Ar-Ge indirimine konu edilmesi mümkün bulunmaktadır.

Diğer taraftan, Ar-Ge indirimi hesaplamasında TEYDEP tarafından sağlanan hibe tutarları ile ilgili olarak tahakkuk esasına göre hareket edilmesi, hibe tutarını aşan Ar-Ge harcamalarının ise yapıldığı dönemde Ar-Ge indirime konu edilmesi gerekmektedir.

4.3.5.9- Ar-Ge İndiriminin Uygulamasında İzlenecek Yöntem

Ar-Ge indiriminden yararlanacak isletmeler, yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesi ekinde aşağıda belirtilen belgeleri bağlı bulunulan vergi dairesine verirler. Bu belgelerin, Ar-Ge ve yenilik projeleriyle Ar-Ge merkezleri için Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından onaylanmış olması gerekir.

a) Kanun kapsamında ilk defa Ar-Ge indiriminden yararlanacak olan Ar-Ge merkezlerinden “Ar-Ge Merkezi Belgesi”; istenir. Ancak, Ar-Ge Merkezi Belgesini daha önce vergi dairesine vermiş olup aynı kapsamda Ar-Ge indirimine devam eden isletmelerden, izleyen vergilendirme dönemlerinde bu belgelerin yeniden ibrazı istenmez.

b) Ar Ge merkezleri ile teknoloji merkezi isletmelerinde yürütülen Ar-Ge ve yenilik projelerinin hangi aşamada bulunduğu, bu projelerin veya is planının uygulama durumuna ilişkin belgeler.

c) Ar-Ge indirimine konu olan harcamaların ana gruplar itibarıyla yıllık tutarları ve ayrıntılı dokumunu gösteren liste.

ç) Ar-Ge merkezleri, çalışanların projeler itibarıyla sayıları ve nitelikleri, bu personelin projelerde görev aldığı sureler, ücretleri, kesilen ve istisna edilen vergi tutarlarını gösteren liste

d) Dışarıdan alınan danışmanlık, ekspertiz ve benzeri hizmetlere ilişkin olarak, hizmet sağlayan kişi/kurum adı, T.C. kimlik no/vergi kimlik numarası, alınan hizmetin mahiyeti, fatura tarihi ve numarası, tutarı, stopaj ve KDV tutarına ilişkin liste.

Ar-Ge merkezlerinde Ar-Ge indiriminin uygulanabilmesi için yukarıda belirtilen belgeleri de içeren yeminli mali müşavir tasdik raporunun ilgili mevzuatta belirtilen sure içinde bağlı bulunulan vergi dairesine verilmesi zorunlu olup, Ar-Ge merkezleri için yukarıda sayılan belgelerin beyannameyle birlikte ayrıca verilmesi istenilmez.

Ar-Ge indirimine ilişkin yukarıda belirtilen belgelere tam tasdik raporu ekinde yer verilmiş olması durumunda, Ar-Ge indirimine ilişkin olarak ayrıca tasdik raporu düzenlenmesine gerek bulunmamaktadır.

Bursa Vergi Dairesi Başkalığı’nın 22.07.2011 tarih ve B.07.1.GİB.4.16.16.01-KV-10-33-151 sayılı özelgesi aşağıdaki gibidir.

“İlgide kayıtlı özelge talep formunda; TÜBİTAK tarafından gönderilen ...2009 tarih ve ... sayılı Proje Destek Karar yazısı ile "1501 Sanayi Araştırma Teknoloji Geliştirme ve Yenilik Projeleri Destekleme Programı" çerçevesinde yürütülen "..." adlı projelerinin 01.09.2008 -31.08.2011 tarihleri arasında hibe şeklinde nakit teşvik kapsamında destekleneceğinin belirtildiği, ancak daha sonra AR-GE merkez belgesi alınması konusundaki başvurularının olumlu sonuçlanması neticesinde bünyelerinde 01.06.2009 tarihinden itibaren AR-GE merkezi kapsamında 5746 sayılı Kanun hükümleri uyarınca AR-GE indiriminden yararlanmakta olduklarından bahisle, 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamında 2010 Haziran ayı sonunda bağlı bulunulan vergi dairesine sunulması gereken 2009 yılına ait Kurumlar Vergisi Beyannamesi Tasdik Raporu ve ekli Ar-Ge indirimine konu harcamalara ilişkin belge ve listelerin TÜBİTAK ve T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından onay prosedürünün ne şekilde yürütüleceği hususunda bilgi talep edilmektedir.

Bu açıklamalara göre, proje esasına göre Ar-Ge indiriminden yararlanılması halinde, verilmesi gereken belge ve listelerin Ar-Ge ve yenilik projenize destek veren kamu kurumu olan TÜBİTAK tarafından, Ar-Ge merkezlerinde yapılan Ar-Ge harcamalarına istinaden Ar-Ge indiriminden yararlanılması halinde ise verilmesi gereken belge ve listelerin başvuru yapılan kamu kurumu olan Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından onaylanması gerekmektedir. İlgili mevzuatta belirtilen süre içinde bağlı bulunulan vergi dairesine verilmesi gereken yeminli malî müşavir tasdik raporuna ilişkin ise herhangi bir onay söz konusu değildir.”

4.3.5.10- Gelir Vergisi Stopajı Teşviki ve Sigorta Primi Desteği Uygulaması

4.3.5.10.1- Gelir Vergisi Stopajı Teşviki Uygulaması

Teknoloji merkezi isletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde çalışan Ar-Ge ve destek personelinin; bu çalışmaları karşılığında elde ettikleri ücretlerinin doktoralı olanlar için %90’ı, diğerleri için %80’i gelir vergisinden müstesnadır. Bu istisnanın hesaplanmasında, bu kapsamdaki personelin fiilen Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine ayırdıkları zamanın toplam çalışma zamanına oranı dikkate alınır.

Gelir vergisi istisnasından yararlanacak olan destek personelinin tam zaman eşdeğeri sayısı, toplam tam zamanlı Ar-Ge personeli sayısının %10’unu asamaz. Küsuratlı sayılar tama iblağ edilir. Destek personelinin toplam tam zamanlı Ar-Ge personeli sayısının %10’unu asması halinde, brüt ücreti en az olan destek personelinin ücretinden başlamak üzere istisna uygulanır. Brüt ücretlerin aynı olması halinde, ücretine gelir vergisi istisnası uygulanacak destek personeli işverence belirlenir.

Konu ile ilgili 5746 sayılı Kanun’un 2 Seri no’lu genel tebliğinde şu açıklamalara yer verilmiştir;

“Ar-Ge ve destek personelinin Ar-Ge ve yenilik faaliyeti kapsamında fazla mesai dahil çalıştığı süreye ilişkin ücret üzerinden hesaplanan vergi tutarına öncelikle 265 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde asgari geçim indirimi uygulanacak olup asgari geçim indirimi mahsubu yapıldıktan sonra kalan gelir vergisi tutarının doktoralı olanlar için yüzde doksanı, diğerleri için yüzde sekseni her bir işçi bazında tahakkuk eden vergiden indirilmek suretiyle terkine konu edilecektir.

Örnek 1:

(X) Anonim Şirketine ait Ar-Ge merkezinde 70 tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli ve 6 tam zaman eşdeğer destek personeli çalışmakta olup, Ar-Ge personelinin 9'u doktoralıdır. Doktoralı ve bekar personel Bay (A)'ya, Ar-Ge faaliyeti kapsamındaki çalışmasına ilişkin olarak 10.000 TL brüt ücret ödenmektedir.

(X) A.Ş.'nin bu kapsamda yapacağı ücret ödemelerinden Ar-Ge kapsamında çalıştırılan doktoralı ve bekar personel Bay (A)'ya ait istisna uygulaması aşağıdaki gibi olacaktır.

a - Brüt Ücret Tutarı 10.000,00 TL

q - Vergiye Tabi Ücret Matrahı [ a -( a x % 15=)]* 7.000,00 TL

c - Ücretler Üzerinden Hesaplanan Gelir Vergisi Tutarı (b x %15=) 1.050,00 TL

d - Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi Tutarı 90,11 TL

e - Asgari Geçim İndiriminin Mahsubundan Sonra Kalan Tutar (c - d=) 959,89 TL

f - Terkin Edilecek Tutar (e x % 90=) 863,90 TL

g - Vergi Dairesine Ödenecek Tutar (e - f=) 95,99 TL

*(SSK. Primi İşçi Payı %14 + İşsizlik Sigortası Primi İşçi payı %1=%15)

Böylece Ar-Ge merkezinde çalışan Bay (A)'nın ücret gelirinden kesilen gelir vergisi tutarından asgari geçim indirimi mahsup edildikten sonra kalan vergi tutarının % 90'ı olan 863,90 TL'sı terkine konu olacak, terkin sonrası kalan 95,99 TL tutarındaki gelir vergisi ise vergi dairesine ödenecektir.

Örnek 2:

Bir yıldan beri yürütülmekte olan iki adet Ar-Ge projesinden birisinin (M) Kamu kurumu tarafından desteklenmesine karar verilmiş ve destek karar yazısı 1/3/2015 tarihi itibarıyla düzenlenmiştir. Bu projede çalışan araştırmacı ve bekar Bayan (B)'nin almış olduğu10.000 TL'lik brüt ücrete ilişkin istisna uygulaması aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır.

a - Brüt Ücret Tutarı 10.000,00 TL

b - Vergiye Tabi Ücret Matrahı [ a -( a x % 15=)] 7.000,00TL

c - Ücretler Üzerinden Hesaplanan Gelir Vergisi Tutarı (b x %15=) 1.050,00 TL

d - Mahsup Edilecek Asgari Geçim İndirimi Tutarı 90,11 TL

e - Asgari Geçim İndiriminin Mahsubundan Sonra Kalan Tutar (c - d=) 959,89 TL

f - Terkin Edilecek Tutar (e x % 80=) 767,91 TL

g - Vergi Dairesine Ödenecek Tutar (e - f=) 191,98 TL

Böylece Kamu kurumu tarafından desteklenen Ar-Ge projesinde çalışan Bayan (B)'nin 1/3/2009 tarihinden itibaren ücret gelirinden asgari geçim indirimi mahsup edildikten sonra kalan vergi tutarının % 80'i olan 767,91 TL terkine konu olacak, istisna dışında kalan gelir vergisi tutarı olan 191,98 TL ise vergi dairesine ödenecektir.

Ar-Ge ve destek personelinin Ar-Ge ve yenilik faaliyeti kapsamında fazla mesai dahil çalıştığı süreye ilişkin ücret üzerinden hesaplanan vergi tutarına öncelikle 265 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinde belirtilen usul ve esaslar çerçevesinde asgari geçim indirimi uygulanacak olup asgari geçim indirimi mahsubu yapıldıktan sonra kalan gelir vergisi tutarının doktoralı olanlar için yüzde doksanı, diğerleri için yüzde sekseni her bir işçi bazında tahakkuk eden vergiden indirilmek suretiyle terkine konu edilecektir.”

Ar-Ge merkezlerinde gerçekleştirilen projelerde görev alan ve/veya isletmelerde çalışan kamu personeli belirtilen istisnadan yararlanamaz.

Teşvik uygulamasında, istisna, Ar-Ge ve yenilik faaliyeti kapsamında çalışmaya ilişkin ücret matrahına uygulanır ve sadece vergiye tabi ücret üzerinden tevkif edilen tutar muhtasar beyannameye yansıtılır. Muhtasar beyanname ekinde, istisnadan yararlandırılan ücretlilere ilişkin olarak içeriği Maliye Bakanlığınca belirlenecek olan bildirim işverenlerce doldurulur ve bağlı bulunulan vergi dairesine verilir.

Kanun kapsamında gelir vergisi istisnasından yararlanan personel için 29/1/2004 tarihli ve 5084 sayılı Yatırımların ve İstihdamın Teşviki ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun aynı mahiyetteki hükümlerinden aynı vergilendirme donemi içinde ayrıca yararlanılamaz. Ancak, Ar-Ge ve destek personeli dışında kalan personel ile tam zamanlı Ar-Ge personeli sayısının %10’unu asan tam zaman eşdeğer destek personeli için gerekli şartların taşınması halinde, 5084 sayılı Kanunda öngörülen destek ve teşvik unsurlarından yararlanılabilir.

İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 13/07/2011 tarih ve B.07.1.GİB.4.34.16.01-KVK 10-973 sayılı özelgesi aşağıdaki gibidir.

“İlgide kayıtlı özelge talep formunuzda, ... Vergi Dairesi Müdürlüğü'nün ... vergi kimlik numaralı mükellefi olduğunuzu, firmanızca gerçekleştirilen "1507-KOBİ- Ar-Ge Başlangıç Destek Programı" kapsamında "..." isimli proje için destek karar yazısının 16.9.2009 tarihinde düzenlendiğini, projenin bitiş tarihinin ise 28.12.2010 olduğunu belirterek, 5746 sayılı Kanun kapsamında gelir vergisi stopajı teşvikinden yararlanıp yararlanmayacağınız konusunda Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir.

Destek karar yazısının düzenlendiği veya proje sözleşmesinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren gelir vergisi stopajı teşvikinden yararlanılabileceği açıktır.

Dolayısıyla, proje çalışmasının Ar-Ge ve yenilik faaliyeti niteliğinde değerlendirilmesi kaydıyla şirketinizce gerçekleştirilen "1507-KOBİ- Ar-Ge Başlangıç Destek Programı" kapsamında "..." isimli projeye ilişkin destek karar yazısının düzenlendiği tarihten (16/09/2009) projenin bitiş tarihine kadar (28/12/2010) 5746 sayılı Kanun kapsamında gelir vergisi stopajı teşvikinden yararlanmanız mümkün bulunmaktadır.”

4.3.5.10.2- Sigorta Primi Desteği Uygulaması

Kamu personeli hariç olmak üzere, Ar-Ge merkezlerinde yürütülen Ar-Ge ve yenilik projelerinde çalışan Ar-Ge personeli ile destek personelinin, Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri kapsamındaki çalışmaları nedeniyle elde ettikleri ücretleri üzerinden hesaplanan sigorta primi işveren hissesinin yarısı; 26/6/2001 tarihli ve 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanununun geçici ikinci maddesi uyarınca ücreti gelir vergisinden istisna tutulmuş fiilen çalışan personelin gelir vergisi istisnasının uygulandığı surece gelir vergisinden istisna tutulan ücretleri üzerinden hesaplanan sigorta primi işveren hissesinin yarısı, beş yılı asmamak üzere Maliye Bakanlığı bütçesine konulacak ödenekten karşılanır.

İşveren hissesi sigorta primi desteğinden yararlanacak olan destek personelinin tam zaman eşdeğer sayısı toplam tam zamanlı Ar-Ge personeli sayısının %10’unu asamaz. küsuratlı sayılar tama iblağ edilir. Destek personelinin toplam tam zamanlı Ar-Ge personeli sayısının %10’unu asması halinde, brüt ücreti en az olan destek personelinin ücretinden başlamak üzere sigorta primi işveren hissesi teşviki uygulanır. Brüt ücretlerin aynı olması halinde, sigorta primi işveren hissesi teşviki uygulanacak destek personeli işverence belirlenir.

Sigorta primi işveren hissesi desteğinden yararlanılabilmesi, Ar-Ge merkezleri icin Bilim, Sanayi Ve Teknoloji Bakanlığından, alacakları belgeyle işyerinin bağlı bulunduğu Sosyal Güvenlik İl Sigorta Müdürlüğüne yazılı olarak müracaat etmeleri şarttır.

İşveren hissesi sigorta prim desteğinden, 5746 sayılı Kanunda aranılan şartların taşındığına ve Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Uygulama ve Denetim Yönetmeliğinin ilgili maddeleri gereğince destekten yararlanmaya hak kazanıldığına ilişkin ilgili kurum, kuruluş tarafından düzenlenen belgenin alındığı tarihten itibaren yararlanılır.

İşverenlerin, işveren hissesi sigorta prim desteğinden yararlanabilmeleri için kapsama giren sigortalıların çalışmalarına ilişkin aylık prim ve hizmet belgelerini yasal suresi içinde Sosyal Güvenlik İl Sigorta Müdürlüğüne vermeleri zorunludur. Söz konusu belgenin yasal suresi dışında verilmesi halinde, 5746 sayılı Kanunda belirtilen sigorta primi işveren hissesi desteğinden yararlanılamaz ve bu belgelerdeki sigorta primlerinin sigortalı ve işveren hisselerinin tümü işverenlerden tahsil edilir.

Kapsama giren sigortalılara ilişkin aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal suresi içinde verilmesi halinde, tahakkuk eden sigorta primi işveren hissesinin yarısı ile sigortalı hissesinin işverenlerce ödenip ödenmediğine bakılmaksızın, sigorta primi işveren hissesinin diğer yarısı Maliye Bakanlığı bütçesine konulacak ödenekten karşılanır.

Sigorta primi işveren hissesi desteğinin hesaplanmasında, bu kapsamdaki personelin fiilen Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine ayırdıkları zamanın, toplam çalışma zamanına oranı dikkate alınır.

Kapsama giren personelin ay içindeki çalışmalarının tamamının Ar-Ge ve yenilik faaliyetleriyle ilgili olması halinde hak kazanılmış hafta tatili ve yıllık ücretli izin sureleri de bu kapsamda değerlendirilir. Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde kısmi zamanlı olarak çalışan personelin hak kazanılmış hafta tatili ve yıllık ücretli izin sureleri sigorta primi işveren hissesi desteği uygulamasında dikkate alınmaz.

İşveren hissesi sigorta prim desteği, kapsama giren her bir personel için Kanunda sayılan şartları taşımaları kaydıyla, 5746 sayılı Kanuna göre Sosyal Güvenlik Kurumuna ilk defa bildirilmeye başlanılan tarihten itibaren beş yılı asmamak üzere uygulanır. Destekten yararlanılmaya başlanıldıktan sonra herhangi bir sebeple çalışmaya ara verilmesi veya destekten yararlanılmaya başlanıldıktan sonra isten ayrılıp aynı ise tekrar başlanılması ya da 5746 sayılı Kanun kapsamına giren başka bir işyerinde çalışmaya başlanılması bu sureyi uzatmaz.

5746 sayılı Kanun kapsamında sigorta primi işveren hissesi desteğinden yararlanılan sigortalılardan dolayı ayrıca, 5084 sayılı Kanunun değişik 4 uncu maddesi ve 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İs Kanununun 30 uncu maddesinde öngörülen sigorta primi işveren hissesi desteğinden yararlanılamaz. Ancak, Ar-Ge ve destek personeli dışında kalan personel ile tam zamanlı Ar-Ge personeli sayısının %10’unu asan tam zaman eşdeğer destek personeli için gerekli şartların taşınması halinde, 5084 ve 4857 sayılı kanunlarda öngörülen sigorta primi işveren hissesi desteğinden yararlanılabilir.

İşveren hissesi sigorta prim desteğinden yararlanan işyerlerinin, Sosyal Güvenlik Kurumunun denetim ve kontrolle görevli memurlarınca veya Kanunun 4 uncu maddesi gereğince yapılacak denetimler sonucunda ya da resmi kurum ve kuruluşlardan alınacak belgelerden işveren hissesi sigorta prim desteğinden yararlanabilmek için gerekli şartları taşımadıklarının anlaşılması halinde, daha önce Maliye Bakanlığınca karşılanmış olan işveren hissesi sigorta prim tutarları, ödeme vadesinin bittiği tarihi takip eden aydan başlanarak sosyal güvenlik mevzuatının ilgili hükümleri gereğince hesaplanacak gecikme cezası ve gecikme zammıyla birlikte işverenlerden tahsil edilir.

İşletmeleri bünyesinde Ar-Ge merkezi yer alan işverenlerin Ar-Ge ve yenilik faaliyetleriyle ilgili birden fazla işyerinin olması durumunda, kapsama giren her bir işyeri için ayrı başvuru yapılır ve her bir işyeri ayrı ayrı değerlendirilir. İşyerlerinin, aynı organizasyon yapısı içinde ayrı bir birim seklinde örgütlenmiş birden fazla Ar-Ge merkezinin bulunması durumunda, her bir Ar-Ge merkezi için yeni işyeri dosyası tescil edilmek suretiyle ayrı başvuru yapılır.

Tamamlanmamış bir Ar-Ge ve yenilik projesinin devredilmesi durumunda, Ar-Ge ve yenilik projesini devralan isletme, gerekli şartları taşıması halinde işveren hissesi sigorta primi desteğinden yararlanır. Buna karsın, tamamlanmış bir Ar-Ge ve yenilik projesinin devredilmesi durumunda, Ar-Ge ve yenilik projesini devralan isletme, işveren hissesi sigorta primi desteğinden yararlanamaz.

Hizmetleri ve ücretleri daha önce 5746 sayılı Kanuna göre bildirilmiş olan sigortalılara, işverenlerince, toplu is sözleşmelerine istinaden ücret farkı ödenmesine karar verilmesi ve Ar-Ge yenilik faaliyetleriyle ilgili çalışmalara ait ücret farklarına ilişkin ek nitelikteki aylık prim ve hizmet belgelerinin toplu is sözleşmesinin imzalandığı ayı takip eden ayın sonuna kadar Kuruma verilmesi halinde, işveren hissesi sigorta primi desteğinden yararlanılabilir.

Ar-Ge faaliyeti kapsamında yer alan projelerde görev alan veya isletmelerde çalışan kamu personeli, aylık sosyal güvenlik destek primine tabi olanlar, 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununda belirtilen aday çırak, çırak ve isletmelerde mesleki eğitim gören öğrenciler ile topluluk sigortasına tabi olanlar için, işveren hissesi sigorta primi desteğinden yararlanılamaz.

5746 sayılı Kanun kapsamına giren sigortalılara ücret dışında yapılan ödemeler, Kanun kapsamında düzenlenen aylık prim ve hizmet belgesinde yer alan prime esas kazanca dahil edilmez. Bu ödemeler, destek kapsamına girmeyen aylık prim ve hizmet belgesiyle Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilir.

5746 sayılı Kanun kapsamında düzenlenen aylık prim ve hizmet belgelerinden dolayı tahakkuk eden issizlik sigortası primleri hakkında işveren hissesi sigorta primi desteği uygulanmaz.

5746 sayılı Kanun kapsamına giren sigortalılar için düzenlenecek aylık prim ve hizmet belgeleri için damga vergisi alınmaz.

4.3.5.11- Damga Vergisi İstisnası

Kanun kapsamındaki her türlü Ar-Ge ve yenilik faaliyetleriyle ilgili olarak düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden müstesnadır.

Damga vergisi istisnasının uygulanabilmesi için Ar-Ge ve yenilik faaliyeti kapsamında yapılacak işlemleri belirten ve desteği veren kamu kurum ve kurulusu, Ar-Ge merkezleri için başvuru yapılan Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından onaylı listenin, işlem esnasında noter, resmi daireler, diğer kamu kurum ve kuruluşları gibi işlem yapan kurum ve kuruluşlara ibraz edilmesi yeterli olup, işlem yapan kurum veya kuruluşlarca başka belge aranmaz. Ancak işlem esnasında, söz konusu onaylı listenin herhangi bir sebeple ibraz edilememesi durumunda, kâğıtlara ilişkin damga vergisi ilgililerce ödenir.

Destek ve teşvik unsurlarının amacı dışında kullanılması, şartların ihlali veya projelere yönelik değerlendirme raporlarının olumsuz olmasının tespit edilmesi halinde, istisna uygulamasına konu olan Damga Vergisi Kanunun 23 üncü maddesi kapsamında isletmelerden tahsil edilir. İşlem esnasında istisna uygulanırken, söz konusu listenin ibraz edilmiş olması bu uygulamayı etkilemez.

5746 sayılı Kanun kapsamında damga vergisi istisnası uygulamak suretiyle işlem yapan kurum ve kuruluşlar, istisna sebebiyle ilgililerine ödettirilmeyen veya ödeme sırasında tevkif edilmeyen damga vergisine ilişkin olarak içeriği Maliye Bakanlığınca belirlenecek olan bildirimi, işlemin yapıldığı tarihi izleyen 1 ay içinde ilgililerin gelir ve kurumlar vergisi bakımından bağlı bulunduğu vergi dairesine bildirmeye mecburdurlar.

Ar-Ge ve yenilik faaliyetleriyle ilgili olarak düzenlenen ve istisnaya konu olan kâğıtlar ile istisnanın uygulanmasına dayanak teşkil eden belgeler, kâğıtların düzenlendiği tarihten itibaren 5 yıl muhafaza edilir ve gerektiğinde ilgili kişi ve kurumlara ibraz edilir.

Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 26/05/2011 tarih ve B.07.1.GİB.4.06.17.02-DMG-1640-318 sayılı özelgesi aşağıdaki gibidir.

“İlgide kayıtlı özelge talep formunun incelenmesinden, üniversiteniz bünyesinde kamu kurum ve kuruluşları ile TÜBİTAK tarafından desteklenen ve yürütülen Ar-Ge ve Yenilik projeleri ile Avrupa Birliği ve Uluslararası fonlarca desteklenen Ar-Ge ve yenilik projelerinin 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun'da yer alan damga vergisi istisnasından yararlanıp yararlanamayacağı hususlarında görüş talep edildiği anlaşılmıştır.

5746 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik kapsamında yürütülen Ar-Ge veya yenilik faaliyetlerine ilişkin olarak düzenlenen kâğıtlar damga vergisinden istisnadır.

1/4/2008 tarihinde yürürlüğe giren 5746 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelik kapsamındaki Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde istihdam edilen personele münhasıran bu görevleri ile ilgili olarak yapılan ücret ödemeleri nedeniyle düzenlenen kâğıtlar ile kamu kurum ve kuruluşlarınca desteklenen Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde desteği veren kamu kurum ve kuruluşları ile uluslararası fonlarca desteklenen yadaTürkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından yürütülen Ar-Ge ve yenilik projeleri için TÜBİTAK tarafından onaylı listeden Ar-Ge ve yenilik faaliyeti kapsamında olduğu anlaşılan iş ve işlemlerle ilgili olarak düzenlenen kâğıtlara 5746 sayılı Kanun kapsamında damga vergisi istisnası uygulanması gerekmektedir.

Ancak, söz konusu kâğıtların Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin yanı sıra proje neticesinde elde edilecek ürünün ya da Ar-Ge ve yenilik faaliyeti dışındaki unsurların alım/satım hususlarını da ihtiva etmesi halinde bu kâğıtların anılan Kanun kapsamında damga vergisi istisnasından yararlanamayacağı tabiidir.”

Ankara Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 20/04/2012 tarih ve B.07.1.GİB.4.06.17.02-155[5746/2011/1921]-487 sayılı özelgesi aşağıdaki gibidir.

“İlgide kayıtlı özelge talep formunuzun incelenmesinden, firmanızın ODTÜ Teknokent Bölgesinde Ar-Ge faaliyetleri yürüttüğünü belirterek, TÜBİTAK tarafından desteklenen Ar-Ge projenize ilişkin olarak firmanız lehine tahakkuk etmiş ve edecek alacaklarınızı temlik ederek bankadan Ar-Ge projelerinize yönelik kredi talebinde bulunacağınızdan bahisle, söz konusu işlem nedeniyle düzenlenen kâğıtların 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkındaki Kanun kapsamında damga vergisinden müstesna olup olmayacağı hususunda görüş talep edildiği anlaşılmaktadır.

Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) tarafından desteklenen projenize ilişkin olarak firmanız lehine tahakkuk etmiş ve edecek alacaklarınızdan 225.000,00 TL'lik tutarın, Türkiye ...bankası A.Ş. Yenişehir Şubesi'ne hiçbir şarta bağlı olmaksızın, gayrikabili rücu olmak üzere devir ve temlik edilmesine yönelik düzenlenen temliknamenin, Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri ile bu çerçevede yapılan Ar-Ge ve yenilik projeleri nedeni ile düzenlenmediği gibi münhasıran kullandırılacak krediye ilişkin olmayıp genel mahiyetli borçları içerdiği anlaşıldığından, gerek 5746 sayılı Kanun kapsamında gerekse 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu kapsamında damga vergisinden müstesna tutulabilmesi mümkün bulunmamaktadır.”

5. 5520 SAYILI KVK İLE 5746 SAYILI KANUN ARASINDAKİ UYGULAMA FARKLILIKLARI

Görüleceği gibi, Ar-Ge harcamalarının kurum kazancından indirilmesi ile ilgili olarak; biri 5520 sayılı KVK, diğeri de 5746 sayılı Ar-Ge Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun olmak üzere iki ayrı Kanun’da hüküm bulunmaktadır. Söz konusu iki uygulama arasında; gerek uygulamanın kapsamı, gerekse usul ve esasları yönünden farklılıklar bulunmaktadır.

5.1. Yürürlük

5746 sayılı Kanun’un “Yürürlük” başlıklı 6. maddesinde, Kanun’un 31.12.2023 tarihine kadar uygulanmak üzere, yayımını takip eden ay başında yürürlüğe gireceği belirtilerek, Ar-Ge indirimi uygulamasının 31.12.2023 tarihine kadar geçerli olduğu hüküm altına alınmıştır.

5520 sayılı Kanun’a ilişkin olarak mükelleflerin yararlandığı Ar-Ge indirimi uygulamasında ise herhangi bir süre kıstı bulunmamaktadır.

5.2. Kapsam

KVK uyarınca yararlanılacak Ar-Ge indirimi, mükellefler tarafından kurulacak bir Ar-Ge departmanında gerçekleştirilecek Ar-Ge projelerine ilişkindir.

5746 sayılı Kanun uyarınca yararlanılacak Ar-Ge indirimi ise; Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı tarafından 12.04.1990 tarih ve 3624 sayılı Kanun’a göre oluşturulan teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen Ar-Ge ve yenilik projelerinde, rekabet öncesi işbirliği projelerinde ve teknogirişim sermaye desteklerinden yararlananlarca gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarını kapsamaktadır.

5.3. İndirim Hakki ve Endeksleme

5520 ve 5746 sayılı Kanun çerçevesinde ilgili dönemde zarar mahsubu, indirim ve istisnaların düşülmesi sonucunda matrah oluşmaması gibi nedenlerle Ar-Ge indiriminden faydalanılamadığı takdirde, hesaplanan Ar-Ge indirimi tutarının izleyen vergilendirme dönemlerine devredilmesi ve indirim konusu yapılması mümkün bulunmaktadır.

Bilindiği üzere Ar-Ge indirimi, 5520 sayılı KVK’nın 10. maddesinin birinci fıkrasında, kurumlar vergisi matrahının tespitinde kurumlar vergisi beyannamesi üzerinde ayrıca gösterilmek şartıyla kurum kazancından yapılacak indirimler arasında sayılmıştır.

Dolayısıyla, Ar-Ge indiriminden yararlanmanın ön şartı, indirimin mükellef kurumlarca, kurumlar vergisi beyannamesinin ilgili satırında gösterilmesidir.

Araştırma – Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Uygulama Yönetmeliği’nin 8. maddesinin 4. fıkrasında, hesaplanan Ar-Ge indiriminin, yıllık gelir ya da kurumlar vergisi beyannameleri ile geçici vergi beyannamelerinin ilgili satırına yazılacağı; beşinci fıkrasında, ilgili dönemde kazancın yetersizliği nedeniyle indirim konusu yapılamayan Ar-Ge indirimi tutarının sonraki hesap dönemlerine devredileceği, devredilen tutarlardan Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten sonraki dönemlere ait olanların, takip eden yıllarda Vergi Usul Kanunu’na göre her yıl belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınacağı ifade edilmiştir.

Mükellefler, 5746 sayılı Kanun kapsamında yararlanılamayan Ar-Ge indirimini 213 sayılı Vergi Usul Kanunu uyarınca belirlenecek yeniden değerleme oranında endeksleyerek izleyen dönemlere devretmek imkanına sahipken, 5520 sayılı Kanun uygulamasında mükelleflerin endeksleme yapma imkanı bulunmamaktadır.

5.4. Ar-Ge Departmanı

5520 sayılı Kanun’a göre Ar-Ge indiriminden faydalanacak mükellefler için Tebliğ’in “10.2.5. Ar-Ge Harcamaları” bölümünde belirtildiği üzere bir Ar-Ge departmanı kurmaları zorunlu iken, 5746 sayılı Kanun’a göre Ar-Ge indiriminden faydalanacak olan mükellefler için Ar-Ge departmanı kurulması zorunluluğu bulunmamaktadır (5746 sayılı Kanun’a göre Ar-Ge indiriminden faydalanacak mükellefler için benzer zorunluluklara yazının ilgili bölümlerinde değinilmiştir.).

5.5. Personel Giderleri

5520 sayılı Kanun’un Ar-Ge indirimi uygulamasına ilişkin hükümler çerçevesinde Ar-Ge departmanında devamlı (tam zamanlı) olarak çalışan Ar-Ge personeline ödenen ücretler Ar-Ge harcaması olarak değerlendirilmekte, Ar-Ge departmanında kısmi zamanlı çalışan personel ile destek personeline ödenen ücretler Ar-Ge harcaması olarak kabul edilmemektedir.

5746 sayılı Kanun uygulamasında ise kısmi zamanlı olarak çalışan Ar-Ge personelinin Ar-Ge departmanında çalıştığı süreye isabet eden ücreti ile tam zamanlı Ar-Ge personelinin % 10’unu aşmayan destek personeline ödenen ücret giderleri de Ar-Ge harcaması olarak kabul edilmekte ve dolayısıyla indirime konu edilebilmektedir.

5746 sayılı Kanun uygulamasında, Ar-Ge merkezinde görevli personelin çeşitli sebeplerle görevli olarak Ar-Ge merkezi dışında görevlendirilmeleri durumunda, Ar-Ge merkezi dışında geçirilen sürelerin Ar-Ge faaliyeti kapsamında değerlendirilmesinin mümkün olmadığı, söz konusu personelin bu sürelere isabet eden ücretleri ile Ar-Ge projeleriyle ilgili olsa dahi yurt içi ve yurt dışı seyahatleri kapsamındaki konaklama, ulaşım, pasaport, vize gibi harcamaların da Ar-Ge harcaması kapsamına girmediği şeklinde Gelir İdaresi’nin idari görüşü bulunmaktadır.

5.6. Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler

5520 sayılı Kanun’a göre Ar-Ge indiriminden faydalanacak mükellefler için Tebliğ’in “10.2.5. Ar-Ge Harcamaları” başlıklı bölümünde, dışarıdan alınan danışmanlık hizmeti ve diğer hizmet alımlarına ilişkin harcamalarla ilgili olarak herhangi bir sınırlama bulunmamaktadır.

5746 sayılı Kanun’a göre Ar-Ge indiriminden faydalanacak mükellefler için Yönetmeliğin “Ar-Ge ve Yenilik Harcamalarının Kapsamı” başlıklı 7. maddesinde ise “… alınan danışmanlık hizmeti ve diğer hizmet alımlarına ilişkin harcamalar Ar-Ge ve yenilik harcaması kapsamında gerçekleştirilen toplam harcama tutarının % 20’sini geçemez.” denilerek bir sınırlama getirilmiştir.

5.7. Amortisman Giderleri

5520 sayılı Kanun’a göre Ar-Ge indiriminden yararlanılması halinde amortisman uygulamasına tabi tutulacak iktisadi kıymetin münhasıran Ar-Ge faaliyetlerinde kullanılması ve bu kullanımın sürekli olması gerekmektedir. Ar-Ge departmanı dışında başka faaliyetlerde de kullanılan iktisadi kıymetlere ilişkin amortismanlar Ar-Ge harcaması kapsamında sayılmayacaktır.

5746 sayılı Kanun’a göre Ar-Ge indiriminden yararlanılması halinde ise, Ar-Ge ve yenilik faaliyeti dışında başka faaliyetlerde de kullanılan makine ve teçhizata ilişkin amortismanlar, bunların Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde kullanıldığı gün sayısına göre hesaplanacaktır.

Mükelleflerin, Ar-Ge merkezinde kullanmak üzere aldığı masa, sandalye, buzdolabı, kahve makinesi, su sebili vb. gibi demirbaşlara ilişkin ayrılan amortisman giderlerinin Ar-Ge harcaması kapsamında değerlendirilerek indirim konusu yapılması mümkün bulunmaktadır.

5.8. Finansman Giderleri

5520 sayılı Kanun’a göre Ar-Ge indiriminden faydalanılması halinde Ar-Ge projesi bazında yerli, yabancı ve uluslararası kurumlardan temin edilen kredilere ilişkin finansman giderleri Ar-Ge indirim tutarının hesaplanmasında dikkate alınırken, 5746 sayılı Kanun’a göre Ar-Ge indiriminden faydalanılması durumunda finansman giderleri Ar-Ge indirim tutarının hesaplanmasında dikkate alınmayacaktır.

5.9. Ar-Ge Merkezleri

5746 sayılı Kanun uyarınca Ar-Ge merkezi kuracak mükellefler, bu merkezde yapacakları Ar-Ge faaliyetlerine ilişkin harcamaları için Ar-Ge indiriminden yararlanabilecektir.

5746 sayılı Kanun’a göre Ar-Ge Merkezi; dar mükellef kurumların Türkiye’deki işyerleri dahil, kanuni veya iş merkezi Türkiye’de bulunan sermaye şirketlerinin; organizasyon yapısı içinde ayrı bir birim şeklinde örgütlenmiş, münhasıran yurtiçinde araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde bulunan ve en az 30 (otuz) tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden, yeterli Ar-Ge birikimi ve yeteneği olan birimleri ifade etmektedir.

Mükelleflerin Ar-Ge merkezi kurabilmeleri için en az otuz tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam etmeleri gerektiği halde, Ar-Ge departmanı kurulması için böyle bir zorunluluk bulunmamaktadır. Ar-Ge personeli, Ar-Ge faaliyetlerinde doğrudan görevli araştırmacı ve teknisyenlerinden oluşmaktadır.

Mükelleflerin 5520 sayılı Kanun’a göre Ar-Ge indiriminden faydalandığı durumda 5746 sayılı Kanun’da tanımına yer verilen bir Ar-Ge merkezi kurmalarına gerek olmamakla birlikte daha önce de belirtildiği üzere bir Ar-Ge departmanı kurmaları zorunludur.

5746 sayılı Kanun’da belirtilen indirim ve teşvik unsurlarından yararlanmak amacıyla büyük çaplı Ar-Ge merkezi kuracak mükellefler açısından ekstra bir teşvik unsuru da bulunmaktadır. 500 ve üzerinde tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam eden Ar-Ge merkezlerinde o yıl yapılan Ar-Ge ve yenilik harcamasının bir önceki yıla göre artışının yarısı bu şartları taşıyan Ar-Ge merkezlerine özgü olmak üzere ayrıca indirim konusu yapılabilecektir.

5746 sayılı Kanun çerçevesinde kurulan Ar-Ge merkezlerinde, 500 ve üzerinde tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli istihdam edilmesi halinde, geçici vergi dönemleri sonu itibariyle gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik harcamalarının toplam tutarının, bir önceki yıla göre yapılan Ar-Ge ve yenilik harcamalarının toplam tutarı ile kıyaslanması sonucu ortaya çıkan artışın yarısı, 5746 sayılı Kanun’da yer alan hüküm ve Yönetmelikte belirtilen açıklamalar çerçevesinde kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılması mümkündür.

Mükelleflerin herhangi bir Ar-Ge merkezi kurmaksızın proje bazında 5746 sayılı Kanun’da belirtilen teşviklerden yararlanmaları mümkün olmakla beraber bu projelerin kamu kurum ve kuruluşları, kanunla kurulan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenmesi gerekmektedir. Söz konusu birimler tarafından desteklenmeyen projeler için yukarıda belirtilen şartlara haiz Ar-Ge merkezi kurulması zorunludur.

5746 sayılı Kanun uyarınca destek ve teşviklerden yararlanmak isteyen işletmeler, Yönetmeliğin 15. maddesinde belirtilen bilgi ve belgeleri içeren Ar-Ge merkezi başvuru dosyası hazırlayıp Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na başvuracaklardır. Başvuru dosyası Değerlendirme ve Denetim Komisyonu tarafından değerlendirildikten sonra uygun bulunan başvuru sahibi işletmelere “Ar-Ge Merkezi Belgesi” verilecektir.

5.10. Hibe ve Sermaye Destekleri

Ar-Ge faaliyetleri neticesinde elde edilecek yeni ürün ve üretim yöntemleri yalnızca Ar-Ge faaliyetinde bulunan kurum veya kuruluşlar açısından değil ülke ekonomisi açısından da önem arz ettiğinden bu tür faaliyetler kamu kurum ve kuruluşları veya uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından desteklenmektedir. Bu destek unsurları, ilgili mevzuat çerçevesinde geri ödeme koşuluyla sermaye desteği olarak sağlanan destekler ile yine ilgili mevzuat çerçevesinde hibe şeklinde sağlanan desteklerden oluşmaktadır.

5520 sayılı Kanun’a göre Ar-Ge indiriminden yararlanacak olan mükelleflerin gerçekleştirecekleri projeler için katlandıkları Ar-Ge harcamalarını karşılayabilmek adına diğer kurumlardan sağlanan destekler ile ilgili olarak Tebliğ’in “10.2.9.2.4. Diğer Kurumlardan Sağlanan Ar-Ge Destekleri” başlıklı bölümünde ayrıntılı açıklamalara yer verilmiştir.

Buna göre;

a- İlgili mevzuat çerçevesinde geri ödeme koşuluyla sermaye desteği olarak sağlanan destekler, borç mahiyetinde olup ticari kazanca dahil edilmesi söz konusu değildir.

b- İlgili mevzuat çerçevesinde hibe şeklinde sağlanan destek tutarları ile diğer kurumlardan bu mahiyette sağlanacak her türlü destek tutarları, ticari kazancın bir unsuru olarak kazanca dahil edilecektir. Maliyetleri, bu tür desteklerle karşılanan Ar-Ge harcamaları da Ar-Ge indiriminin hesabında dikkate alınacaktır.

Görüldüğü üzere 5520 sayılı Kanun kapsamında yapılan Ar-Ge faaliyetleri nedeniyle çeşitli kurum ve kuruluşlardan alınacak hibe ve benzeri karşılıksız desteklerin kurum kazancının tespitinde ticari kazancın bir unsuru olarak dikkate alınması gerekmekte olup, ayrıca bu tür destekler Ar-Ge indirimi hesaplamasında Ar-Ge harcaması olarak dikkate alınabilecektir.

5746 sayılı Kanun uyarınca gerçekleştirilen Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine ilişkin olarak kamu kurum ve kuruluşları, kanunla kurulan vakıflar ile uluslararası fonlardan alınan nakdi desteklerin ne şekilde değerlendirileceğine ilişkin açıklamalar Yönetmeliğin 24. maddesinde yer almaktadır.

Buna göre;

a- Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde bulunanların, kamu kurum ve kuruluşları, kanunla kurulan vakıflar ile uluslararası fonlardan aldıkları hibe şeklindeki destekler, desteğin tabi olduğu mevzuat hükümlerine uygun olarak özel bir hesapta izlenmesi gerekmektedir.

b- Bu hesapta yer alan tutarlar, Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanunu’na göre vergiye tabi kazancın tespitinde gelir, Ar-Ge indirimi tutarının tespitinde Ar-Ge harcaması olarak dikkate alınmayacaktır. Bu şekilde sağlanan karşılıksız fonlardan yapılan harcamalar yapıldığı yere göre doğrudan gider ya da amortismana tabi iktisadi kıymet olarak muhasebeleştirilecektir.

c- Bu hesabın elde edildiği hesap dönemini izleyen 5 yıl içinde sermayeye ilave dışında herhangi bir şekilde başka bir hesaba nakledilmesi veya işletmeden çekilmesi hâlinde, zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler vergi zıyaı cezası ve gecikme faiziyle birlikte işletmeden tahsil edilir.

d- Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinde bulunanların, kamu kurum ve kuruluşları, kanunla kurulan vakıflar ile uluslararası fonlardan aldıkları geri dönüşlü destekler bu kapsamda değerlendirilmeyecektir.

Uygulamada 5746 sayılı Kanun uyarınca ilgili kurum veya kuruluşlardan elde edilen hibe şeklindeki destek tutarlarının ilgili yılın kurumlar vergisi beyanname verme süresi geçtikten sonra belirlenmesi halinde Ar-Ge indirimi uygulamasının nasıl olacağı konusunda mükelleflerin tereddüte düşebildikleri görülmektedir. Yukarıda da belirtildiği üzere 5746 sayılı Kanun kapsamında gerçekleştirilen Ar-Ge faaliyetleri nedeniyle temin edilen hibe şeklindeki nakdi destek tutarı özel bir fon hesabında takip edilmekte, Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanunu’na göre vergiye tabi kazancın tespitinde gelir, Ar-Ge indirimi tutarının tespitinde Ar-Ge harcaması olarak dikkate alınmamaktadır.

5746 sayılı Kanun uyarınca Ar-Ge harcaması tutarının tespitinde dikkate alınmayacak olan hibe destek tutarlarının ilgili hesap döneminde tam olarak tespit edilememesi nedeniyle kurumlar vergisi hesabında Ar-Ge indirimi aşağıdaki şekilde uygulanacaktır.

- İlgili kurum veya kuruluş tarafından hibe olarak verilecek destek tutarlarının, verildiği tarihte özel bir fon hesabına alınması gerekmekte olup bu hesapta yer alan tutarların kurum kazancına dahil edilmemesi ve bu tutardan yapılan Ar-Ge harcamalarının da Ar-Ge indirimine konu edilmemesi gerekmektedir.

- İlgili kurum veya kuruluş tarafından hibe olarak verilecek destek tutarlarının ilgili yılın kurumlar vergisi beyanname verme süresi geçmeden belirlenmesi halinde, hibe tutarını aşan Ar-Ge harcamalarının Ar-Ge indirimine konu edilmesi mümkün bulunmaktadır.

- Hibe olarak verilecek destek tutarlarının ilgili yılın kurumlar vergisi beyanname verme süresi geçtikten sonra belirlenmesi halinde ise hibe tutarını aşan Ar-Ge harcamalarının ilgili dönemde Ar-Ge indirimine konu edilmemiş olması şartıyla, düzeltme beyannamesi verilerek Ar-Ge indirimine konu edilmesi mümkün olabilecektir.

5.11. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (Tübitak) Onayı

5520 sayılı Kanun’a göre Ar-Ge indiriminden yararlanacak olan mükelleflerin Ar-Ge kapsamında üretmiş olduğu projelerin TÜBİTAK tarafından onaylanması şarttır.

5746 sayılı Kanun’a göre Ar-Ge indiriminden yararlanacak olan mükellefler için destek yapılan kurum tarafından Yönetmelikte belirtilen rapor ve belgelerin onaylanması yeterli olup, ayrıca projenin TÜBİTAK tarafından onaylanması şartı bulunmamaktadır.

5.12.Aktifleştirme

Kurumlar Vergisi Kanunu çerçevesinde Ar-Ge teşviğinden yararlanan mükellefler; sadece gayrimaddi hakka yönelik harcamalarını aktifleştirmek zorundadır. Ancak gayrimaddi hakka yönelik olmayan ve Vergi Usul Kanunu hükümleri gereğince aktifleştirilmesi gerekmeyen harcamalar doğrudan gider yazılabilecektir.

5746 sayılı Ar-Ge Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun Kapsamında Ar-Ge teşviğinden yararlanan mükellefler; Ar-Ge ve yenilik faaliyeti kapsamında tüm harcamalarını aktifleşitirmek zorundadırlar.

Ancak, ister KVK kapsamında ister 5746 sayılı Kanun kapsamında Ar-Ge teşviğinden yararlanılsın, projelerin tamamlanmasına zorunlu nedenlerle imkân kalmaması veya projenin başarısızlıkla sonuçlanması nedeniyle iktisadi kıymet oluşmaması hâllerinde, Ar-Ge ve yenilik faaliyeti kapsamında yapılan ve önceki yıllarda aktifleştirilmiş olan tutarlar doğrudan gider yazılır.

6. 193, 5520 ve 5746 SAYILI KANUNLARDA YER ALAN AR-GE TEŞVİKLERİNE İLİŞKİN KARŞILAŞTIRMA TABLOSU

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ve 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanunu’nda yer alan araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin desteklenmesine ilişkin düzenlemelere aşağıdaki özet tabloda karşılaştırılmalı olarak yer verilmiştir.

Kaynakça

193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu

5520 Sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu

1 Sayılı Kurumlar Vergisi Genel Tebliği

2 Sayılı Kurumlar Vergisi Genel Tebliği

3 Sayılı Kurumlar Vergisi Genel Tebliği

5746 Sayılı Araştırma Ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun

1 Seri No'lu 5746 Sayılı Kanun Genel Tebliği

2 Seri No'lu 5746 Sayılı Kanun Genel Tebliği

3 Seri No'lu 5746 Sayılı Kanun Genel Tebliği

Araştirma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesine İlişkin Uygulama ve Denetim Yönetmeliği

Barutçugil, İ.S. (1981), Teknolojik Yenilik Ve Araştırma Geliştirme Yönetimi, Bursa, Bursa Basımevi.

Büyükdığan, L. (20.02.2012). “Niçin Ar-Ge”, Http://Argedunyasi.Com/İcerik/912/Nicin-Arge.Htm,

Görür, A. (2006), “Ar-Ge Yönetimi Ve Kobi’lerde Ar-Ge Faaliyetleri”, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Gebze Sosyal Bilimler İleri Teknoloji Enstitüsü.

Http://Www.Tubitak.Gov.Tr

Http://Www.Oecd-İlibrary.Org

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Tayyar Ateş Yeminli Mali Müşavirlik

Merkez Mah. Perihan Sk. No:67/1 Emin Bey Apt. Kat:4 D:5 Şişli / İstanbul 

+90 212 219 74 81