Ara
  • Olga Ateş

Cebri İcra, İzale-i Şuyu, İpoteğin Paraya Çevrilmesi, Tasfiye Gibi Nedenlerle, Müzayede Mahallerinde

Altar Ömer ARPACI*

Yaklaşım Dergisi

I- GİRİŞ

Katma değer vergisinin konusuna giren işlemler, 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 1. maddesinde sayılmış olup, mal teslimi veya hizmet ifalarının verginin konusuna girebilmesi için, Türkiye’de ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılmış olmaları veya aynı maddede belirtilen, “diğer” faaliyetler kapsamında yapılmaları gerekmektedir. Kanun’un 1. maddesinin ikinci fıkrasında ise bu faaliyetlerin devamlılığının, kapsam ve niteliğinin 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine göre, Gelir Vergisi Kanunu’nda açıklık bulunmadığı hallerde, Türk Ticaret Kanunu ve diğer ilgili mevzuat hükümlerine göre tayin ve tespit edileceği hükme bağlanmıştır. Bu hükümlerden anlaşılacağı üzere katma değer vergisinin kapsamına esas itibariyle ticari, sınai ve zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetler girmekle birlikte bu nitelikte olmayan bazı teslimler de verginin konusu içinde yer almaktadır. Verginin konusuna giren bu tür faaliyetlerden birisi de müzayede mahallerinde yapılan teslim ve hizmetlerdir. Müzayede mahallerinde yapılan satışlar Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 1/3-d maddesi ile vergiye tabi tutulmuştur. Müzayede mahallinde yapılan satışa konu mal ve hakların ticari bir işletmeye veya özel bir şahsa ait olması veya devamlılık arz edip etmemesi, katma değer vergisi yönünden vergilendirmeye etki etmemekte, müzayede yoluyla yapılan satışlar ticari mahiyet arz etmese dahi katma değer vergisine tabi olmaktadır.

Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 20-27. maddelerinde katma değer vergisi tespit usullerine ilişkin hükümler yer almaktadır. Yine Kanun’un 28. maddesinde tespit edilen matrahlar üzerinden uygulanacak katma değer vergisi oranları düzenlenmiştir.

Katma değer vergisinde özel matrah şekilleri 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 23. maddesinde sayılanlar ile söz konusu Kanun’un 23. maddesinin (f) bendinde yer alan yetkiye istinaden Maliye Bakanlığı’nca belirlenenlerden oluşmaktadır.

Özel matrah şekilleri ile ilgili olarak Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 23. maddesi şu şekildedir. “Özel matrah şekilleri şunlardır:

a) Spor-Toto oyununda ve Milli Piyango dahil her türlü piyangoda, oyuna ve piyangoya katılma bedeli,

b) At yarışları ve diğer müşterek bahis ve talih oyunlarında bu yarış ve oyunlara katılma karşılığında alınan bedel ile bunların icra edildiği mahallere giriş karşılığında alınan bedel,

c) Profesyonel sanatçıların yer aldığı gösteriler ve konserler ile profesyonel sporcuların katıldığı sportif faaliyetler, maçlar ve yarışlar ve yarışmalar tertiplenmesi ve gösterilmesinde bunların icra edildiği mahallere giriş karşılığında alınan bedel ile bu mahallerde yapılan teslim ve hizmetlerin bedeli,

d) (5904 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle değişen bent. Yürürlük; 03.07.2009) Gümrük depolarında ve müzayede salonlarında yapılan satışlarda kesin satış bedeli ile 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında düzenlenen ürün senetlerinin, senedin temsil ettiği ürünü depodan çekecek olanlara tesliminde, senedin en son işlem gördüğü borsada oluşan değeri,

e) Altından mamül veya altın ihtiva eden ziynet eşyaları ile sikke altınların teslim ve ithalinde matrah, külçe altın bedeli düşüldükten sonra kalan miktardır.

f) Maliye ve Gümrük Bakanlığı işin mahiyetini göz önünde tutarak özel matrah şekilleri tespit etmeye yetkilidir.”

Bu makalemizde cebri icra, izale-i şüyu, ipoteğin paraya çevrilmesi, tasfiye gibi nedenlerle, müzayede mahallerinde yapılan satışlarda katma değer vergisi uygulamasına değinilecektir.

II- CEBRİ İCRA, İZALE-İ ŞÜYU, İPOTEĞİN PARAYA ÇEVRİLMESİ, TASFİYE GİBİ NEDENLERLE, MÜZAYEDE MAHALLERİNDE YAPILAN SATIŞLARDA KATMA DEĞER VERGİSİ

A- ORAN VE İSTİSNALAR

Katma Değer Vergisi Uygulama Genel Tebliği(1) ile 1 ila 123 Seri No.lu Katma Değer Vergisi Genel Tebliğleri yürürlükten kaldırılmış, kaldırılan Tebliğlere yapılan atıfların Uygulama Genel Tebliği’nin ilgili bölümlerine yapılmış sayılacağı belirtilmiştir(2).

Müzayede yoluyla satış, Borçlar Kanunu’nun “Aktin Muhtelif Nevileri” kısmında düzenlenmiştir.

Cebri icra, izale-i şüyu, ipoteğin paraya çevrilmesi, tasfiye gibi nedenlerle, müzayede mahallerinde yapılan açık artırma, pazarlık ve diğer şekillerdeki satışlar katma değer vergisine tabi bulunmaktadır.Müzayede mahallinde satışta ayrı bir katma değer vergisi oranı ifade edilmemiş olup, satışa konu olan emtianın, taşınmazın (vb.) tabi olduğu oran üzerinden katma değer vergisi hesaplanması gerekmektedir. Yani KDVK’nın 1/3-d maddesine göre de müzayede mahallerinde ve gümrük depolarında yapılan satışlar KDV’ye tabidir. Kanun’un istisna ve vergi oranlarına temel gıda maddelerine ilişkin hükümleri bu satışlar için de geçerlidir.

Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 17/4. maddesinde müzayede mahallinde satışlarla ilgili olarak aşağıdaki istisnalar belirlenmiştir.

l) (4842 sayılı Kanun’un 23. maddesiyle eklenen bent Yürürlük; 24.04.2003) 30.01.2002 tarih ve 4743 sayılı Kanun hükümlerine göre kurulan varlık yönetim şirketlerinin bankalar, özel finans kurumları ve diğer mali kurumlardan devraldığı alacakların tahsili amacıyla bu alacakların teminatını oluşturan mal ve hakların (müzayede mahallinde satışı dahil) teslimi ile aynı Kanuna göre finansal yeniden yapılandırma çerçeve anlaşmaları hükümleri kapsamında yeniden yapılandırılan borçların ödenmemesi nedeniyle bu borçların teminatını oluşturan mal ve hakların (müzayede mahallinde satışı dahil) teslimi,

m) (5228 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle değişen bent. Yürürlük: 31.07.2004) Bankalar Kanunu uyarınca; mal ve hakların Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu’na teslimi ile bunların Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu tarafından (müzayede mahallinde satışı dahil) teslimi, bu Fonun devraldığı alacakların tahsili amacıyla, bunların teminatını oluşturan mal ve hakların (müzayede mahallinde satışı dahil) teslimi ve temettü hariç ortaklık haklarıyla yönetim ve denetimleri devralınan şirketlerin aktiflerinin Fon alacaklarının tahsili amacıyla (müzayede mahallerinde yapılan satışlar dahil) teslimi,

Bu istisna işlem bedelinden Fona intikal eden tutarla orantılı uygulanır.

r) (5615 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle değişen bent. Yürürlük: 04.04.2007) Kurumların aktifinde veya belediyeler ile il özel idarelerinin mülkiyetinde, en az iki tam yıl süreyle bulunan iştirak hisseleri ile (5793 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle değişen ibare. Yürürlük; 06.08.2008) taşınmazların satışı suretiyle gerçekleşen devir ve teslimler ile bankalara borçlu olanların ve kefillerinin borçlarına karşılık (5793 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle değişen ibare. Yürürlük; 06.08.2008) taşınmaz ve iştirak hisselerinin (müzayede mahallerinde yapılan satışlar dahil) bankalara devir ve teslimleri.

İstisna kapsamındaki kıymetlerin ticaretini yapan kurumların, bu amaçla aktiflerinde bulundurdukları (5793 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle değişen ibare. Yürürlük: 06.08.2008) taşınmaz ve iştirak hisselerinin teslimleri istisna kapsamı dışındadır.

İstisna kapsamında teslim edilen kıymetlerin iktisabında yüklenilen ve teslimin yapıldığı döneme kadar indirim yoluyla giderilemeyen katma değer vergisi, teslimin yapıldığı hesap dönemine ilişkin gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınır.

ş) (5582 sayılı Kanun’un 35. maddesiyle eklenen bent Yürürlük: 06.03.2007) 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 38/A maddesinde tanımlanan konut finansmanı amacıyla teminat gösterilen veya ipotek konulan konutun, konut finansman kuruluşları, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı, ipotek finansmanı kuruluşları ya da üçüncü kişilere teslimi (müzayede mahallinde yapılan satışlar dahil) ile bu şekilde alınan konutun, konut finansman kuruluşları, Toplu Konut İdaresi Başkanlığı veya ipotek finansmanı kuruluşları tarafından teslimi (müzayede mahallinde yapılan satışı dahil).

Yine Katma Değer vergisi Kanunu’nun geçici maddelerinde de geçici istisnalar yer almaktadır.

Geçici Md. 31 (6327 sayılı Kanun’un 13. maddesiyle eklenen geçici madde Yürürlük: 29.06.2012) 28.03.2001 tarih ve 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu’nun geçici 1. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca üyelerine veya çalışanlarına emekliliğe yönelik taahhütte bulunan dernek, vakıf, sandık, tüzel kişiliği haiz meslek kuruluşu veya sair ticaret şirketleri nezdinde 16.04.2012 tarihi itibarıyla mevcut bulunan emeklilik taahhüt planları kapsamındaki yurt içi ya da yurt dışındaki birikimler ve taahhütlere ilişkin tutarların (plan esaslarına göre aktarım tarihine kadar mutat yapılan ödemeler nedeniyle oluşanlar dahil) kısmen veya tamamen bireysel emeklilik sistemine aktarılması amacıyla taşınmaz ve iştirak hisselerinin (müzayede mahallinde satışı dahil) devir ve teslimi 31.12.2015 tarihine kadar uygulanmak üzere katma değer vergisinden müstesnadır. Bu istisna, aktarılan tutarla orantılı olarak uygulanır.Geçici Md. 33 (6552 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle eklenen geçici madde Yürürlük: 11.09.2014)31.05.2006 tarih ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçici 41. maddesi kapsamında taşınmazların Sosyal Güvenlik Kurumuna devir ve teslimi ile bu taşınmazların Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından (müzayede mahallerinde yapılan satışlar dâhil) devir ve teslimi 31.12.2023 tarihine kadar katma değer vergisinden müstesnadır.

B- UYGULAMA

Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 40. maddesine 4108 sayılı Kanunla eklenen 5 numaralı fıkra ile Kanun’un 17. maddesinin 1. fıkrasında sayılan kurum ve kuruluşlara sadece vergiye tabi işlemlerinin bulunduğu dönemler için beyanname verdirme, beyanname yerine kaim olmak üzere işleme esas belgeleri kabul etme, bu mükelleflere ait verginin beyan ve ödeme zamanı ile tahsiline ilişkin usul ve esasları belirleme konusunda Maliye Bakanlığı’na yetki verilmiştir.

Söz konusu yetki çerçevesinde, Kanun’un 1/3-d maddesi uyarınca müzayede yoluyla satış yapan icra dairelerinin bu satışlarıyla ilgili katma değer vergisinin beyan ve ödenmesi ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı tarafından belirlenmiştir. Buna göre; verginin mükellefi; icra yoluyla yapılan satışlarda verginin mükellefi, satışı gerçekleştiren icra daireleridir.

İcra dairelerince müzayede mahallinde yapılan satışlar nedeniyle hesaplanan katma değer vergisi, en geç ilgili mevzuat uyarınca bedelin tahsil edildiği günün mesai saati bitimine kadar vergi dairesine beyan edilip aynı süre içinde ödenecektir.

Satışa ait katma değer vergisinin bu süre içinde beyan edilerek ödenmemesi halinde teslim gerçekleştirilmeyecektir.

Bu işlem sırasında her bir satışa ait bilgileri içeren 5 no.lu Katma Değer Vergisi Beyannamesi kullanılacaktır. Bu Beyanname, satışı gerçekleştiren icra dairesi yetkilisi tarafından imza, tarih ve mühür kullanılmak suretiyle onaylanacaktır. Her bir satışa ait katma değer vergisinin tahakkukuna esas olmak üzere düzenlenen bu belgenin bir örneği ile vergi dairesi makbuzu, mükellef tarafından Vergi Usul Kanunu’nun muhafaza ve ibraz hükümleri çerçevesinde saklanacaktır.

İcra dairelerince bir ay içinde yapılan satışlarla ilgili olarak vergi dairesine beyan edilerek ödenen katma değer vergisine ait bilgiler, ertesi ayın sonuna kadar, örneği KDV Tebliği’nin ekinde yer alan bildirim ile vergi dairesine ayrıca bildirilecektir. Bu bildirim, satışın olmadığı dönemlerde de vergi dairesine verilecektir. Söz konusu bildirimin vergi dairesine verilmemesi halinde, Vergi Usul Kanunu’nun 352-II/7. maddesine göre II. derece usulsüzlük cezası uygulanacaktır. Beyanname ve bildirim, mükellefler tarafından Tebliğ’in ekinde yer alan örneklere göre çoğaltılıp kullanılabilir.

Bu mükellefiyet bir tür süreksiz mükellefiyettir. Beyanname aylık vergilendirme dönemleri itibariyle verilmemektedir. Mükellefin beyanname vermesi, ilgili mevzuata göre müzayede konusu mal bedelinin tahsiline bağlanmıştır. Her olay için ayrı beyanname verilmesi gerekmektedir. Satış olmayan dönemlerde beyanname verilmesi söz konusu değildir. Bununla birlikte, herhangi bir satışın olmadığı dönemlerde de Aylık Bildirimin verilmesi gerekmektedir.

Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 23/d maddesi hükmüne göre satılan gümrük depolarında ve müzayede mahallinde satılan malın kesin satış bedeli katma değer vergisinin matrahı olacaktır. Ancak izale-i şüyu çerçevesinde yapılan satışlarla alıcının hissedarlardan biri olması halinde hissesi bu hisse için mülkiyet devri söz konusu olmadığından matrahtan indirilecektir.

Müzayede mahallinde yapılan satışlarda giderler dolayısıyla ödenen vergiler, malın kesin satış bedeli üzerinden hesaplanan vergiden indirilemeyecek, ancak müzayedeyi düzenleyenin komisyonu üzerinden hesaplanan katma değer vergisinden indirilebilecektir. Bir komisyon söz konusu değilse, yüklenilen vergiler masraf unsuru olarak dikkate alınacaktır. Müzayede mahallerinde yapılan satışlarda alıcıdan tellallık harcının da tahsil edilmesi halinde, katma değer vergisi matrahına tellallık harcı da dahil edilecektir.

Söz konusu satışlar dolayısıyla Kanun’un 40. maddesi gereğince sürekli beyanname veren mükellefler dışında kalan resmi kuruluşlar tarafından bu şekilde tahsil edilen katma değer vergisi yetkili alanı içerisinde bulunulan vergi dairelerine en geç 7 (yedi) gün içinde ödenecektir.

Müzayede mahallinde yapılan satışlarda, satışın herhangi bir sebeple gerçekleşmemesi halinde vergi tahakkuk ettirilmeyecek, tahakkuk ettirilen vergi terkin edilecektir.

III- SONUÇ

Müzayede mahallerinde yapılan satışlar 1/3-d bent hükmüyle Katma Değer Vergisi Kanunu’nun konusuna dahil edilmiş ve Kanun’da yapılan bu satışların katma değer vergisine tabi olacağı belirtilmiştir. Müzayede mahallerinde yapılan satışlarda vergiyi doğuran olay, satışın yapılığı tarihte vuku bulmaktadır. Verginin mükellefi satışları düzenleyen özel ve resmi kişi ve kuruluşlar olup, KDV Kanunu’nun 23/d maddesi hükmüne göre satılan malın kesin satış bedeli KDV’nin matrahı olacaktır. Ancak izale-i şüyu çerçevesinde yapılan satışlarda alıcının hissedarlardan biri olması halinde hissesi, bu hisse için mülkiyet devri söz konusu olmadığından matrahtan indirilir, bu durumda katma değer vergisinin matrahı, alıcının hissesine isabet eden kısmı hariç olan mülkiyetin bedeli olacaktır. Katma Değer Vergisi Kanunu’nda öngörülen istisnalar ve KDV oranları, müzayede mahallinde yapılan satışlar için de geçerli bulunmaktadır.Geçici 31. ve 33. maddelerde belirtilen satışlar süreli olarak istisna olmakla beraber, Kanun’un, istisnalar bölümünün 17/4 maddesinin (l), (m), (r) ve (ş) bentlerinde belirtilen satışlar ise sürekli olarak katma değer vergisinden istisna edilmiştir.

* Vergi Başmüfettişi

(1) 26.04.2014 tarih ve 28983 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(2) Daha önce Maliye Bakanlığı’nca yayımlanan 15, 48, 58, 81 ve 91 Seri No.lu KDV Genel Tebliğlerinde ve 60 Sıra No.lu KDV Sirkülerinde ayrıntılı açıklamalar yapılmıştı.

100 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Tayyar Ateş Yeminli Mali Müşavirlik

Merkez Mah. Perihan Sk. No:67/1 Emin Bey Apt. Kat:4 D:5 Şişli / İstanbul 

+90 212 219 74 81