Ara
  • Olga Ateş

Prim Borçlarının Katma Değer Vergisi İade Alacağından Mahsup Suretiyle Ödenmesi

Cengiz BÜYÜKBİRER*

Yaklaşım Dergisi

I- GİRİŞ

Sosyal sigortaların başlıca gelirlerini primler oluşturur. Bunun dışında kaynakların işletmesinden doğan faiz, rant ve kâr gibi gelir unsurları da bulunmakla birlikte, asıl önemli finansman kaynağı primlerdir(1).

Bu çalışmada, söz konusu primlerin ödeme yükümlülerinden olan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine tabi (4/1-a) sigortalıları çalıştıran işverenler için söz konusu primleri ödeme yöntemlerinden olan katma değer vergisi iade alacağından nasıl mahsup edilebileceğini açıklamaya çalışacağız.

II- PRİM KAVRAMI VE PRİM ÖDEME YÖNTEMLERİ

Sosyal sigorta primi, yasanın kendilerine karşı güvence sağladığı sosyal risklerden birinin gerçekleşmesi halinde yapılacak sigorta yardımları ile Kurum yönetim giderlerinin karşılığı olarak, 4/1-a ve 4/1-c’ye göre sigortalı olanlar için sigortalının kazancının belli bir yüzdesi üzerinden; 4/1-b’ye tabi olanlar için ise prime esas kazanç alt ve üst sınırlar arasından kendilerinin belirleyeceği bir meblağ üzerinden alınan parayı ifade eder. Bu primler, sorunlu olarak sigortalı adına ve hesabına Sosyal Güvenlik Kurumu’na ödenir. Her ne kadar prim sigortalı adına ve hesabına Kuruma ödenmekte ise de, Yargıtay’ın bir kararında isabetli olarak belirttiği gibi, prim alacağı Sosyal Sigortalar Kurumu’na (şimdiki Sosyal Güvenlik Kurumu) ait bir hak olup, bunun Kurum tarafından takip ve tahsil edilmesi zorunludur(2).

Sosyal sigortaların doğuşunun ilk dönemlerinde işçi ve işverenlerin ödedikleri primler aşağı yukarı eşit orandaydı. Zamanla işçilerin payları azalmış, işverenlerinki artmıştır. Bazı sigorta dallarında bunu sadece işveren öder. Prim ödeme yükümü bu ülkelerde devletin ve işverenlerin üzerinedir. Bununla birlikte işçilerin sosyal sigortalar finansmanına katılmaları kişinin kendi güvenliğini sağlamada sorumluluk taşıması gerektiği düşüncesine dayanır. Primin işçi ve işverenlerden birlikte alındığı durumlarda bunların oranı, riskin önemi ve büyüklüğü yanında, ülkenin ekonomik ve sosyal durumuna göre saptanır. Dünyada bugün genel olarak sosyal sigorta primlerini işçiler ve işverenler öder, bazı ülkelerde devletin katkısı da görülür. Türkiye’de sosyal sigortaların finansmanında, mevzuata bakılırsa, kapitalizasyon yöntemi ağır basan bir karma yöntemin uygulandığı söylenebilir(3).

III- PRİM BORÇLARININ KATMA DEĞER VERGİSİ İADE ALACAĞINDAN MAHSUP SURETİYLE ÖDENMESİ

Prim borçlarının katma değer vergisi iade alacağından mahsup suretiyle ödenmesinin talep edilmesi durumunda, primin en geç ödenmesi gereken yasal süre; Kanun’un 4/1-a bendine tabi sigortalı çalıştıran işverenlerden; sigortalılara ait ücretleri her ayın 1’i ila sonu arasına ilişkin olarak ödeyen işverenler yönünden, primin ilişkin olduğu ayı takip eden ayın sonu (vade) yerine, vadeyi izleyen yirminci, sigortalılara ait ücretlerin her ayın 15’inden, ertesi ayın 14’üne kadarki döneme ilişkin olarak ödendiği işverenler yönünden ise, primin ilişkin olduğu dönemi takip eden dönemin sonu (vade) yerine, vadeyi takip eden yirminci gün olacaktır.

Örnek-1: Ücretlerin her ayın 1’i ila sonu arasında geçen süreye ilişkin ödendiği özel sektöre ait bir işyerinde çalıştırılan sigortalılara ilişkin bulunan 2014/Nisan ayına ait prim borcunun, katma değer vergisi (KDV) iadesi alacağından mahsup suretiyle ödenmesinin talep edilmesi halinde, KDV iadesi alacağından mahsup talep edilmemiş olması durumunda prim borcu en geç ait olduğu 2014/Nisan ayını takip eden 2014/Mayıs ayı sonuna, diğer bir ifadeyle 31.05.2014 tarihine kadar ödenmesi gerekmekte iken, prim borcunun KDV iadesi alacağından mahsubu suretiyle ödenmesinin talep edilmiş olması nedeniyle söz konusu sigorta primine denk gelecek iade tutarının, ilgili vergi dairesince 20.06.2014 tarihine kadar (bu tarih dahil) Kuruma aktarılması halinde, bahse konu aya ait primler yasal süresi içinde ödenmiş kabul edilecektir. Yirminci günün resmi tatile rastlaması ve bu nedenle prim borçlarının yirminci günü takip eden ilk iş günü içinde mahsup edilmesi halinde de yine primler yasal süresi içinde ödenmiş kabul edilecektir.

Örnek-2: Kanun’un 4/1-a bendi kapsamında sigortalı çalıştıran resmi nitelikteki (B) kamu kurumu, 15.01.2014-14.02.2014 döneminde çalıştırmış olduğu sigortalıların primlerini en geç 14.03.2014 tarihine kadar ödemesi gerekmekte iken, prim borcunun KDV iadesi alacağından mahsubu suretiyle ödenmesinin talep edilmiş olması halinde, söz konusu sigorta primine denk gelecek iade tutarının ilgili vergi dairesince 03.04.2014 tarihine kadar (bu tarih dahil) Kuruma aktarılması halinde, bahse konu döneme ait primler yasal süresi içinde ödenmiş kabul edilecektir.

Cari aya ilişkin prim borçlarının yasal ödeme süresinin sona erdiği tarihi izleyen yirmi günlük süre içinde KDV iade alacağından mahsup suretiyle ödenmesi sırasında, mahsup edilen tutarın prim borcunun tamamını karşılamaması durumunda, mahsup edilen kısım yasal süresi içinde ödenmiş sayılacak, buna karşın ödenmemiş kısmı, yirmi günlük süre dikkate alınmaksızın, yasal ödeme süresinin sona erdiği tarihten ödemenin yapılacağı tarihe kadar gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanmak suretiyle ödenecektir.

Cari aya ilişkin prim borçlarının yasal ödeme süresinin sona erdiği tarihi izleyen yirmi günlük süre geçirildikten sonra KDV iade alacağından mahsup suretiyle ödenmesi halinde ise, söz konusu borçlara, yine yirmi günlük süre dikkate alınmaksızın, yasal ödeme süresinin sona erdiği tarihten ödemenin yapılacağı tarihe kadar gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanacaktır.

Örnek 3: Ücretleri her ayın 1’i ila 30’u arasında ödenen özel sektöre ait bir işyerinde çalıştırılan sigortalılara ilişkin 2014/Mart ayına ait prim borcunun, KDV iadesi alacağından mahsup suretiyle ödenmesinin talep edilmesi halinde, söz konusu sigorta primine denk gelecek iade tutarının, ilgili vergi dairesince 20.05.2014 tarihine kadar Kuruma aktarılmaması halinde, bahse konu aya ait primler yasal süresi içinde ödenmiş kabul edilmeyeceğinden, yasal ödeme süresinin sona erdiği 30.04.2014 tarihini takip eden günden, ödemenin yapıldığı tarihe kadar gecikme cezası ve gecikme zammı hesaplanacaktır.

IV- SONUÇ

Prim borçlarının KDV iade alacağından mahsup suretiyle ödenmesi hususunda dikkat edilmesi gereken konu vergi iade alacağının prim borcunu karşılayıp karşılamadığının bilinmesidir. Çünkü takip edilmemesi ve vergi iade alacağının prim borcunu karşılamaması durumunda, eksik kalan dolayısıyla ödenmeyen tutar için primler için öngörülen normal ödeme şartları geçerli olacak ve bu doğrultuda yasal ödeme süresinin sona erdiği tarihten ödemenin yapılacağı tarihe kadar gecikme cezası ve gecikme zammı uygulanacaktır. Aynı durum, cari aya ilişkin prim borçlarının yasal ödeme süresinin sona erdiği tarihi izleyen yirmi günlük süre geçirildikten sonra KDV iade alacağından mahsup suretiyle ödenmesi halinde de geçerlidir.

* Sosyal Güvenlik Kurumu Müfettişi

(1) Müjdat ŞAKAR, Sosyal Sigortalar Uygulaması, Yenilenmiş 10. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul 2011, s. 63

(2) Ali GÜZEL- Ali Rıza OKUR-Nurşen CANİKLİOĞLU, Sosyal Güvenlik Hukuku, 14. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul 2012, s. 268

(3) A. Can TUNCAY-Ömer EKMEKÇİ, Sosyal Güvenlik Hukuku Dersleri, Yenilenmiş 14. Baskı, İstanbul 2011, 134 vd.

10 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Tayyar Ateş Yeminli Mali Müşavirlik

Merkez Mah. Perihan Sk. No:67/1 Emin Bey Apt. Kat:4 D:5 Şişli / İstanbul 

+90 212 219 74 81