Ara
  • Olga Ateş

Teknokentlerin Vergi İstisnası Bakımından Değerlendirilmesi

Yunus MAHMUTOĞULLARI*

Yaklaşım Dergisi

I- GİRİŞ

4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu’na göre, teknoloji geliştirme bölgesinde faaliyette bulunan Teknokentlerin kazançlarının gelir veya kurumlar vergisinden istisna bulunduğu süre içinde (31.12.2023) münhasıran bu bölgelerde yürütülen ve Ar-Ge indiriminden yararlanılan proje sonucunda elde edilen ürünün veya hakkın mükellef tarafından lisanslama, kiralama ve tüm hakların devredilmesi vergisel açıdan istisnaya tabi tutulmuştur. Ancak Teknokentlerde yürütülen ve Ar-Ge indiriminden yararlanılan proje sonucunda elde edilen ürünün veya hakkın satılması ve kiralanmasında vergisel açıdan bir takım karmaşaya neden olmaktadır.

Bu çalışmamızda Teknokentlerde istisnaya konu olan gelirlerin ve giderlerin hangisi olduğunu ve yeni yasal düzenlemeyle Katma Değer Vergisi, Kurumlar Vergisi, Gelir Vergisi, ayrıca 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu ve 5746 Sayılı Ar-Ge Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun açısından yapılan yeni düzenlemeleri değerlendirmeye çalışacağız.

II- BÖLGEDE FAALİYET GÖSTEREN TEKNOKENTLERİN VERGİSEL AÇIDAN İSTİSNAYA TABİ TUTULMASI

A- GELİR VERGİSİ İSTİSNASI

4691 sayılı Kanun’un geçici 2. maddesinde; “Yönetici şirketlerin bu Kanun uygulaması kapsamında elde ettikleri kazançlar ile Bölgede faaliyet gösteren gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, münhasıran bu Bölgedeki yazılım ve Ar-Ge (Araştırma ve Geliştirme) faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları 31.12.2023 tarihine kadar gelir ve kurumlar vergisinden müstesnadır.” hükmü yer almaktadır.

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89/9. maddesine göre “Mükelleflerin, işletmeleri bünyesinde gerçekleştirdikleri münhasıran yeni teknoloji ve bilgi arayışına yönelik araştırma ve geliştirme harcamaları tutarının % 100'ü oranında (hesaplanacak “Ar-Ge indirimi”) indirim yapılacaktır.

Araştırma ve geliştirme faaliyetleri ile doğrudan ilişkili olmayan giderlerden ve tamamen araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde kullanılmayan amortismana tabi iktisadi kıymetler için hesaplanan amortisman tutarlarından verilen paylar üzerinden Ar-Ge indirimi hesaplanmaz. Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin Ar-Ge faaliyetleri ile birlikte firmanın istisnaya konu olmayan diğer faaliyetlerinde de kullanılması durumunda gider olarak indirim yapması gereken amortismanı, Ar-Ge faaliyetlerine gider olarak yapamamaktadır. Ar-Ge faaliyetinde amortismanı indirim konusu yapabilmesi için amortismana tabi iktisadi kıymetlerin sadece Ar-Ge faaliyetlerinde kullanılması gerekir. Ar-Ge indiriminden yararlanılacak harcamaların kapsamı Ar-Ge faaliyetine başlama tarihi ile bitiş tarihi veya üretime başlanış tarihleri arasında yapılan giderleri kapsamaktadır.

Ar-Ge faaliyetlerinde sağlanan istisna, bir kazanç istisnasıdır. Dolayısıyla, istisna tutar, istisna kapsamında olan projeler ile ilgili olarak elde edilen hâsılattan proje maliyetinin düşülmesi suretiyle hesaplanacaktır. Ancak yıllık beyannamede istisna kapsamında olan projeler ile ilgili olarak elde edilen hâsılattan indirim konusu yapamadığı Ar-Ge giderlerini bir sonraki dönemde indirim yapamamaktadır.

B- KURUMLAR VERGİSİ İSTİSNASI

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun diğer indirimler olarak kabul edilen 10/1-a maddesine göre “Mükelleflerin, işletmeleri bünyesinde gerçekleştirdikleri münhasıran yeni teknoloji ve bilgi arayışına yönelik araştırma ve geliştirme harcamaları tutarının % 100'ü oranında (hesaplanacak “Ar-Ge indirimi”) indirim yapılacaktır.

Araştırma ve geliştirme faaliyetleri ile doğrudan ilişkili olmayan giderlerden ve tamamen araştırma ve geliştirme faaliyetlerinde kullanılmayan amortismana tâbi iktisadî kıymetler için hesaplanan amortisman tutarlarından verilen paylar üzerinden Ar-Ge indirimi hesaplanmaz. Matrahın yetersiz olması nedeniyle ilgili dönemde indirim konusu yapılamayan tutar, sonraki hesap dönemlerine devreder.

Doğrudan Ar-Ge faaliyetlerinde kullanılan bina, makine-tesis ve cihazlar, taşıtlar, döşeme ve demirbaş gibi maddi ve maddi olmayan duran varlıklar için ayrılan amortisman ve tükenme paylarından oluşur. Ar-Ge faaliyetleri dışında diğer faaliyetlere tahsis edilen sabit kıymetlere ilişkin olarak ayrılan amortismanlar da Ar-Ge harcaması kapsamında bulunmamaktadır.

Diğer taraftan, iktisadi kıymetin münhasıran Ar-Ge faaliyetlerinde kullanılması ve bu kullanımın sürekli olması gerekmektedir. Ar-Ge departmanı dışında başka faaliyetlerde de kullanılan iktisadi kıymetlere ilişkin amortismanlar Ar-Ge harcaması kapsamında bulunmamaktadır.

İstisna kapsamına giren ve girmeyen faaliyetlerde müştereken kullanılan tesisat, makine ve ulaştırma vasıtalarının amortismanlarının ise bunların her bir işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtımının yapılması gerekmektedir. Hangi işlerde ne kadar süreyle kullanıldığı tespit edilemeyen sabit kıymetlere ilişkin amortismanlar, müşterek genel giderlerle birlikte dağıtıma tabi tutulacaktır([1]).

Gelir Vergisi Kanunu’nun 89/9. maddesi ile Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 10/1-a maddesindeki Ar-Ge indirim oranları ve kanunda geçen ibareler aynıdır. Sadece Gelir Vergisi Kanunu’na göre, Ar-Ge faaliyetinden elde edilen hasılattan indirim konusu yapılamayan giderler bir sonraki hesap dönemine devredilemez. Kurumlar Vergisi Kanunu’nda ise indirim konusu yapılamayan giderler bir sonraki döneme devredilebilir.

C- KATMA DEGER VERGİSİ İSTİSNASI

KDV Kanunu’nun geçici 20/1. maddesine göre, 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu’na göre teknoloji geliştirme bölgesinde faaliyette bulunan girişimcilerin kazançlarının gelir veya kurumlar vergisinden istisna bulunduğu süre içinde münhasıran bu bölgelerde ürettikleri ve sistem yönetimi, veri yönetimi, iş uygulamaları, sektörel, internet, mobil ve askeri komuta kontrol uygulama yazılımı şeklindeki teslim ve hizmetleri KDV'den müstesnadır([2]).

İstisna yukarıda belirtilen faaliyetleri kapsamakta, bunlar dışındaki teslim ve hizmetler Teknoloji Geliştirme Bölgesinde üretilse dahi istisna kapsamına girmemektedir. Dolayısıyla, Teknokentlerdeki oyun programları, network uygulamaları gibi yazılımlar istisna kapsamında bulunmamaktadır.

Öte yandan, teknoloji geliştirme bölgesinde faaliyette bulunan girişimciler tarafından münhasıran bu bölgelerde üretilen yazılımlar için alınan her türlü mal ve hizmet, söz konusu yazılım satışlarının vergiden istisna olup olmadığına bakılmaksızın genel esaslara göre KDV'ye tabi tutulacaktır. Benzer şekilde, bölgede faaliyette bulunan bir firmaya bu bölgede verilen danışmanlık hizmeti de KDV'ye tabi olacaktır([3]). Teknokentlerde yapılan çalışmalar sonucunda elde edilen faaliyetlerin kiralanma, lisanslama ve tüm hakların devredilmesi sonucu elde edilen gelirler KDV yönünden istisnaya tabi tutulmaktadır.

KDV Kanunu’nun 30/a maddesinde ise vergiye tabi olmayan veya vergiden istisna edilmiş bulunan malların teslimi ve hizmet ifası ile ilgili alış vesikalarında gösterilen veya bu mal ve hizmetlerin maliyetleri içinde yer alan KDV'nin indirim konusu yapılamayacağı hükme bağlanmıştır.

Dolayısıyla, KDV Kanunu’nun geçici 20/1. maddesi kapsamında yapılan teslim ve hizmetler için yüklenilen KDV'nin, KDV Kanunu’nun 30/a maddesi gereğince indirim ve iadesi mümkün olmayıp söz konusu vergi, gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde işin mahiyetine göre gider, maliyet veya kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate alınabilecektir.

Bölgede üretilen eğitim yazılımları Kanun’un geçici 20/1. Maddesine göre KDV’den istisna olacaktır. Ancak, bu yazılımı teknoloji geliştirme bölgesinde faaliyette bulunan firmadan alan firmaların satışları genel hükümler çerçevesinde KDV’ye tabi tutulacaktır. Ayrıca Teknokentlerin ürettiği yazılımları kendisi piyasaya sürüp satması istisna kapsamında olmayıp, satışlar KDV’ye tabidir.

D- 4691 SAYILI TEKNOLOJİ GELİŞTİRME BÖLGELERİ KANUNU AÇISINDAN İSTİSNA

4691 sayılı Kanun kapsamında faaliyette bulunan mükelleflere kurumlar vergisi, gelir vergisi, damga vergisi ve katma değer vergisi istisnası ile sigorta primi desteği sağlanmıştır.

Yönetici şirketlerin, Kanun’un uygulanması ile ilgili her türlü faaliyetleri sonucunda elde ettikleri kazançları 31.12.2023 tarihine kadar kurumlar vergisinden müstesnadır. Yönetici şirket, ayrıca, Kanunun uygulanması ile ilgili olarak düzenlenen kâğıtlardan ve yapılan işlemlerden dolayı damga vergisi ve harçtan muaftır. Yönetici şirket, bu muafiyet ve istisnaların uygulanabilmesi için bağlı bulunduğu vergi dairesine başvuruda bulunur.

Bölgede faaliyet gösteren gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin, münhasıran bu bölgedeki yazılım ve/veya Ar-Ge faaliyetlerinden elde ettikleri kazançları 31.12.2023 tarihine kadar gelir ve kurumlar vergisinden müstesnadır. Bu istisnanın uygulanabilmesi için mükellefler bağlı bulundukları vergi dairesine başvuruda bulunurlar. Bu başvuruya, yönetici şirketten alınan söz konusu vergi mükellefinin Bölgede yer aldığını ve mükellefin faaliyet alanlarını gösteren belge de eklenir, aksi takdirde bu bent kapsamındaki istisna uygulanmaz([4]).

Bölge içerisinde faaliyette bulunan gelir veya kurumlar vergisi mükellefleri, yazılım ve/veya Ar-Ge faaliyetleri dolayısıyla 4691 sayılı Kanun’da yer alan vergisel teşviklerden bütün halinde yararlanabilirler. Bu durumda aynı yazılım ve/veya Ar-Ge projesi için 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu ile 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun’da yer alan vergisel teşviklerden ayrıca yararlanamazlar. Bölgede faaliyette bulunan girişimcilerden 5520 sayılı Kanun, 193 sayılı Kanun ve 5746 sayılı Kanun’da yer alan vergisel teşviklerden yararlanmak isteyenler, bu durumu Maliye Bakanlığı’na ve Bölge yönetici şirketine eş zamanlı olarak ayrıca bildirirler.

E- 5746 SAYILI AR-GE FAALİYETLERİNİN DESTEKLENMESİ HAKKINDA KANUN AÇISINDAN İSTİSNA

1- Amacı ve Kapsamı

Araştırma ve geliştirme ve yenilik yoluyla ülke ekonomisinin uluslararası düzeyde rekabet edebilir bir yapıya kavuşturulması için teknolojik bilgi üretilmesini, üründe ve üretim süreçlerinde yenilik yapılmasını, ürün kalitesi ve standardının yükseltilmesini, verimliliğin artırılmasını, üretim maliyetlerinin düşürülmesini, teknolojik bilginin ticarileştirilmesini, rekabet öncesi işbirliklerinin geliştirilmesini, teknoloji yoğun üretim, girişimcilik ve bu alanlara yönelik yatırımlar ile Ar-Ge’ye ve yeniliğe yönelik doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ülkeye girişinin hızlandırılmasını, Ar-Ge personeli ve nitelikli işgücü istihdamının artırılmasını desteklemek ve teşvik etmek amacıyla 31.12.2023 tarihine kadar uygulanmak üzere 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun([5]) 01.04.2008 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.

2- Yasal Düzenleme

5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun’un 3. maddesinin ikinci fıkrasında; “Gelir vergisi stopajı teşviki: Kamu personeli hariç olmak üzere teknoloji merkezi işletmelerinde, Ar-Ge merkezlerinde, kamu kurum ve kuruluşları ile kanunla kurulan veya teknoloji geliştirme projesi anlaşmaları kapsamında uluslararası kurumlardan ya da kamu kurum ve kuruluşlarından Ar-Ge projelerini desteklemek amacıyla fon veya kredi kullanan vakıflar tarafından veya uluslararası fonlarca desteklenen ya da TÜBİTAK tarafından yürütülen Ar-Ge ve yenilik projelerinde, teknogirişim sermaye desteklerinden yararlanan işletmelerde ve rekabet öncesi işbirliği projelerinde çalışan Ar-Ge ve destek personelinin; bu çalışmaları karşılığında elde ettikleri ücretlerinin doktoralı olanlar için yüzde doksanı, diğerleri için yüzde sekseni gelir vergisinden müstesnadır.” hükmü yer almakta, ile 4. maddesinin beşinci fıkrasında ise; “Bu Kanun kapsamındaki indirim, istisna, destek ve teşviklerden yararlananlar, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’nun 89. maddesinin birinci fıkrasının (9) numaralı bendi … hükümlerinden ayrıca yararlanamazlar.” denilmektedir.

5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkındaki Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasına ilişkin olarak 5838 sayılı Kanun’un 8. maddesi ile 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’na eklenen Geçici 75. maddede ise; “31.12.2013 tarihine kadar, 28.2.2008 tarihli ve 5746 sayılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun’un 3. maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen Ar-Ge ve destek personelinin, bu çalışmaları karşılığında elde ettikleri ücretleri üzerinden asgari geçim indirimi uygulandıktan sonra hesaplanan gelir vergisinin; doktoralı olanlar için yüzde 90’ı, diğerleri için yüzde 80’i verilecek muhtasar beyanname üzerinden tahakkuk eden vergiden indirilmek suretiyle terkin edilir. Bu süre içerisinde, anılan maddenin bu maddeye aykırı olan hükmü uygulanmaz.” hükmüne yer verilmiştir.

III- SON YAPILAN DÜZENLEMELERLE TEKNOKENTLERİN VERGİSEL AÇIDAN DURUMU

Kurumlar Vergisi Kanunu’nun “Sınai mülkiyet haklarında istisna” başlıklı 5/B maddesinde, Türkiye'de gerçekleştirilen araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan buluşlardan 1.1.2015 tarihinden itibaren elde edilen kazanç ve iratlara yönelik istisna uygulaması düzenlenmiştir.

Kurumlar vergisi mükellefleri tarafından Türkiye'de gerçekleştirilen araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan buluşların;

- Kiralanması neticesinde elde edilen kazanç ve iratların,

- Devri veya satışı neticesinde elde edilen kazançların,

- Türkiye'de seri üretime tabi tutularak pazarlanmaları halinde elde edilen kazançların,

- Türkiye'de gerçekleştirilen üretim sürecinde kullanılması sonucu üretilen ürünlerin satışından elde edilen kazançların patentli veya faydalı model belgeli buluşa atfedilen kısmının

%50'si maddede belirtilen şartların yerine getirilmesi halinde, 1.1.2015 tarihinden itibaren kurumlar vergisinden müstesnadır[6].

Bu istisnanın uygulanmasında temel şart, kazanç ve iradın elde edildiği buluşlara ilişkin araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetlerinin Türkiye'de gerçekleştirilmiş olmasıdır. Bu istisna uygulamasından kurumlar vergisi mükellefleri ile gelir vergisi mükellefleri yararlanabilecektir.

Ayrıca Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 17/4-z maddesine göre, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5/B maddesi kapsamındaki araştırma ve geliştirme, yenilik ile yazılım faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan patentli veya faydalı model belgeli buluşa ilişkin gayri maddi hakların kiralanması, devri veya satışı KDV’den istisnadır.

Söz konusu patentli veya faydalı model belgeli buluşa ilişkin gayri maddi hakların kiralanması, devri veya satışının KDV’den istisna tutulabilmesi için bunların 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun (5/B) maddesi kapsamındaki araştırma ve geliştirme, yenilik ile yazılım faaliyetleri neticesinde elde edilmiş olması gerekmektedir.

Araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan buluşlardan sağlanan gelirlerden hangisinin istisna kapsamında olduğu hangisinin istisna kapsamında olmadığı, mükellefler tarafından beyan ettikleri matrah bir takım yanlışlara neden olmakta, bu gibi aksaklıkların vergisel açıdan bir takım sorunlara neden olmaktaydı. Son yapılan düzenlemelerle birlikte Kurumlar Vergisi Kanunu ve KDV Kanunu’nda yapılan son değişiklik ile 01.01.2015 tarihi itibariyle, araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri ile yazılım faaliyetleri neticesinde ortaya çıkan buluşların kiralanması neticesinde elde edilen kazanç ve iratların Kurumlar Vergisinden %50’si, KDV’den ise bu kazançların tamamı vergiden istisna edilmiştir.

Son yapılan düzenlemelerle Ar-Ge faaliyetleri sonucu istisna kapsamına giren faaliyetlerin vergisel açıdan durumu kapsamlı bir şekilde açıklanmakta ve yapılan bu yeni düzenlemeler 1.1.2015 tarihinden itibaren uygulanmaya başlayacaktır.

IV- SONUÇ

Ar-Ge faaliyetinde bulunan kurumların yapmış olduğu çalışmalarda vergisel açıdan bir takım sıkıntılar yaşamakta, bunun için yapılan çalışmalar sonucunda giderlerin ve gelirlerin vergisel açıdan nasıl bir değerlendirmeye tabi tutulacağı noktasında Kanun, yönetmelik, özelge ve sirküler çıkarılmıştır. Ancak mükelleflerin, elde etmiş olduğu hâsılatların istisnaya tabi tutulan hesaplama noktasında sıkıntılar vardı. Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 5/B maddesinde ve KDV Kanunu’nun 17/4-z bendinde yapılan düzenlemelerle birlikte 01.01.2015 tarihinden sonra Teknokentlerde yapılan Ar- Ge faaliyetleri sonucu elde edilen hâsılatların hangi kapsamda istisnaya tabi tutulacağı açık bir şekilde belirtilmiştir.

* Vergi Müfettiş Yrd.

[1] 1 Seri No.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği(5. İstisnalar)

[2] Katma Değer Vergisi Sirküleri/60

[3] Katma Değer Vergisi Sirküleri/60

[4] Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Uygulama Yönetmeliği

[5] 12.03.2008 tarih ve 26814 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır.

[6] Kurumlar Vergisi Genel Tebliği Seri No:9

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Tayyar Ateş Yeminli Mali Müşavirlik

Merkez Mah. Perihan Sk. No:67/1 Emin Bey Apt. Kat:4 D:5 Şişli / İstanbul 

+90 212 219 74 81