Ara
  • Olga Ateş

Ticaret Sicili Yönetmeliği Uyarınca YMM veya SMMM’lerce Rapor Düzenlenmesi Gereken Ticari İşlemler

Mustafa YAVUZ*

Yaklaşım Dergisi

I- GİRİŞ

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun(1) (TTK) kabul edildiği ilk halinde, şirketlerin kuruluşu, sermaye artırımı, azaltılması, birleşme, bölünme, tür değiştirme ve menkul kıymet ihracı gibi işlemlerin, bir ya da birkaç işlem denetçisi tarafından denetlenmesi öngörülmüştü. Bu denetimler sayesinde, bahsi geçen işlemlerin yapılması sırasında kanunlara ve/veya sözleşmelere aykırı hareket edilmesinin ve yanıltma, yolsuzluk, hile ve benzeri yollara başvurulmasının önlenmesi, işlem güvenliğini tesis edilmesi ve şirket tüzel kişiliğinin, ortakların ve üçüncü kişilerin hak ve menfaatlerinin korunması amaçlanmıştı. Ancak, TTK’nın yürürlüğe girdiği tarihten bir gün önce Resmi Gazete’de yayımlanan 6335 sayılı Kanunla(2) TTK’daki işlem denetçisine ve bu denetçi tarafından düzenlenecek raporlara ilişkin bütün hüküm ve ibareler, uygulamaya girmeden yürürlükten kaldırılmıştır.

Durum böyle olmakla birlikte, işlem denetiminin kaldırılmasından kaynaklanan boşluk, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan ve 19.12.2012 tarihli, 2012/4093 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Ticaret Sicili Yönetmeliği(3) (TSY) ile giderilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda TSY’de, TTK’nın ilk halinde işlem denetçilerince tanzim edilmesi öngörülen bazı raporların, yeminli mali müşavir (YMM) veya serbest muhasebeci mali müşavir (SMMM) ya da denetime tabi şirketlerde denetçi tarafından düzenlenmesi kuralı getirilmiştir. Anılan Yönetmelikte YMM veya SMMM’ler tarafından düzenlenmesi öngörülen raporlar, ticaret sicili müdürlüğüne ibraz edilmedikçe, anonim ve limited şirketlerin sermaye artırımı ve azaltımı kararları ile ticaret şirketlerinin birleşme, bölünme ve tür değiştirme işlemleri tescil ve ilan edil(e)meyecektir. Bu raporların, bahsi geçen unvanları haiz olmayan kimseler (serbest muhasebeci, avukat, şirket personeli veya başka bir kimse) tarafından tanzim edilmesi de mümkün değildir. Öyle ki sicil müdürlükleri, aşağıda açıklanan işlemlerin tescil başvurusunda meslek mensupları tarafından tanzim edilen raporlarla birlikte ilgili meslek mensubunun faaliyet belgesini de istemektedir. İlgili raporlar bir YMM veya SMMM tarafından düzenlenebileceği gibi birden fazla meslek mensubu tarafından da düzenlenebilir.

Sermaye artırımı ve azaltımı ile birleşme, bölünme ve tür değiştirme işlemlerinde YMM veya SMMM tarafından TSY’de belirtilen bilgileri ihtiva edecek şekilde bir rapor düzenlenmesi ve bu raporun sicil müdürlüğüne ibrazı zorunlu olmakla beraber, anılan rapor tescil ve ilana tabi değildir. Bu rapor, sicil müdürlüğü tarafından üzerine sicil defterinin tarih ve numarası yazılarak ilgili şirketin dosyasında saklanacaktır. Ancak müdürlükte bulunan söz konusu raporun, TTK’nın 35/II. maddesinde düzenlenen sicilin açıklığı (aleniyeti) ilkesi gereğince, şirket ortağı olup olmadığına ve bir menfaatinin bulunup bulunmadığına bakılmaksızın herkes tarafından incelenebilmesi ve gideri ödenerek bunların onaylı suretlerinin alınabilmesi mümkündür.

Bu çalışmada, Ticaret Sicili Yönetmeliği uyarınca YMM veya SMMM’lerce rapor düzenlenmesi gereken hallere ilişkin detaylı ve açıklayıcı bilgi verilecektir.

II- YMM VEYA SMMM’LER TARAFINDAN RAPOR DÜZENLENMESİ GEREKEN DURUMLAR

TSY’de sermaye artırımı ve azaltımı ile birleşme ve bölünme ve tür değiştirme işlemlerine ilişkin YMM ve SMMM’ler tarafından rapor düzenlenmesi öngörülmüştür. Söz konusu haller aşağıda açıklanmıştır.

A- ANONİM VE LİMİTED ŞİRKETLERDE SERMAYE ARTIRIMI

TTK’ya göre anonim ve limited şirketler, sermaye taahhüdü yoluyla (dış kaynaklardan) artırım, iç kaynaklardan sermaye artırımı ve şarta bağlı sermaye artırımı olmak üzere üç şekilde sermayelerini artırabilirler. TSY’nin 73/I-d ve 94/I-c maddeleri uyarınca anılan şirketlerin sermaye artırımında ticaret sicili müdürlüğüne yapılacak tescil başvurusunda, “Sermaye artırımı sadece iç kaynaklardan veya sermaye taahhüdü yoluyla ya da sermaye taahhüdü ile birlikte iç kaynaklardan yapılıyorsa, sermayenin tamamının ödendiğine, karşılıksız kalıp kalmadığına ve şirket özvarlığının tespitine, iç kaynaklardan karşılanan tutarın şirket bünyesinde gerçekten var olduğuna ilişkin yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir raporu ya da denetime tabi şirketlerde denetçinin bu tespitlere ilişkin raporu” da ibraz edilecektir. Söz konusu rapor, sermaye artırımının sadece iç kaynaklardan veya sadece dış kaynaklardan ya da hem iç hem dış kaynaklardan yapıldığı durumlarda düzenlenecektir. Dış kaynaklardan (sermaye taahhüdü yoluyla) artırım, ister esas sermaye sisteminde isterse kayıtlı sermaye sisteminde yapılmakta olsun her iki durumda da bahsi geçen raporun tanzim edilmesi zorunludur.

Öte yandan, sermaye artırımının sadece iç kaynaklardan yapıldığı hallerde YMM/SMMM raporu yerine; şirket sermayesinin özvarlık içinde korunduğunu, iç kaynaklardan karşılanan tutarın şirket bünyesinde gerçekten var olduğunu doğrulayan anonim şirketlerde yönetim kurulunca, limited şirketlerde müdür/müdürler kurulunca imzalanmış açık ve yazılı beyan da sicil müdürlüğüne verilebilir. Bahsi geçen beyanla ile birlikte genel kurul tarafından onaylanmış yıllık bilançonun, bilanço tarihinin üzerinden altı aydan fazla zaman geçmiş olması halinde ise yönetim kurulu/müdürler kurulu tarafından onaylanmış ara bilançonun da sicil müdürlüğüne ibrazı zorunludur (TTK md. 462/II; TSY md. 73/II, 94/II). Görüldüğü üzere, sermaye artırımı sadece iç kaynaklardan yapılmakta ise yönetim organı beyanının ve yıllık bilançonun sicil müdürlüğüne sunulması yeterli olup, YMM veya SMMM tarafından rapor düzenlenmesi gerekli değildir.

B- ANONİM VE LİMİTED ŞİRKETLERDE SERMAYE AZALTIMI

Anonim ve limited şirketler, ihtiyari ya da zorunlu nedenlerle sermaye azaltımına gidebilirler. Zorunlu sebep, TTK’nın 376/II. maddesinde(4) düzenlenmiştir. Bu maddeye göre bir anonim veya limited şirketin son yıllık bilançosuna göre, sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının üçte ikisinin zarar sebebiyle karşılıksız kaldığı anlaşıldığı takdirde, derhal toplantıya çağrılan genel kurul, sermayenin üçte biri ile yetinme (sermaye azaltımı yapma) veya sermayenin tamamlanmasına karar vermek zorundadır. Aksi takdirde şirket kendiliğinden sona erecektir. Bunun dışında, kanuni zorunluluk olmadan da şirket genel kurulu, mevcut sermayenin azaltılmasına karar verebilir(5).

Esas sermayenin azaltılması halinde düzenlenmesi gereken belgelerden biri de, sermayenin azaltılmasına rağmen anonim veya limited şirket alacaklılarının haklarını tamamen karşılayacak miktarda aktifin şirkette mevcut olduğunun belirlenmesine ilişkin YMM veya SMMM ya da denetime tabi şirketlerde denetçinin bu belirlemelere ilişkin raporudur (TSY md.79/I-ç, 96/I-c). Hemen belirtmek gerekirse Yönetmelikte kuruluşu ve esas sözleşme değişikliği Bakanlık iznine tabi olan anonim şirketler için farklı bir düzenleme yapılmış ve bu şirketlerde söz konusu raporun sadece YMM’lerce düzenlenmesini öngörmüştür.

Öte yandan, sermayenin azaltılması işlemi ile birlikte eş zamanlı olarak, azaltılan miktarla aynı tutarda veya daha yüksek bir tutarda sermayenin artırılmasına karar verilmesi halinde ise YMM veya SMMM ya da denetime tabi şirketlerde denetçi tarafından sermayenin tamamının ödendiğine, karşılıksız kalıp kalmadığına ve şirket özvarlığının tespitine ilişkin de ayrıca rapor düzenlenecektir (TSY md.81/I-d, 98/I-d).

C- BİRLEŞME

Ticaret şirketlerinin devralma veya yeni kuruluş şeklinde birleşmede, birleşmeye katılan şirketlerden her birinin, sermayelerinin karşılıksız kalıp kalmadığına, şirket özvarlıklarının tespitine ve şayet devrolunan şirketin tapu, gemi ve fikri mülkiyet sicilleri ile benzeri sicillerde kayıtlı malvarlığının bulunması halinde bunların gerçeğe uygun değerlerine ilişkin YMM veya SMMM ya da denetime tabi şirketlerde denetçi tarafından tespit yapılması ve bu tespitlerin rapora bağlanması şarttır. Anılan raporda alacaklıların alacaklarının tehlikeye düşmediğinin gösterilmemesi durumunda, söz konusu alacakların teminat altına alındığına dair yönetim organınca yazılı beyan verilmesi de mümkündür (TSY md. 126/II-d, VI).

Diğer taraftan, birleşmeye taraf olan bir şirketin, sermayesiyle kanuni yedek akçeleri toplamının yarısı zararlarla kaybolmuş veya borca batık durumda olması halinde; birleşmeye taraf olan diğer şirketin kaybolan sermayeyi veya borca batıklık durumunu karşılayacak miktarda serbestçe tasarruf edebileceği özvarlığa sahip bulunduğu ve buna ilişkin tutarların, hesap şekli de gösterilerek doğrulandığı veya belirtilen durumların mevcut olmadığının doğrulandığı YMM veya SMMM raporunun müdürlüğe verilmesi gerekmektedir. Devrolunan şirketlerin denetime tabi olması halinde ise bu rapor, şirket denetçisi tarafından da tanzim edilebilecektir (TSY md. 126/IV).

D- BÖLÜNME

Tam bölünmede, bölünen şirketin bölümlere ayrılmış malvarlığının bölümler itibarıyla değerlerinin tespitine ilişkin; kısmi bölünmede de bölünen şirketin kısmi bölünmeye konu olan malvarlığı bölümlerinin değerlerinin tespitine ilişkin YMM veya SMMM ya da denetime tabi şirketlerde denetçi tarafından rapor düzenlenir. Kısmi bölünmede ayrıca bölünen şirketin kalan net malvarlığının şirket borçlarını karşılamaya yeterli olduğuna ilişkin tespitin yapıldığı, sermaye azaltılmasına gerek olmaması durumunda ise bu hususun tespitinin yapıldığı da aynı şekilde rapora bağlanır (TSY md. 128/I-b-3, 128/II-a-3, 128/II-b-3).

E- TÜR DEĞİŞTİRME

Birleşme ve bölünmede olduğu gibi tür değiştirmede de belli hallerin varlığını tespit için YMM veya SMMM’ler tarafından rapor düzenlenmesi şarttır. Bu durumda, tür değişikliği yapan ticaret şirketinin sermayesinin ödenip ödenmediğinin, karşılıksız kalıp kalmadığının, şirket özvarlığının tespitinin ve şayet şirketin tapu, gemi ve fikri mülkiyet sicilleri ile benzeri sicillerde kayıtlı malvarlığının bulunması halinde bunların gerçeğe uygun değerlerinin tespitinin yapıldığı YMM veya SMMM raporu ya da tür değiştiren şirket denetime tabi ise denetçinin bu tespitlere ilişkin raporu ile ortaya konulur (TSY md. 130/I-e). Söz konusu rapor, tür değiştirme işleminin tescil başvurusunda sicil müdürlüğüne verilir.

F- TİCARİ İŞLETME İLE İLGİLİ BİRLEŞME VE TÜR DEĞİŞTİRME

Bir ticari işletmenin bir ticaret şirketi tarafından devralınmak suretiyle yapılacak birleşmelerde, listede yer alan malvarlığı unsurlarının her birinin, ticari işletmenin devamlılığı esasına göre YMM veya SMMM tarafından tespit edilmiş gerçeğe uygun değerlerini, işletme değerini, işletme değeri hesaba katılmamışsa sebeplerini gösterecek şekilde rapor hazırlanması ve bu raporun sicil müdürlüğüne verilmesi zorunludur (TSY md. 132/II-c).

Bunun yanında, bir ticaret şirketinin başka bir ticaret şirketine dönüşmesi dışında bir ticaret şirketinin bir ticari işletmeye dönüşmesi halinde de tür değişikliği yapan şirketin sermayesinin tamamının ödendiğine, karşılıksız kalıp kalmadığına ve şirket özvarlığının tespitine ilişkin YMM veya SMMM ya da tür değiştiren şirketin denetime tabi ise denetçi tarafından rapor düzenlenmesi zorunludur. Ayrıca bir ticari işletmenin bir ticaret şirketine dönüşmesi durumunda da yeni türün kuruluş belgelerine ilave olarak ticari işletmenin malvarlığı unsurlarının değerinin tespitine ilişkin YMM veya SMMM raporu da sicil müdürlüğüne ibraz edilir (TSY md. 134/VI-e, 134/IX).

III- SONUÇ

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca yürürlüğe konulan Ticaret Sicili Yönetmeliği’nde, anonim ve limited şirketlerin sermaye artırımı ve azaltımı ile birleşme, bölünme ve tür değiştirme işlemleri için yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir ya da bağımsız denetime tabi şirketlerde denetçi tarafından rapor düzenlenmesi zorunluluğu getirilmiştir. Söz konusu Yönetmelik uyarınca düzenlenmesi gereken YMM veya SMMM raporları, ticaret sicili müdürlüğüne sunulmadıkça ilgili işlemin tescil ve ilanı yapılamayacaktır.

Bu kapsamda tanzim edilen raporlarda, sermaye artırımı ile birleşme ve tür değiştirme işlemlerinde sermayenin tamamının ödenip ödenmediği, karşılıksız kalıp kalmadığı ve şirket özvarlığının tespiti; sermaye azaltımında bu işleme rağmen anonim veya limited şirket alacaklılarının haklarını tamamen karşılayacak miktarda aktifin şirkette mevcut olup olmadığı; tam bölünmede bölünen şirketin bölümlere ayrılmış malvarlığının bölümler itibarıyla değerlerinin tespiti, kısmi bölünmede de bölünen şirketin kısmi bölünmeye konu olan malvarlığı bölümlerinin değerlerinin tespiti hususlarına yer verilmelidir.

Ticaret Sicili Yönetmeliği’nde yapılan söz konusu düzenlemelerle, TTK’daki işlem denetimine ilişkin hükümlerin yürürlükten kaldırılmasıyla ortaya çıkan boşluk kısmen de olsa giderilmiştir.

* Gümrük ve Ticaret Başmüfettişi

(1) 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, 14.02.2011 tarih ve 27846 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış ve 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

(2) 30.06.2012 tarih ve 28339 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(3) 27.01.2013 tarih ve 28541 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.

(4) Söz konusu madde, TTK’nın 633. maddesinde yapılan atıf dolayısıyla limited şirketler hakkında da uygulanacaktır.

(5) Mustafa YAVUZ, “Yeni Türk Ticaret Kanunu’nun Yürürlüğe Girmesi Sonrasında Sermaye Azaltımında Karşılaşılan Sorunlar”, Yaklaşım, Kasım 2012, Sayı: 239

455 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Tayyar Ateş Yeminli Mali Müşavirlik

Merkez Mah. Perihan Sk. No:67/1 Emin Bey Apt. Kat:4 D:5 Şişli / İstanbul 

+90 212 219 74 81