Ara
  • Olga Ateş

Örtülü Sermaye Uygulamasında İlişkili Kişi

İlyas MERİÇ*

Yaklaşım Dergisi

I- GİRİŞ

5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 12. maddesinde düzenlenen örtülü sermaye müessesesi, pay sahiplerini kâr payı dağıtmak yerine faiz ödemek suretiyle nemalandıran ve böylelikle vergi avantajı sağlayan kurumların bu türden işlemlerini düzenleyen bir vergi emniyet müessesesidir. Maddenin 1. fıkrasında örtülü sermaye, “kurumların, ortaklarından veya ortakla ilişkili olan kişilerden doğrudan veya dolaylı olarak temin ederek işletmede kullandıkları borçların, hesap dönemi içinde herhangi bir tarihte kurumun öz sermayesinin üç katını aşan kısmı, ilgili hesap dönemi için örtülü sermaye sayılır.” şeklinde tanımlanmaktadır. Örtülü sermayenin tarifinde başat kavramlardan olan ortakla ilişkili kişi kavramı bu yazımızın konusunu teşkil etmektedir.

II- ORTAKLA İLİŞKİLİ KİŞİ

Kanun koyucu, ortaktan yapılan borçlanmaların yanı sıra ortakla ilişkili kişilerden yapılan borçlanmaları da diğer şartların da varlığı halinde örtülü sermaye olarak değerlendirmiştir. Ortakla ilişkili kişi, KVK’nın 12. maddesinin (3) numaralı fıkrasında, “ortağın doğrudan veya dolaylı olarak en az % 10 oranında ortağı olduğu veya en az bu oranda oy veya kâr payı hakkına sahip olduğu bir kurumu ya da doğrudan veya dolaylı olarak, ortağın veya ortakla ilişkili bu kurumun sermayesinin, oy veya kâr payı hakkına sahip hisselerinin en az % 10’unu elinde bulunduran bir gerçek kişi veya kurum” şeklinde tanımlanmıştır. Gerçek kişi ve kurum ifadesinden ne anlaşılması gerektiği maddeye ilişkin gerekçede açıklanmıştır. Buna göre, “gerçek kişi” ifadesi, Gelir Vergisi Kanunu uygulamasında gerçek kişi olarak kabul edilip, vergiye tabi tutulan şahıslar ile şahıs şirketlerini ya da adi ortaklıkları; “kurum” ifadesi de, sermaye şirketleri, kooperatifler, iktisadi kamu kuruluşları, dernek veya vakıflar ile bunlara ait iktisadi işletmeler ve iş ortaklıklarını kapsamaktadır.

Tanımda dikkati çeken ilk husus, kanun koyucunun, ortağın aksine ortakla ilişkili kişi için sermayenin, oy veya kâr payı hakkının en az % 10’u şeklinde asgari bir sınır öngörmesidir. Bu unsurlardan herhangi birinde en az %’10’luk oran sınırının yakalanmış olması bir gerçek kişi veya kurumun ilişkili kişi sayılabilmesi için yeterlidir. Diğer taraftan, bu oran doğrudan veya diğer kişi veya kurumlar üzerinden dolaylı olarak temin edilmiş olabilir. Tanımdan hareketle ortaklarla ilişkili kişileri 3 kategoride toplamak mümkündür(1):

1- Ortağın ortak olduğu kurum: Ortağın doğrudan veya dolaylı olarak en az % 10 oranında ortağı olduğu veya en az bu oranda oy veya kâr payı hakkına sahip olduğu bir kurum.

2- Ortağa ortak olan: Doğrudan veya dolaylı olarak ortağın sermayesinin, oy veya kâr payı hakkına sahip hisselerinin en az % 10’unu elinde bulunduran bir gerçek kişi veya kurum.

3- Ortağın ortak olduğu kurumun ortakları: Doğrudan veya dolaylı olarak ortakla ilişkili bir kurumun (1 numaralı bentte ifade edilen kurum) sermayesinin, oy veya kâr payı hakkına sahip hisselerinin en az % 10’unu elinde bulunduran bir gerçek kişi veya kurumu.

A- ORTAĞIN ORTAK OLDUĞU KURUM

Kurum ortağının doğrudan veya dolaylı olarak en az % 10 oranında ortağı olduğu veya en az bu oranda oy veya kâr payı hakkına sahip olduğu kurum, örtülü sermaye uygulamasında ortakla ilişkili kişi sayılır. Kurum ortağı bir başka kurum olabileceği gibi gerçek kişi de olabilir. Bu halde önemli olan gerçek kişi veya kurum olan ortağın bir kuruma ortak olmasıdır. Dolayısıyla gerçek kişi olan ortağın örneğin kollektif şirkete ortak olması halinde, kollektif şirketin bizatihi kendisi kurumla ilişkili kişi olarak değerlendirilemeyecektir. Ancak kollek-tif şirkete ortak olan gerçek kişi kurum ortağı olduğu için, kendisinden yapılan borçlanmalar ile kollektif şirket tarafından kuruma verilen borcun uhdesinde kalan kısmı örtülü sermaye hesabında dikkate alınacaktır. Diğer taraftan, kurum ortağının, kuruma ait payları borsa nezdinde temin etmiş olması halinde, KVK’nın 12. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca ortağın pay sahipliği oranının en az % 10 oranında olması gerekmektedir. Ortakla ilişkili kişinin bizatihi tanımında asgari % 10’luk sahiplik oranı zaten öngörüldüğü için, bu fıkra hükmünün ortakla ilişkili kişi açısından bir işlerliği bulunmamaktadır. Ortağın ortak olduğu kurum olarak ilişkili kişi sayılanlara ilişkin örnek diyagrama aşağıda yer verilmiştir:

Kurum A’nın paylarının % 50’si borsada işlem görmektedir ve bu payların % 15’i ortak X3 A.Ş.’ye aittir. Gerçek kişi ortak X1 ve ortak X2 A.Ş. kurum A’nın borsada işlem görmeyen paylarının sırasıyla % 2 ve % 3’üne sahiptirler. Bu bilgiler dâhilinde borcu kullanan Kurum A’nın;

- Ortakları X1, X2 ve X3’ten yaptığı borçlanmalar,

- Ortak X1’in; % 90 oranında doğrudan ortak olduğu Y1 A.Ş.’den, % 13,5 (=0,90 x 0,15) oranında dolaylı olarak ortak olduğu Z1 Ltd. Şti.’den yaptığı borçlanmalar,

- Ortak X2’nin; % 90 oranında doğrudan ortak olduğu Y4 Ltd. Şti.’den, % 81 (=0,9 x 0,9) oranında dolaylı ortak olduğu Z3 A.Ş.’den, % 16,2 (=0,9 x 0,9 x 0,20) oranında dolaylı ortak olduğu T A.Ş.’den yaptığı borçlanmalar,

- Ortak X3’ün; % 85 oranında doğrudan ortak olduğu Y6 Ltd. Şti.’den, % 12,75 (=0,85 x 0,15) oranında dolaylı ortak olduğu Z4 A.Ş.’den yaptığı borçlanmalar,

örtülü sermaye tutarının hesaplanmasında dikkate alınacaktır.

Ancak Kurum A’nın;

- Ortağın ortağı olduğu kurumlar ilişkili kişi sayıldığı için, ortak X1’in % 15 oranında doğrudan ortak olduğu Y2 kollektif şirketinden yaptığı borçlanmalar,

- Pay sahipliği oranının % 10’un altında kalması nedeniyle, ortak X1’in % 7 oranında doğrudan ortak olduğu Y3 A.Ş.’den yaptığı borçlanmalar,

- Pay sahipliği oranının % 10’un altında kalması nedeniyle, ortak X1’in % 9 (=0,9 x 0,1)oranında dolaylı olarak ortak olduğu Z2 A.Ş.’den yaptığı borçlanmalar,

- Pay sahipliği oranının % 10’un altında kalması nedeniyle, ortak X2’nin doğrudan % 8 oranında ortağı olduğu Y5 Ltd. Şti.’den yaptığı borçlanmalar,

- Pay sahipliği oranının % 10’un altında kalması nedeniyle, ortak X3’ün doğrudan % 1 oranında ortak olduğu Y7 A.Ş.’den yaptığı borçlanmalar

örtülü sermaye kapsamında değerlendirilemeyecektir.

B- ORTAĞA ORTAK OLAN

Doğrudan veya dolaylı olarak borç alan kurumun ortağının sermayesinin, oy veya kâr payı hakkına sahip hisselerinin en az % 10’unu elinde bulunduran bir gerçek kişi veya kurum, ortağa ortak sıfatıyla ilişkili kişi sayılacaktır. Diğer taraftan, kurum ortağının, kuruma ait payları borsa nezdinde temin etmiş olması halinde, KVK’nın 12. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca ortağın pay sahipliği oranının en az % 10 oranında olması gerekmektedir. Ortakla ilişkili kişinin bizatihi tanımında asgari % 10’luk sahiplik oranı zaten öngörüldüğü için, bu fıkra hükmünün ortakla ilişkili kişi açısından bir işlerliği bulunmamaktadır. Ortağa ortak olarak ilişkili kişi sayılanlara ilişkin örnek diyagrama aşağıda yer verilmiştir:

Kurum A’nın paylarının % 50’si borsada işlem görmektedir ve bu payların % 11’i ortak X3 Ltd. Şti.’ye aittir. Kollektif şirket ortak X1 ve ortak X2 Ltd. Şti. Kurum A’nın borsada işlem görmeyen paylarının sırasıyla % 1 ve % 3’üne sahiptirler. Bu bilgiler dâhilinde borcu kullanan Kurum A’nın;

- Ortakları X1, X2 ve X3’ten yaptığı borçlanmalar,

- Ortak X1’e % 15 oranında doğrudan ortak olan Y1 gerçek kişisinden,

- Ortak X2’ye; % 88 oranında doğrudan ortak olan Y3 A.Ş.’den, % 10 oranında doğrudan ortak olan Y4 A.Ş.’den yaptığı borçlanmalar,

- Ortak X2’ye; % 22 (=0,88 x 0,25) oranında dolaylı ortak olan Z1 gerçek kişisinden, % 52,8 (=0,88 x 0,60) oranında dolaylı ortak olan Z2 A.Ş.’den yaptığı borçlanmalar,

- Ortak X3’e; % 10 oranında doğrudan ortak olan Y5 Ltd. Şti.’den, % 20 oranında doğrudan ortak olan Y6 A.Ş.’den yaptığı borçlanmalar,

- Ortak X3’e % 12 (=0,2 x 0,6) oranında dolaylı ortak olan Z3 gerçek kişisinden yaptığı borçlanmalar

örtülü sermaye tutarının hesaplanmasında dikkate alınacaktır.

Ancak Kurum A’nın;

- Pay sahipliği oranının % 10’un altında kalması nedeniyle, Ortak X2’ye % 2 oranında ortak olan Y2 Ltd. Şti.’den yaptığı borçlanmalar,

- Pay sahipliği oranının % 10’un altında kalması nedeniyle, Ortak X3’e % 8 (=0,2 x 0,4) oranında dolaylı ortak olan Z4 gerçek kişisinden yaptığı borçlanmalar,

örtülü sermaye kapsamında değerlendirilemeyecektir.

C- ORTAĞIN ORTAK OLDUĞU KURUMUN ORTAKLARI

Kurum ortağının doğrudan veya dolaylı olarak en az % 10 oranında ortağı olduğu veya en az bu oranda oy veya kâr payı hakkına sahip olduğu kurumun sermayesinin, oy veya kâr payı hakkına sahip hisselerinin en az % 10’unu elinde bulunduran bir gerçek kişi veya kurum, ortağın ortak olduğu kurumun ortakları sıfatıyla ilişkili kişi sayılacaktır. Söz konusu ilişkili kişilere ilişkin örnek diyagrama aşağıda yer verilmiştir.

Kurum A’nın paylarının % 50’si borsada işlem görmektedir ve bu payların % 13’ü ortak X3 Ltd. Şti.’ye aittir. Gerçek kişi ortak X1 ve ortak X2 A.Ş. kurum A’nın borsada işlem görmeyen paylarının sırasıyla % 2 ve % 4’üne sahiptirler. Bu bilgiler dâhilinde borcu kullanan Kurum A’nın;

- Ortakları X1, X2 ve X3’ten yaptığı borçlanmalar,

- Ortak X1’in; % 11 oranında doğrudan ortak olduğu Y1 A.Ş.’den ve % 12 oranında doğrudan ortak olduğu Y3 A.Ş.’den yaptığı borçlanmalar,

- Ortak X1’in % 11 oranında doğrudan ortak olduğu Y1 A.Ş.’ye % 20 oranında doğrudan ortak olan Z1 gerçek kişisinden yaptığı borçlanmalar,

- Ortak X2’nin; % 11 oranında doğrundan ortak olduğu Y4 A.Ş.’den ve % 50 oranında doğrudan ortak olduğu Y5 Ltd. Şti.’den yaptığı borçlanmalar,

- Ortak X2’nin % 11 oranında doğrudan ortak olduğu Y4 A.Ş.’ye % 10 oranında doğrudan ortak olan Z4 gerçek kişisinden yaptığı borçlanmalar,

- Ortak X2’nin % 50 oranında doğrudan ortak olduğu Y5 Ltd. Şti.’ye % 20 oranında doğrudan ortak olan Z5 A.Ş.’den yaptığı borçlanmalar,

- Ortak X2’nin % 50 oranında doğrudan ortak olduğu Y5 Ltd. Şti.’ye % 16 (= 0,2 x 0,8) oranında dolaylı ortak olan T2 A.Ş.’den yaptığı borçlanmalar,

- Ortak X3’ün % 30 oranında doğrudan ortak olduğu Y6 A.Ş.’den yaptığı borçlanmalar,

- Ortak X3’ün % 30 oranında doğrudan ortak olduğu Y6 A.Ş.’ye % 90 oranında doğrudan ortak olan Z6 A.Ş.’den yaptığı borçlanmalar,

- Ortak X3’ün % 30 oranında doğrudan ortak olduğu Y6 A.Ş.’ye; % 18 (= 0,9 x 0,2) oranında dolaylı ortak olan T3 A.Ş.’den ve % 13,5 (= 0,9 x 0,15) oranında dolaylı ortak olan T4 A.Ş.’den yaptığı borçlanmalar

örtülü sermaye tutarının hesaplanmasında dikkate alınacaktır.

Ancak Kurum A’nın;

- Pay sahipliği oranının % 10’un altında kalması nedeniyle, Ortak X1’in % 3 oranında ortak olduğu Y2 Ltd. Şti.’den ve dolayısıyla Y2 Ltd. Şti.’ye % 32 oranında ortak olan Z2 A.Ş.’den yaptığı borçlanmalar,

- Pay sahipliği oranının % 10’un altında kalması nedeniyle, Ortak X3’ün % 30 oranında doğrudan olduğu Y6 A.Ş.’ye % 1,8 (= 0,9 x 0,2 x 0,1) oranında dolaylı ortak olan M gerçek kişisinden yaptığı borçlanmalar

örtülü sermaye kapsamında değerlendirilemeyecektir.

III- SONUÇ

Örtülü sermayenin hesaplanmasında ortak ve ortakla ilişkili kişilerden yapılan borçlanmalar dikkate alınmaktadır. Bu hesaplamada ortaktan yapılan borçlanmalarda pay sahipliğine ilişkin herhangi bir oran öngörülmemişken (payların borsada işlem görmesi hali hariç), ortakla ilişkili kişilerden yapılan borçlanmalarda en az % 10 oranında ortaklık payı, kâr payı veya oy hakkı oranı aranmaktadır. Ortakla ilişkili kişi esasen kurumun ortaklarıyla ilişkisi bulunan kişiler olup, ortaklarla kurulan bu ilişki doğrudan veya dolaylı olabilmektedir.

* Vergi Müfettişi (E. Maliye Müfettişi)

(1) Ortakla ilişkili kişilerin sınıflandırmasında kullanılan 1 ve 3 numaralı bentlerdeki adlandırmalar Sayın GEZGİN tarafından kullanılmıştır. Bu adlandırmadan hareketle 2 numaralı bentteki adlandırma tarafımızca yapılmıştır. Bkz. Burhan GEZGİN, “Yeni Örtülü Sermaye Müessesinde Kim Kimdir?”, Vergi Dünyası, 2006, Sayı: 201, s. 29-33

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Tayyar Ateş Yeminli Mali Müşavirlik

Merkez Mah. Perihan Sk. No:67/1 Emin Bey Apt. Kat:4 D:5 Şişli / İstanbul 

+90 212 219 74 81