Ara
  • Olga Ateş

Özel Fon Hesabına Aktarılan Vazgeçilen Alacaklar Tutarının Geçmiş Yıl Zararları İle İtfa Edilip Edil

Hakan DEĞİRMENCİ

Lebib Yalkın Dergisi

Özet

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 324'üncü maddesinde düzenlenen "Vazgeçilen Alacaklar" başlıklı madde gereği borçlu işletmelerin özel fon hesabına aktarılan vazgeçilen alacaklar tutarının geçmiş yıl zararları ile itfa edilip edilemeyeceği ve söz konusu işlemlerin muhasebeleştirilmesi.

Anahtar Kelimeler: Vazgeçilen alacaklar, özel fon, geçmiş yıl zararlarının mahsubu.

1. Giriş

Ticari ve ekonomik koşullar, şirketlerin maddi yapısı ve benzeri durumlar gereği mal ve hizmet alım veya satımları çoğu zaman vadeli yapılmaktadır. Her ne kadar yapılan satış/alış tutarları tahsil edilmese/ ödenmese de; vergi mevzuatı gereği ticari ve zirai kazancın hesaplanmasında tahakkuk esası geçerli olduğundan bu işlemler yapıldığı anda şirketler tarafından gelir ve gider hesaplarına yansıtılıp beyan edilecek gelirin hesaplanmasında dikkate alınmaktadır. Zamanında matraha ilave edilen bu tutarlar izleyen dönemlerde bazı sebeplerden dolayı tahsil edilememektedir. Vergi Usul Kanununun ilgili maddelerinde belirtilen koşulları sağlamak şartıyla bu tutarlar alacaklı işletme için " Değersiz Alacak" iken borçlu işletme için "Vazgeçilen Alacak" niteliğindedir. Vazgeçilen alacaklar, işletmeler için gelir doğurucu bir işlem olup vergi kanunları söz konusu geliri doğduğu anda değil izleyen üç yıl içinde zararla itfa edilmediği takdirde vergiye tabi tutmaktadır. Özel karşılık hesabına alınan bu tutarın geçmiş yıl zararları ile itfa edilip edilmeyeceği ise tereddüt konusu olmuştur. Bu çalışmamızda söz konusu tartışmaya idarenin görüşü eklenerek açıklık getirilmeye çalışılacaktır.

2. Vazgeçilen Alacak

Vergi Usul Kanunu'nun 324'üncü maddesinde "Vazgeçilen Alacak" başlığında "Konkordato veya sulh yoluyla alınmasından vazgeçilen alacaklar, borçlunun defterlerinde özel bir karşılık hesabına alınır. Bu hesabın muhteviyatı alacaktan vazgeçildiği yılın sonundan başlayarak üç yıl içinde zararla itfa edilmediği takdirde kar hesabına naklolunur." ifadesi yer almaktadır.

Kanun maddesinde de belirtildiği üzere; bir alacağın vazgeçilen alacak olarak kabul edilebilmesi için, alacaktan konkordato veya sulh yolu ile vazgeçilmelidir. Konkordato veya sulh yoluyla vazgeçilen bu alacaklar, borçlunun defterinde özel bir karşılık hesabı olan 549 ÖZEL FONLAR HESABI'na alınır. Bu hesaba alınan tutar alacaktan vazgeçilen yıl birinci yıl sayılarak üç yıl içinde zararla itfa edilmediği takdirde üçüncü yılın karına ilave edilerek vergilendirilir.

Örneğin (X) Ltd. Şti., (Y) Ltd. Şti.'den olan 300.000 TL'lik senetsiz alacağından 19.09.2014 tarihinde konkordato anlaşması ile almaktan vazgeçmiştir. Vazgeçilen bu alacak (Y) Ltd. Şti. tarafından 19.09.2014 tarihinde ÖZEL FONLAR HESABI'na alınacaktır ve 2014 yılından başlanarak üç yıl içinde zararla itfa edilmediği takdirde üçüncü yılın sonu olan 31.12.2016 tarihi itibariyle kar hesabına ilave olunacaktır.

2.1. Vazgeçilen Alacağın Zararla İtfa Edilmesi

Madde metninde de belirtildiği üzere vazgeçilen alacaklar özel karşılık hesabına alınır, bu tutar alacaktan vazgeçildiği yılın sonundan başlayarak üç yıl içinde zararla itfa edilmediği takdirde kar hesabına naklolunur. Ayrıca oluşan zararlar vazgeçilen alacak tutarını karşılamazsa üçüncü yılın sonunda özel bir hesapta izlenen vazgeçilen alacak tutarının kalan kısmı doğrudan kar hesabına naklolunur. Vazgeçilen alacaklar borçlu tarafından üç yıl içinde zararla itfa edilmesi halinde ise kar sayılmayacağı ve vergilendirilmeyeceği ifade edilmektedir. Madde metninden anlaşılacağı üzere alacağın vazgeçildiği yılın sonundan başlanarak üç yıl içinde zararla itfa edilmesi gerekmektedir. Kanunun lafzından yola çıkıldığında özel fon hesabına alınan yıl dahil olmak üzere üç yıl içinde oluşacak zararlarla itfa edilmesi gerekmektedir. Yani geçmiş yıl zararlarının itfa edilemeyeceği, alacaktan vazgeçilen yıl dahil üç hesap dönemi içinde oluşacak zararlarla itfa edileceği aşikârdır.

Yukarıdaki örneğimizi esas alırsak alacaklı (X) Ltd. Şti. tarafından 19.09.2014 tarihinde alınmasından vazgeçilen alacak bu tarihte (Y) Ltd. Şti.'nin defterinde özel karşılık hesabına alınacaktır. Bu tutar 2014, 2015 ve 2016 yıllarında oluşacak zararla itfa edildiği takdirde söz konusu tutar vergilendirilmeyecek. Özel karşılık hesabına alınan bu tutar borçlunun 2013 ve öncesi yıllarda oluşan ve 2014 dönemi itibariyle indiremediği geçmiş yıl zararları ile itfa edemeyecektir.

Yukarıda yapılan açıklamalara paralel olarak idarenin görüşü de bu doğrultuda olup Gelir İdaresi Başkanlığı İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı tarafından 07.04.2014 tarihinde verilen özelgede vazgeçilen alacak sonucunda karşılık hesabına alınan tutarların özel fon hesabına alınan yıl dahil üç yıla ilişkin hesap dönemine ait zararlara mahsup edilmesi, zararla itfa edilemeyen özel karşılık tutarının ise üçüncü yılın sonunda kâr hesaplarına intikal ettirilmesi gerekmektedir.

3. Vazgeçilen Alacakların Muhasebeleştirilmesi

19.09.2014 tarihi itibariyle (X) Ltd. Şti. tarafından alınmasından vazgeçilen alacağa ilişkin olarak (Y) Ltd. Şti.'nin yapacağı muhasebe kaydı aşağıdaki gibi olacaktır.

------------------------------ 19/09/2014 ------------------------------

320 SATICILAR HESABI 300.000

549 ÖZEL FON HESABI 300.000

----------------------------------- / ----------------------------------

(Y) Ltd. Şti.'nin 2014 dönemi zararla sonuçlanması halinde aşağıdaki kayıt yapılacaktır.

------------------------------- 31/12/2014 -----------------------------

549 ÖZEL FON HESABI 300.000

690 DÖNEM KARI VEYA ZARARI HESABI 300.000

----------------------------------- / ----------------------------------

31.12.2016 tarihi itibariyle ÖZEL FON HESABI'na alınan tutarın zararla itfa edilmediği taktirde üçüncü yılın sonunda kara ilave edileceği kanun metninde belirtilmiştir. Buna göre Borçlu tarafından üç yıl içinde zararla itfa edilmediği taktirde 2016 döneminin karına ilave edilecektir. Kara ilave sonucunda (Y) Ltd. Şti tarafından aşağıdaki muhasebe kaydı yapılacaktır.

--------------------------- 31/12/2016 ----------------------------

549 ÖZEL FON HESABI 300.000

679 DİĞER OLAĞANDIŞI GELİR VE KÂRLAR 300.000

----------------------------------- / ----------------------------------

4. Sonuç

Vazgeçilen Alacaklar Vergi Usul Kanunu'nun 324'üncü maddesinde düzenlenmiştir. Kanun maddesi ile Konkordato veya sulh yoluyla alınmasından vazgeçilen alacakların borçlunun defterlerinde özel bir karşılık hesabına alınması gerektiği bu hesaba alınan tutarın alacaktan vazgeçildiği yılın sonundan başlayarak üç yıl içinde zararla itfa edilmediği takdirde kar hesabına naklolunacağı belirtilmiştir. Kanun lafzından da anlaşılacağı üzere alacaktan vazgeçildiği yıl dahil üç hesap dönemi içinde oluşacak zararla itfa edilmesi gerektiği, geçmiş yıl zararları ile itfa edilemeyeceği ifade edilmiştir. Ayrıca üç yıl içinde itfa edilmeyen tutarın üçüncü yılın karına ilave edileceği belirtilmiştir. Gelir İdaresi Başkanlığının verdiği özelgede de aynı ifade yer almakta olup konu ile ilgili tereddüt giderilmiştir.

Kaynakça

-213 Sayılı Vergi Usul Kanunu

-Gelir İdaresi Başkanlığı İzmir Vergi Dairesi Başkanlığının 07.04.2014 Tarih ve 84098128-125[6-2012/928]-175 Sayılı Özelgesi

-1 Sıra Nolu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Tayyar Ateş Yeminli Mali Müşavirlik

Merkez Mah. Perihan Sk. No:67/1 Emin Bey Apt. Kat:4 D:5 Şişli / İstanbul 

+90 212 219 74 81