Ara
  • Olga Ateş

Döviz Cinsinden Düzenlenmiş Çeklerin Ciro Edilmesi Halinde Ortaya Çıkan Kur Farkının KDV Karşısındak

Neşe DURMUŞ*

Yaklaşım Dergisi

I- GİRİŞ

Döviz cinsinden veya dövize endeksli olarak yapılan işlemlerde, katma değer vergisini doğuran olay ile ödeme tarihi arasında ortaya çıkan kur farklarının nasıl bir işleme tabi tutulacağı, 14 numaralı KDV Sirküleri ile 105 Seri No.lu KDV Genel Tebliği’nde açıklanmıştır. Ödeme aracı olarak vadeli çek kullanılması durumunda çekin ciro silsilesi ile el değiştirmesi halinde kur farkına ilişkin faturanın kim tarafından düzenleneceği makalemizin konusunu oluşturmaktadır.

II- KUR FARKINA İLİŞKİN YASAL DÜZENLEME

KDV Kanunu’nun 24/c maddesinde, vade farkı, fiyat farkı, faiz, prim gibi çeşitli gelirler ile servis ve benzeri adlar altında sağlanan her türlü menfaat, hizmet ve değerlerin matraha dahil olduğu; 26. maddesinde de, bedelin döviz ile hesaplanması halinde, dövizin vergiyi doğuran olayın meydana geldiği andaki cari kur üzerinden Türk Lirasına çevrileceği hükme bağlanmıştır.

Bedelin döviz cinsinden veya dövize endekslenerek ifade edildiği işlemlerde, bedelin kısmen veya tamamen vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu tarihten sonra ödenmesi halinde, satıcı lehine ortaya çıkan kur farkı esas itibariyle vade farkı mahiyetinde olduğundan, matrahın bir unsuru olarak vergilendirilmesi gerekmektedir. Buna göre, teslim veya hizmetin yapıldığı tarih ile bedelin tahsil edildiği tarih arasında ortaya çıkan lehte kur farkı için satıcı tarafından fatura düzenlenmek ve faturada gösterilen kur farkına, teslim veya hizmetin yapıldığı tarihte bu işlemler için geçerli olan oran uygulanmak suretiyle KDV hesaplanacaktır. Bedelin tahsil edildiği tarihte alıcı lehine kur farkı oluşması halinde, kur farkı tutarı üzerinden alıcı tarafından satıcıya bir fatura düzenlenerek, teslim ve hizmetin yapıldığı tarihteki oran üzerinden KDV hesaplanması gerekmektedir(1).

Dövize endeksli toplam bedel içinde KDV’nin de bulunması halinde, yani çek tutarının KDV’yi içermesi halinde, vergiyi doğuran olayın meydana geldiği tarih ile ödeme tarihi arasında ortaya çıkan kur farklarına ait KDV’nin kur farkı bedeline iç yüzde oranı uygulanarak hesaplanması gerekir. Çek üzerinde yazılı tutar yalnız işlem bedelini içeriyor, KDV’yi içermiyorsa, vergiyi doğuran olay ile ödeme tarihi arasında ortaya çıkan kur farkı üzerinden KDV hesaplanarak genel esaslara göre işlem yapılır. Kur farkına ilişkin fatura işlem bedelinin tahsil edildiği tarihte düzenlenecektir. Düzenlenecek faturada KDV oranı ise vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu tarihte teslim/hizmet için geçerli KDV oranıdır. Dövizli alacak ve borçların VUK’un 280. maddesine göre değerlemesi ve oluşan kur farklarının kambiyo kârı veya zararı olarak ilgili dönem kurumlar/gelir vergisi matrahının tespitinde dikkate alınması gerekecek, vadeli alacağın tahsil tarihine kadar KDV hesaplanmayacaktır.

III- VADELİ ÇEKİN CİRO EDİLMESİ SONUCUNDA ORTAYA ÇIKAN KUR FARKINA KİMİN FATURA DÜZENLEMESİ GEREKİR?

Her ne kadar çek görüldüğünde ödenmesi gereken bir ödeme aracı olsa da vadeli çek düzenlemesi oldukça yaygın bir uygulamadır. Çekin ciro silsilesi ile el değiştirmesi halinde fatura düzenlemesi nasıl olacaktır? Her ciranta birbirine fatura mı düzenleyecek yoksa faturalaşma ödemeyi yapan ile hamil arasında mı olacak? Konu ile ilgili Gelir İdaresi Başkanlığı’nca verilen 02.11.2011 tarihli özelgede, bedelin döviz cinsinden veya dövize endekslenerek ifade edildiği işlemlerde mal teslimi ve hizmet ifasının gerçekleştiği ilk safhada vergiyi doğuran olay ile ödeme tarihi arasında ortaya çıkan kur farkı için lehine kur farkı ortaya çıkan (alıcı veya satıcı) tarafından bu farkın oluştuğu tarihte fatura düzenlenmesi gerekmektedir. Kur farkından kaynaklı faturalaşma vergiye tabi işleme doğrudan taraf olanlar arasında yapılacak, ciro silsilesindeki diğer cirantalar arasında kur farkları nedeniyle bir faturalaşma söz konusu olmayacaktır.

IV- SONUÇ

Kur farkı KDV matrahının bir unsuru iken döviz cinsinden düzenlenen vadeli çeklerde kur farkından oluşan KDV matrah değişikliğine ilişkin faturalaşma işlemi hamil ile keşideci arasında gerçekleşecek, düzenlenecek faturada KDV oranı verginin doğduğu tarihte işlemin tabi olduğu oran üzerinden gerçekleşecektir. Dönem içerisinde tahsilatın yapılmaması halinde vadeli çek VUK alacak senetlerinin değerlemesine ilişkin hükümler esas alınarak değerlenecek, tahsilat tarihine kadar KDV hesaplanmayacaktır.

* Vergi Müfettişi

(1) Gelir İdaresi Başkanlığı’nın, 02.11.2011 tarih ve GİB.0.01.53-010-20 Sayılı Özelgesi.

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Tayyar Ateş Yeminli Mali Müşavirlik

Merkez Mah. Perihan Sk. No:67/1 Emin Bey Apt. Kat:4 D:5 Şişli / İstanbul 

+90 212 219 74 81