Ara
  • Olga Ateş

SGK Tarafından Sigorta Primine Esas Kazançları Resen Artırılan Bağımsız Çalışanların 6645 Sayılı Tor

S. Mehmet KELEŞ*

Yaklaşım Dergisi

I- GİRİŞ

Sigorta primine esas kazançların sınırı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık sigortası Kanunun 82. maddesinde “Bu Kanun gereğince alınacak prim ve verilecek ödeneklerin hesabına esas tutulan günlük kazancın alt sınırı, sigortalıların yaşlarına uygun asgarî ücretin otuzda biri, üst sınırı ise 16 yaşından büyük sigortalıların günlük kazanç alt sınırının 6,5 katıdır.” hükmü ile belirlenmiştir.

Günlük kazançları yukarıdaki belirtilen alt sınırın altında olan sigortalılar ile ücretsiz çalışan sigortalıların günlük kazançları alt sınır üzerinden, günlük kazançları üst sınırdan fazla olan sigortalıların günlük kazançları da üst sınır üzerinden hesaplanır.[1]

4/b kapsamındaki sigortalıların kazançları da yukarıdaki sınırlar içinde kendi beyanları esas alınarak belirlenmektedir. Ancak 4/b kapsamındaki sigortalının aynı zamanda işveren olması durumunda prime esas kazancının yanında çalışan işçilerinden daha düşük olmaması gerekmektedir. Bu çalışmada 4/b (Bağ-kur) kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançlarının nasıl belirlendiği ve SGK tarafından resen yapılan işlemler açıklanacaktır.

II- BAĞIMSIZ ÇALIŞANLARIN KAZANÇLARINI BEYAN ETMELERİ

Bağımsız çalışanların aylık prime esas kazançları, 5510 sayılı Kanun’un 82. maddesine göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt sınırı (asgari ücret) ile üst sınırı (asgari ücretin 6,5 katı) arasında kalmak şartı ile kendileri tarafından beyan edilecek günlük kazancın otuz katıdır. Bu sigortalılar tarafından Kurumca belirlenen sürelerde aylık prime esas kazanç beyan edilir.

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 98. maddesinde “Sigortalının prime esas kazancıyla ilgili beyanı, beyanın yapıldığı tarihteki aydan başlanılarak dikkate alınır ve yapılmış olan bu beyan değiştirilmediği sürece sonraki aylar için de yapılmış sayılır.” denilmektedir

Örnek-1: 15.04.2015 tarihinde kazanç beyanında bulunulması durumunda bu beyan 2015/4 aydan itibaren geçerli olacak ve sigortalının beyanını değiştirmediği ve kazanç alt sınırının altına düşmediği sürece geçerli olacaktır. Beyan edilen kazancın geriye doğru uygulanması mümkün değildir.

III- AYNI ZAMANDA İŞVEREN OLAN BAĞIMSIZ ÇALIŞANLARIN KAZANÇ BEYANI

4/b kapsamındaki sigortalı aynı zamanda işveren ise aylık prime esas kazancı, çalıştırdığı sigortalıların prime esas günlük kazancının en yükseğinin otuz katından az olmayacak şekilde beyanda bulunması gerekmektedir.

Örnek-2: Ahmet GÜZEL isimli 4/b sigortalısı aynı zamanda gerçek kişi işverendir. İşyerinde 6 sigortalı işçisi çalışmaktadır. Bu sigortalılardan en yüksek maaş alanın 2015/2. Ay aylık brüt ücreti 4.500,00 TL dir. Bu durumda 4/b sigortalısı Ahmet GÜZEL’in 2015/2. Ay prime esas kazancı 4.500,00 TL den daha az olamayacak şekilde beyanda bulunması gerekmektedir.

IV- KAZANÇ BEYANINDA BULUNMAYAN SİGORTALILARIN KAZANÇLARININ TESPİT EDİLMESİ

5510 sayılı Kanun’un 80. maddesinde, beyanda bulunmayan sigortalıların aylık prime esas kazancının prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katı olarak belirleneceği belirtilmiştir.

Örnek-3: 01.01.2015 tarihinde 4/b kapsamında tescili yapılan sigortalının kazanç beyanında bulunmaması durumunda kazancı günlük asgari ücret üzerinden hesaplanacaktır. Sigortalının ödeyeceği prim ise prime esas kazancın %35,4 i oranındadır. 2015 Ocak ayı için günlük asgari ücret 40,05 TL, aylık prime esas kazanç ise 40,05 X 30 = 1.201,50 TL’dir. Ödenecek prim = 1.201,50 X 34,5 / 100 = 414,52 TL’dir.

V- SGK TARAFINDAN KAZANÇLARIN RESEN ARTIRILMASI VE AZALTILMASI

A- KAZANCIN RESEN ARTIRILMASI

5510 sayılı Kanun’un 80. maddesinin 2. fıkrasında 4/b sigortalısının aylık prime esas kazancının, çalıştırdığı sigortalının otuz günlük prime esas kazancından düşük olduğunun tespit edilmesi durumunda sigortalıların aylık prime esas kazancının, tespit edilen kazanç düzeyine çıkartılacağı belirtilmiştir.

4/b sigortalısının aynı zamanda işveren olduğu durumda kazancını çalıştırdığı sigortalıların kazancından daha düşük olarak beyan etmemesi gerekmektedir. 4/b sigortalısının kazancının çalıştırdığı işçisinin kazancından düşük olduğunun tespiti halinde kazancı işçisinin kazancına resen yükseltilmektedir.

Örnek-4: 4/b sigortalısı Tunç DEMİR, 2015/Ocak ayında kazanç beyanında bulunarak kazancını asgari kazanç tutarı olarak beyan etmiştir. Bu durumda aylık 414,52 TL prim ödeyecektir. Ancak SGK tarafından sistem üzerinden yapılan kontrollerde, Tunç DEMİR’in işveren olduğu ve çalıştırdığı sigortalıları (en az birini) 2015/Ocak ayında 3.500,00 TL kazanç üzerinden bildirdiği tespit edilmiştir. Bu durumda Tunç DEMİR’in 2015/Ocak ayı kazancı SGK tarafından resen 3.500,00 TL’na çıkarılacaktır. Bu durumda ödeyeceği prim 3.500,00 X %34,5 = 1.207,50 TL olacaktır.

4/b kapsamında sigortalı olup aynı zamanda 4/a kapsamında işçi çalıştıran sigortalıların prime esas kazançları resen artırıldığı durumda, sigortalı tarafından kazanç beyanında bulunulmadığı sürece tekrar aşağıya düşürülmemektedir. 4/b sigortalısının kazancının , 4/a kapsamındaki işçinin kazancı ile kıyaslanırken ücret, prim ikramiye vb. kazanca dahil olan tüm ödemeler dikkate alınmaktadır.

Örnek-5: 4/a kapsamındaki işçisine 2015/ Mart ayında 1300,00 TL ücret, 1.000,00 TL ikramiye ödeyen bir işverenin (4/b sigortalısının) 2015/ Mart ayı kazancı 1.3000,00 + 1.000,00 = 2.300,00 TL den daha az olamaz.

B- KAZANCIN RESEN DÜŞÜRÜLMESİ

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin 98. maddesine göre sigortalı tarafından yapılan beyana veya resen artırılan kazanca istinaden üst üste oniki aydan fazla prim ödemesinde bulunulmaması hâlinde, bu oniki aylık sürenin sonundan itibaren beyanın geçerliliği ortadan kalkar.

Beyanda bulunmayan, beyanının geçerliliği ortadan kalkan veya beyanları prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katının altında kalan sigortalının aylık prime esas kazancı, prime esas günlük kazanç alt sınırının otuz katıdır.

Örnek-6: Prime esas kazancını 2015/Ocak ayında 3.000,00 TL olarak beyan eden sigortalı 2016/Nisan ayına kadar hiç prim ödememiştir. Bu durumda beyanın başladığı tarihten itibaren 12 aylık sürenin sonundan itibaren beyan geçerliliğini yitirecektir. 2016/Ocak ayından itibaren kazancı asgari ücret seviyesine düşürülecektir.

VI- SONUÇ

Sosyal Güvenlik Kurumu kanunun verdiği yetkiye dayalı olarak 4/b sigortalıların kazançlarını, sigortalının çalıştırdığı işçisinin kazancından az olmayacak şekilde resen artırmaktadır.

İşçisinin kazancının düşmesi veya yüksekten kazanç bildirdiği işçisinin işten ayrılması durumunda 4/b sigortalısı da isterse beyanda bulunarak kazancını düşürebilecektir.

Kazanç beyanları beyanda bulunulan aydan itibaren geçerli olup geriye dönük kazanç beyanında bulunulamaz.

Yüksek kazanç beyanında bulunulup 12 aylık sürede hiç prim ödenmemesi durumunda 12 aylık sürenin sonundan itibaren kazanç asgari kazanç seviyesine indirilmektedir.

Yukarıdaki hususların göz önünde bulundurulması sigortalıların yararlarına olacaktır.

* Alaplı Sosyal Güvenlik Merkezi Müdürü

[1] 5510 sayılı Kanun’un 82. maddesinin 2. fıkrası hükmü.

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Tayyar Ateş Yeminli Mali Müşavirlik

Merkez Mah. Perihan Sk. No:67/1 Emin Bey Apt. Kat:4 D:5 Şişli / İstanbul 

+90 212 219 74 81