Ara
  • Olga Ateş

Sosyal Güvenlik Destek Primi Hakkında Bilinmesi Gereken Önemli Hususlar

Cengiz TÜRKCAN*

Yaklaşım Dergisi

I- GİRİŞ

Bilindiği üzere, ülkemizde yaşam şartları dikkate alındığında yaşlılık aylığı alan (emekli) olan birçok sigortalı sosyal ihtiyaçlarını karşılayamaması ve kendi kendine yeterli olamaması gibi nedenlerden dolayı yaşam düzeyini iyileştirmek amacıyla tekrar çalışmaya başlamakta olup, bu çalışmalarına ilişkin tercihlerini ise genellikle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunun 30. maddesine göre sosyal güvenlik destek primine (SGDP) tabi olma yönünde kullanmaktadırlar.

Tüm sigorta kollarına tabi olmaları nedeniyle yaşlılık (emekli) aylığı kesilenler, tercihlerini sosyal güvenlik destek primine tabi olma yönünde, sosyal güvenlik destek primine tabi olanlar ise tüm sigorta kollarına tabi olma yönünde değiştirebilirler.

Emekli sigortalı çalıştıracak işverenler ise ilk defa çalıştıracakları sigortalılar ile aynı işyerinde emekli olduktan sonra yeniden çalışmaya devam eden sigortalıları Kanunun 30 uncu maddesi gereğince, sosyal güvenlik destek primine ya da tüm sigorta kollarına tabi olarak Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirimleri gerekmektedir.

Bu yazımızda, 2008/Ekim ayı başı öncesi ve sonrasında sigortalı veya emekli olanların hangi kapsamda sosyal güvenlik destek primine tabi çalışabilecekleri, kesilecek prim oranları, 5510 sayılı Kanunla yapılan değişiklikler ile 6645 Sayılı İş Sağlığı Ve Güvenliği Kanunu İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla yapılan düzenlemeler değerlendirilecektir.

II- 2008/EKİM ÖCESİ SOSYAL GÜVENLİK DESTEK PRİMİ UYGULANMASI VE YAPILAN YARDIMLAR

A- SOSYAL GÜVENLİK DESTEK PRİMİNİN UYGULANMASI

4/1-a sigortalıları yönünden uygulamasına 06.05.1986 tarihinden itibaren başlanılmış olup, bu tarihten sonra yaşlılık aylığı bağlanan 4/1-a sigortalılarının yeniden çalışmaya başlayıp istekte bulunmaları halinde SGDP ödenmesine imkan sağlanmıştır. Bağ-Kur, Emekli Sandığı ya da banka sandıklarına göre emekli olup 4/1-a kapsamında çalışmaya başlayanlar da 06.05.1986 tarihinden itibaren SGDP’ye tabi tutulmuşlardır.

01.10.1999 tarihinden itibaren 4/1-a kapsamında yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra serbest avukat veya noter olarak çalışmalarını sürdürenlerin aylıklarından sosyal yardım zammı dahil % 15 oranında SGDP kesilmeye başlanmıştır.

4/1-b sigortalılarından emekli olduktan sonra 4/1-b kapsamında çalışması olanlar hakkında SGDP uygulamasına ilk defa 08.09.1999 tarihinden itibaren başlanılmıştır. Bağ-Kur sigortalılarının aylıklarından % 10 oranında SGDP kesintisi yapılmıştır.

SSK, Emekli Sandığı ya da banka sandıklarına göre aylık alıp, 4/-b kapsamında çalışmaya başlayanlardan ticari kazanç veya serbest meslek kazancı dolayısıyla gerçek veya basit usulde gelir vergisi mükellefi olanlardan 02.08.2003, gelir vergisinden muaf olup esnaf ve sanatkar sicili ile birlikte kanunla kurulu meslek kuruluşuna usulüne uygun olarak kayıtlı olanlar ve şirket ortaklarından 28.01.2004 tarihinden itibaren 12. gelir basamağının % 10’u oranında SGDP alınmaya başlanmıştır. Bu kişiler SGDP prim tutarını Bağ-Kur’a ödemişlerdir.

Ancak, SSK, Bağ-Kur veya Emekli Sandığı’ndan emekli olduktan sonraki çalışmaların kamu sektöründe geçmesi halinde, 5335 sayılı Kanun’un 30. maddesi gereğince 2005 yılından itibaren maddede sayılan istisnalar hariç sosyal güvenlik destek primine tabi çalışma söz konusu olmadığından kamu idarelerinde çalışanların aylıkları kesilmektedir.

B- SOSYAL GÜVENLİK DESTEK PRİMİNE TABİ OLARAK ÇALIŞAN SİGORTALILARA YAPILAN YARDIMLAR

Sosyal Güvenlik Destek primi ödenmiş sürelerde sigortalılara iş kazası ve meslek hastalıkları sigortası yönünden yardım yapılmakta olup, bu süreler malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları yönünden sigortalılık süresi olarak sayılmamakta, primler toptan ödeme olarak iade edilmemekte ve hizmet birleştirilmesinde dikkate alınmamaktadır.

III- 5510 SAYILI KANUNLA YAPILAN YASAL DÜZENLEMELER

A- KANUNUN GEÇİCİ 14. MADDESİNE GÖRE

2008/Ekim ayı başından önce sigortalı veya iştirakçi olanlar, vazife malûllüğü, malûllük ve yaşlılık veya emekli aylığı bağlananlar ve Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihte sosyal güvenlik destek primi ödeyerek çalışmaya devam edenler hakkında sosyal güvenlik destek primine tabi olma bakımından bu Kanunla yürürlükten kaldırılan ilgili kanun hükümlerinin uygulanmasına devam edileceği hüküm altına alınarak eski sigortalıların kazanılmış hakları korunmuştur.

Ayrıca, 2925 sayılı Kanun’a (SSK tarım) tabi çalışmakta iken emekli olanların yeniden herhangi bir statüde sosyal güvenlik destek primine tabi çalışmaları mümkün olmayıp, çalışmaları halinde aylıkları kesilmekte idi. 5510 sayılı Kanunla yapılan düzenleme ile 2925 sayılı Kanuna tabi olanların da yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra, yeniden 4/1-a ve 4/1-b kapsamında çalışmaları halinde, aylıkları kesilmeden tercihlerine bırakılmaksızın sosyal güvenlik destek primine tabi olacakları hükmü getirilmiştir.

B- KANUNUN 30. MADDESİNE GÖRE;

Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra ilk defa sigortalı olan kişilerden yaşlılık (emekli) aylığı bağlandıktan sonra bu Kanuna göre veya yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında çalışmaya başlayanların aylıklarının kesileceği, bunlardan Kanunun 4. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendi hariç olmak üzere diğer alt bentlerine tabi çalışmaya başlayanlardan aylıklarının kesilmemesi için yazılı istekte bulunanların yaşlılık aylıklarının ödenmesine devam edileceği ve haklarında sosyal güvenlik destek primi uygulanacağı, öngörülmüştür.

IV- SOSYAL GÜVENLİK DESTEK PRİMİ ORANLARI VE KESİNTİ TUTARLARI

5510 sayılı Kanunla Sosyal güvenlik destek primine tabi olma bakımından mülga kanun hükümleri uygulanmakla birlikte prim oranları yeniden belirlenmiştir.

A- BUNA GÖRE, 2008/EKİM AYI BAŞINDAN ÖNCE SİGORTALI OLUP, 4/1-a KAPSAMINDA ÇALIŞAN SİGORTALILAR İÇİN SGDP ORANI

Sigorta Kolları İşçi Payı (%) İşveren Payı (%) Toplam (%)

Sosyal Güvenlik Destek Primi 7,5 22,5 30

​Kısa Vadeli Sigorta Kolları Primi ​ 2 2

​Toplam ​7,5 ​7,5 ​​32​

01.10.2008 tarihinden itibaren uygulanacak prim oranlarından kısa vadeli sigorta kolları primi işyerinin tehlike sınıfına göre %1 ila 6,5 arasında iken bu oran 10.01.2013 tarihinde kabul edilen 6385 sayılı Kanun'un 9. maddesi gereğince, işyeri tehlike derecesine bakılmaksızın % 2 olarak uygulanmaya başlamıştır.

B- 4/1-b KAPSAMINDA ÇALIŞAN SİGORTALILARIN AYLIKLARDAN KESİLECEK SOSYAL GÜVENLİK DESTEK PRİMİ ORANI

2008 yılı için % 12, 2009 yılı için % 13, 2010 yılı için % 14 ve 2011 ve sonraki yıllar için % 15 olarak belirlenmiş idi.

Ancak, 2011 yılı ve sonrası aylıklardan %15 olarak kesilen sosyal güvenlik destek primi oranı, 4/4/2015 tarihinde TBMM’sinde Kabul edilen 6645 Sayılı İş Sağlığı Ve Güvenliği Kanunu İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 50 maddesinde yapılan düzenlemeyle, 2015 yılı Temmuz ve takip eden ödeme dönemlerinden itibaren aylıklardan %10 olarak kesilmesi yönünde değiştirilmiştir.

Ayrıca, Kanun gereğince 4/1-b kapsamında çalışanların aylıklarından kesilecek sosyal güvenlik destek priminin ilgili yılın Ocak ayında 4/1-b kapsamında ödenen en yüksek yaşlılık aylığından alınabilecek sosyal güvenlik destek priminden fazla olamaması gerekmektedir.

Buna göre, 2015 yılı Ocak ayında 4/1-b kapsamında ödenen en yüksek yaşlılık aylığı 3076,10 TL olduğundan 2015/Haziran (dahil) emekli aylıklarından kesilecek sosyal güvenlik destek primi tutarı en fazla 461,42 TL den fazla olamayacaktır.

Ancak, yapılan yasa düzenlemeyle sosyal güvenlik destek primi oranı 2015 yılı Temmuz ve takip eden ödeme dönemlerinden itibaren emekli aylıklarından %10 oranında kesileceğinden, bu tutar belirtilen tarihten itibaren en fazla 307,61 TL olacaktır.

V- 2008/EKİM AYI BAŞINDAN ÖNCE SİGORTALI VEYA İŞTİRAKÇİ OLUP, EMEKLİ OLANLARIN YENİDEN ÇALIŞMASI

A- 4/1-A KAPSAMINDAKİ SİGORTALILAR

- Özel sektörde çalışanlar tercihleri doğrultusunda uzun vade sigorta kollarına veya sosyal güvenlik destek primine tabi çalışabilirler.

Uzun vade sigorta kollarına tabi çalışmaları halinde aylıkları kesilir ve haklarında tüm sigorta kolları uygulanır. Sosyal güvenlik destek primine tabi çalışmaları halinde aylıkları kesilmez.

- Kamuda çalışmaları halinde 5335 sayılı Kanun gereği aylıkları kesilir.

-4/1-b kapsamında çalışmaları halinde, yaşlılık aylıkları ödenmeye devam edilir. Yaşlılık aylığından sosyal güvenlik destek primi kesilir (Muhtarlar ve tarım sigortalıları hariç)

B- 2925 SAYILI KANUN’A (SSK TARIM) TABİ OLANLAR

- 4/1-a kapsamında özel sektörde çalışmaları halinde, aylığı kesilmez. Prime esas kazançları üzerinden sosyal güvenlik destek primi kesilir.

- Kamuda çalışmaları halinde 5335 sayılı Kanun gereği aylıkları kesilir.

- 4/1-b kapsamında çalışmaları halinde, yaşlılık aylıkları ödenmeye devam edilir. yaşlılık aylığından sosyal güvenlik destek primi kesilir. (Muhtarlar ve tarım sigortalıları hariç)

C- 4/1-B KAPSAMINDAKİ SİGORTALILAR

- 4/1-a kapsamında özel sektörde çalışmaları halinde aylıkları kesilmez. Prime esas kazançları üzerinden sosyal güvenlik destek primi kesilir.

- 4/1-b kapsamında çalışmaları halinde, tercihleri doğrultusunda uzun vade sigorta kollarına veya sosyal güvenlik destek primine tabi çalışabilir.

- Uzun vade sigorta kollarına tabi çalışmaları halinde aylıkları kesilir ve Haklarında tüm sigorta kolları uygulanır. Sosyal güvenlik destek primine tabi çalışmaları halinde aylıkları kesilmez, aylıklarından sosyal güvenlik destek primi kesilir.

- Kamuda çalışmaları halinde 5335 sayılı Yasa gereği aylıkları kesilir.

2926 sayılı Kanun’a (Bağ-Kur Tarım) tabi çalışmakta iken emekli olanlarda 4/1-b kapsamında sigortalı sayıldıklarından bunlarla aynı hükümlere tabidirler.

VI- 2008/EKİM AYI BAŞINDAN ÖNCE SİGORTALI VEYA İŞTİRAKÇİ OLUP, MALÛLLÜK AYLIĞI BAĞLANANLARIN YENİDEN ÇALIŞMASI

A- 4/1-a KAPSAMINDAKİ SİGORTALILAR

- 4/1-a kapsamında çalışmaları halinde aylıkları kesilir. Haklarında tüm sigorta kolları uygulanır.

-4/1-b kapsamında çalışmaları halinde, aylıklarının ödenmesine devam edilir. Aylıklarından sosyal güvenlik destek primi kesilir.

- Kamuda çalışmaları halinde aylıkları kesilmez.

B- 4/1-b KAPSAMINDAKİ SİGORTALILAR

- 4/1-a kapsamında çalışmaları halinde aylıkları kesilmez. Haklarında tüm sigorta kolları uygulanır.

-4/1-b kapsamında çalışmaları halinde, aylıklarının ödenmesine devam edilir. Herhangi bir prim kesilmez.

- Kamuda çalışmaları halinde aylıkları kesilmez.

C- 4/1-c KAPSAMINDAKİ SİGORTALILAR

- 4/1-a kapsamında özel sektörde çalışmaları halinde aylıkları kesilmez. Prime esas kazançları üzerinden % 30 ve kısa vade sigorta primi (% 2) olmak üzere sosyal güvenlik destek primi kesilir.

- Kamuda sigortalı çalışmaları halinde aylıkları kesilir.

- 4/1-b kapsamında çalışmaları halinde, yaşlılık aylıkları ödenmeye devam edilir. Yaşlılık aylığından sosyal güvenlik destek primi kesilir. (Muhtarlar ve tarım sigortalıları hariç)

- 4/1-c kapsamında (Emekli Sandığı’na tabi çalışmaları halinde aylıkları kesilir ve Emekli Sandığı’na tabi hizmetleri devam ettirilir.)

VII- 2008/EKİM AYI BAŞINDAN SONRA SİGORTALI VEYA İŞTİRAKÇİ OLUP, EMEKLİ OLALARIN YENİDEN ÇALIŞMASI

2008/Ekim ayı başından sonra sigortalı veya iştirakçi olanların yaşlılık aylığı bağlandıktan sonra;

- 4/1-a kapsamında çalışmaları halinde aylıkları kesilir.

-4/1-b kapsamında çalışmaları halinde aylıklarından sosyal güvenlik destek primi kesilir.

- 4/1-c çalışmaları halinde aylıkları kesilir.

2008/ Ekim ayı başından sonra sigortalı veya iştirakçi olanların malûllük aylığı bağlandıktan sonra;

- 4/1-a kapsamında çalışmaları halinde aylıkları kesilir.

- 4/1-b kapsamında çalışmaları halinde aylıkları kesilir.

- 4/1-c kapsamında çalışmaları halinde aylıkları kesilir.

Ayrıca, 2008 yılı öncesinde sigortalı olanlardan, 2008/Ekim sonrasında 4/1-b kapsamında malûllük aylığı bağlananların,

-4/1-a kapsamında çalışmaları halinde aylıkları kesilmez. Prime esas kazançları üzerinden % 30 ve kısa vade sigorta primi olmak üzere sosyal güvenlik destek primi kesilir.

- 4/1-b kapsamında çalışmaları halinde aylıkları kesilir.

- 4/1-c kapsamında çalışmaları halinde aylıkları kesilir.

VIII- SONUÇ

5510 sayılı Kanunun geçici 14. maddesinde, Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce iştirakçi veya sigortalı olanlar, vazife malullüğü, malullük ve yaşlılık veya emekli aylığı bağlananlar ve bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte sosyal güvenlik destek primi ödeyerek çalışmaya devam edenler hakkında sosyal güvenlik destek primine tabi olma bakımından Kanunla yürürlükten kaldırılan ilgili kanun hükümlerinin uygulanmasına devam edileceği ancak, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin 4 numaralı alt bendi hariç olmak üzere diğer alt bentlerine tabi çalışmaya başlayanların aylıklarından Kanunun yürürlüğe girdiği yılda % 12, takip eden her yılın Ocak ayında bir puan artırılmak ve % 15’i geçmeyecek şekilde sosyal güvenlik destek primi kesileceği öngörülmüş ise de, bu oran 6645 Sayılı İş Sağlığı Ve Güvenliği Kanunu İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 50 maddesinde yapılan düzenlemeyle 2015 yılı Temmuz ve takip eden ödeme dönemlerinden itibaren aylıklardan %10 oranında kesinti yapılması şeklinde değiştirilmiştir.

Yapılan Kanun düzenlemesi aylıklarından sosyal güvenlik destek primi kesilen sigortalılar tarafından olumlu bir gelişme olarak değerlendirilmiştir.

________________

* Hizmet Akdiyle Çalışanlar Emeklilik Daire Başkanlığı Şube Müdürü

167 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Tayyar Ateş Yeminli Mali Müşavirlik

Merkez Mah. Perihan Sk. No:67/1 Emin Bey Apt. Kat:4 D:5 Şişli / İstanbul 

+90 212 219 74 81