Ara
  • Olga Ateş

Yıllara Yaygın İnşaat Ve Onarma İşlerinde Muhasebe Uygulamaları

Mustafa Serhat KOÇAK

Lebib Yalkın Dergisi

Özet

Gelir ve Kurumlar Vergisi sistemimizde, gelirin bir takvim yılı içerisinde elde edilmiş olması yani gelirin yıllık olması ilkesi esas olarak kabul edilmiş ve buna ilişkin vergisel işlemlerin dönemsellik gereği aynı takvim yılı için yapılmış olması gerektiği belirtilmiştir. Vergi sistemimizde gelirin yıllık olması ilkesinin birçok istisnası olduğu gibi bunlardan birisi de yıllara yaygın inşaat ve onarma işleridir. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 42. maddesinde yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinin nasıl vergilendirileceği açıklanmıştır. Buna göre birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarma işlerinde kâr veya zarar işin bittiği yıl kati olarak tespit edilir ve tamamı o yılın geliri sayılarak, mezkur yıl beyannamesinde gösterilir.

1. Giriş

Gelir Vergisi Kanunu'nun 42. maddesinde yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde kâr veya zararın işin bittiği yıl kati olarak tespit edileceği ve tamamının o yılın geliri sayılarak mezkur yıl beyannamesinde gösterileceği düzenlenmiştir. Mükelleflerin bu işlerinden doğan hasılat ve giderlerini ayrı bir defterde veya tutmakta oldukları defterlerin ayrı bir sayfasında göstermeye; düzenleyecekleri beyannameleri işlerin ikmal edildiği takvim yılını takip eden yılın Mart ayının başından yirmibeşinci günü akşamına kadar vermeye mecbur oldukları da aynı maddenin devamında belirtilmiştir. Bu sebeple mükelleflerin yıllara yaygın inşaat ve onarma işlerine ilişkin gelir ve giderlerini ayrı bir hesapta yani giderlerini "17-Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri" gelirlerini ise "35-Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hakedişleri" hesaplarında izlemeleri gerekmektedir.

Yıllara yaygın inşaat ve onarma işlerinin başka işlerle birlikte yapılması halinde ise müşterek genel giderlerin ve amortismanların nasıl dağıtılacağı Gelir Vergisi Kanunu'nun 43. maddesinde şu şekilde düzenlenmiştir:

1. Yıl içinde birden fazla inşaat ve onarma işinin birlikte yapılması halinde, her yıla ait müşterek genel giderler bu işlere ait harcamaların (enflasyon düzeltmesi yapılan dönemlerde düzeltilmiş tutarlarının) enflasyon düzeltmesine tâbi tutulmuş tutarlarının birbirine olan nispeti dahilinde,

2. Yıl içinde tek veya birden fazla inşaat ve onarma işinin bu madde şümulüne girmeyen işlerle birlikte yapılması halinde, her yıla ait müşterek genel giderler, bu işlere ait harcamalar ile diğer işlere ait satış ve hasılat tutarlarının (enflasyon düzeltmesi yapılan dönemlerde bunların düzeltilmiş tutarlarının) birbirine olan nispeti dahilinde,

3. Birden fazla inşaat ve onarma işlerinde veya bu işlerle sair işlerde müştereken kullanılan tesisat, makine ve ulaştırma vasıtalarının amortismanları, bunların her işte kullanıldıkları gün sayısına göre dağıtıma tabi tutulurlar.

Yine söz konusu kanunun 44. maddesinde, işin ne zaman bittiğinin tespiti "İnşaat ve onarma işlerinde geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hallerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarih; diğer hallerde işin fiilen tamamlandığı veya fiilen bırakıldığı tarih bitim tarihi olarak kabul edilir. Bitim tarihinden sonra bu işlerle ilgili olarak yapılan giderler ve her ne nam ile olursa olsun elde edilen hasılat, bu giderlerin yapıldığı veya hasılatın elde edildiği yılın kâr veya zararının tespitinde dikkate alınır." şeklinde düzenlenmiştir. Muhasebe Sistemi Uygulamaları Genel Tebliği'nde yıllara yaygın inşaat ve onarma işlerinin tamamen Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine paralel olarak izlenmesi düzenlenmiştir.

Diğer taraftan Türkiye Muhasebe Standartları Kurulu tarafında İnşaat Sözleşmelerine İlişkin Türkiye Muhasebe Standardı (TMS 11) Hakkında Tebliğ yayımlanmış olup; bu tebliğe göre inşaata ilişkin gelir ve maliyetler bilanço günü itibariyle sözleşmeye konu işin tamamlanma aşaması esas alınarak, gelir ve giderler olarak finansal tablolara yansıtılır. Fakat gelir ve maliyetlerin gelir tablosuna aktarılabilmesi için sözleşmenin sonucunun güvenilir bir biçimde öngörülebilir olması gerekmektedir. Buna ilişkin şartlar söz konusu tebliğde detayıyla açıklanmıştır.

Muhasebe aşamasında bu yöntem seçilecekse tebliğin 25. maddesinde belirtilen "Tamamlama Yüzdesi Yöntemi"ne göre sözleşme maliyetleri ait oldukları işin yapıldığı hesap dönemlerinin gelir tablosunda gider olarak gösterilir. Ancak, beklenen toplam sözleşme maliyetlerinin toplam sözleşme gelirlerini aşacağı öngörülen kısmı derhal gider olarak finansal tablolara yansıtılır. Eğer sözleşme sonucu güvenilir bir biçimde tahmin edilemiyorsa sözleşme gelir ve giderlerinin kayda alınmasında tamamlama yüzdesi yöntemi kullanılmaz. Bu durumda sadece katlanılmış sözleşme maliyetlerinin geri kazanılabilmesi muhtemel olan kısmı kadar gelir kaydedilir ve sözleşme maliyetleri de oluştukları dönemin gideri olarak kayıt altına alınır.

Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanunu açısından yıllara yaygın inşaat ve onarma işlerine ait kâr/zarar işin kati olarak bittiği yılın geliri/gideri sayılarak mezkur yıl beyannamesinde gösterilir. TMS 11'de ise bu işlere ait gelir ve giderler sözleşme sonucunun güvenilir bir biçimde öngörülebilir olması şartıyla işin devam ettiği dönemlere ilişkin gelir tablosunda izlenecektir. Dolayısıyla TMS 11 hükümlerinin uygulandığı bir durumda ticari kârdan mali kâra ulaşılabilmesi için sözleşme gelirlerinin ticari kârdan çıkarılması; sözleşme maliyetlerinin ve giderlerinin ise ticari kâra eklenmesi gerekmektedir.

Biz bu çalışmamızda yıllara yaygın inşaat ve onarma işlerinin tanımından çok dönem içinde ve dönem sonunda elde edilen gelir ile katlanılan gider ve maliyetlere ilişkin muhasebe kayıtlarının nasıl yapılması gerektiği; Gelir Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanunu'na göre ve ayrıca TMS 11'e göre hesaplamaların nasıl yapıldığı ve ne şekilde izlenmesi gerektiği üzerinde duracağız.

Çalışmamızın bundan sonraki bölümünde ise sırasıyla Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunu'na göre inşaat ve onarma işlerinin muhasebeleştirilmesi, TMS 11'e göre muhasebeleştirilmesi ve son olarak dönem sonunda mali kâra ulaşılabilmesi için yapılması gereken işlemlere ilişkin örneklere yer vereceğiz.

2.Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarma İşlerinin Muhasebeleştirilmesi

2.1. Muhasebe Sistemi Uygulamaları Genel Tebliği'ne Göre Yapılacak Kayıtlar

Örnek-1 Uzman Atıf Notu : Papatya A.Ş. yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri ile uğraşmakta olup bunun yanında ticari emtia satışı da yapmaktadır.

İşletmenin gerçekleştirdiği faaliyetler şunlardır Uzman Atıf Notu :

1. Baraj inşaatı,

2. Okul inşaatı,

3. Ticari emtia alım satımı.

İşletmenin yapmış olduğu inşaat işlerinden baraj inşaatı henüz tamamlanmamış olup, okul inşaatı bu yıl içinde tamamlanmıştır.

İşletmenin 2012 yılı itibariyle söz konusu faaliyetleri ile ilgili veriler aşağıdaki gibidir.

İşletmenin 2012 yılı içinde aşağıdaki işlemleri gerçekleşmiştir:

a) İşletme inşaat işinde kullanmak üzere yıl içinde kredili olarak 94.000 TL (KDV hariç) kereste ve demir malzemesi almış olup bunun 56.000 TL'lik kısmı baraj inşaatında, 38.000 TL'lik kısmı okul inşaatında kullanılmıştır.

-------------------------------------/--------------------------------

150 İLK MADDE VE MALZEME 94.000

191 İNDİRİLECEK KDV 16.920

320 SATICILAR 110.920

İlk Madde ve Malzeme Alımı

-------------------------------------/--------------------------------

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 94.000

Baraj İnşaatı 56.000

Okul İnşaatı 38.000

150 İLK MADDE VE MALZEME 94.000

İlk Madde ve Malzemenin İnşaat Maliyetlerine Yüklenmesi

-------------------------------------/--------------------------------

b) İşletme yıl içinde toplam 200.000 TL hakediş almış olup bu hakedişin 150.000 TL'si baraj inşaatı için olup kalanı ise okul inşaatı içindir.

-------------------------------------/--------------------------------

102 BANKALAR 230.000

193 PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE FONLAR 1.500

295 PEŞİN ÖDENEN VERGİ VE FONLAR 4.500

350 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞLERİ 200.000

391 HESAPLANAN KDV 36.000

Hakedişin Kayıtlara Alınması

-------------------------------------/--------------------------------

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesinin 3 numaralı bendi uyarınca hakedişlerden % 3 stopaj yapılması gerekmektedir. Ancak tamamlanmamış inşaatlara ilişkin yapılan stopajın inşaat bitiminde mahsup imkânı olduğundan 193 no.lu hesap yerine uzun vadeli olan 295 no.lu hesapta takip edilmesi gerekmektedir.

c) İşletme tarafından katlanılan giderler aşağıdaki gibidir:

İşletme yıl içinde toplam 100.000 TL'lik genel yönetim giderine katlanmıştır. Söz konusu gider içerisinde amortisman tutarı 56.000 TL'dir.

-------------------------------------/--------------------------------

770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 44.000

191 İNDİRİLECEK KDV 7.920

102 BANKALAR 51.920

Dönem İçinde Yapılan Giderlerin Kayda Alınması

-------------------------------------/--------------------------------

770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 56.000

257 BİRİKMİŞ AMORTİSMANLAR 56.000

Dönem Sonunda Hesaplanan Amortismanın Kayıtlara Alınması

-------------------------------------/--------------------------------

İşletmede yer alan makineler sadece inşaat işinde kullanılmakta olup ulaştırma araçları ise tüm faaliyetlerde kullanılmıştır. Bu duran varlıkların işlerde kullanıldığı süreler aşağıdaki gibidir (1 yıl 360 gün olarak dikkate alınmıştır).

Makineler için hesaplanan amortisman tutarı 36.000 TL olup demirbaşların amortisman tutarı ise 20.000 TL'dir.

Amortismanların Dağıtılması:

Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından verilen 11.09.2012 tarih ve B.07.1.GİB.4.06.16.01-120 [42-12/9]-921 no.lu özelgede sadece yıllara sari inşaat işlerine özgülenmiş olan tesisat, makine ve ulaştırma araçları için hesaplanan amortisman tutarlarının kullanılmayan süreye isabet eden kısmı da dahil yıllara sari inşaat işinin maliyetine eklenmesi gerektiği belirtilmiştir.

Dolayısıyla makinelere ilişkin amortisman tutarlarının dağıtım anahtarının aşağıdaki gibi olması gerekmektedir.

---------------------------------- / -----------------------------------

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 42.000

Baraj İnş. 25.600

Okul İnş. 16.400

632 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 14.000

771 GYG YANSITMA 56.000

-------------------------------------/--------------------------------

771 GYG YANSITMA 56.000

770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 56.000

-------------------------------------/--------------------------------

-------------------------------------/--------------------------------

170 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETİ 25.600

Baraj İnş.

622 SATILAN HİZMET MALİYETİ 16.400

Okul İnş.

741 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ YANSITMA 42.000

-------------------------------------/--------------------------------

741 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ YANSITMA 42.000

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 42.000

-------------------------------------/--------------------------------

d) İşletme yıl içinde bankadan 1 yıl vadeli bir kredi kullanmış olup yılsonunda kredinin tahakkuk etmiş olan faiz tutarı 50.000 TL'dir.

-------------------------------------/--------------------------------

780 FİNANSMAN GİDERLERİ 50.000

381 GİDER TAHAKKUKLARI 50.000

Faiz Giderinin Dönem Sonunda Tahakkuk Ettirilmesi

-------------------------------------/--------------------------------

Kredi faizinin 22.000 TL'si baraj inşaatı için kullanılan kısma ait olup 18.000 TL'si okul inşaatı için kullanılan kısma aittir. Kalan 10.000 TL'lik kısım ise işletmenin genel finansman ihtiyacı için kullanılan krediye ait faiz gideridir.

Finansman Giderlerinin Dağıtılması:

-------------------------------------/--------------------------------

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 40.000

Baraj İnşaatı 22.000

Okul İnşaatı 18.000

770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 10.000

781 FİNANSMAN GİDERLERİ YANSITMA 50.000

Faiz Giderinin İlgili Yerlere Dağıtımı

-------------------------------------/--------------------------------

781 FİNANSMAN GİDERLERİ YANSITMA 50.000

780 FİNANSMAN GİDERLERİ 50.000 Yansıtma Hesabının Kapatılması

-------------------------------------/--------------------------------

170 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ 22.000

622 SATILAN HİZMET MALİYETİ 18.000

741 HİZMET ÜRETİM MAL. YANSITMA 40.000 Faiz Giderinin İnşaat Maliyetlerine Yüklenmesi

-------------------------------------/--------------------------------

741 HİZMET ÜRETİM MAL. YANSITMA 40.000

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 40.000 Yansıtma Hesabının Kapatılması

-------------------------------------/--------------------------------

Müşterek Genel Giderlerin Dağıtılması:

Şirketin yukarıdaki veriler dolayısıyla dönem içinden gelen 44.000 TL ve tüm faaliyetler için kullanılan krediye isabet eden faiz giderlerinden 10.000 TL olmak üzere toplam 54.000 TL tutarında müşterek genel gideri bulunmaktadır.

-------------------------------------/--------------------------------

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 32.529

Baraj İnşaatı 21.665

Okul İnşaatı 10.864

632 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 21.471

771 GYG YANSITMA 54.000

-------------------------------------/--------------------------------

771 GYG YANSITMA 54.000

770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 54.000

-------------------------------------/--------------------------------

170 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETİ 21.665

Baraj İnşaatı

622 SATILAN HİZMET MALİYETİ 10.864

Okul İnşaatı

741 HİZMET ÜRETİM MAL. YANSITMA 32.529

-------------------------------------/--------------------------------

741 HİZMET ÜRETİM MAL. YANSITMA 32.529

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 32.529

-------------------------------------/--------------------------------

170 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ 56.000

622 SATILAN HİZMET MALİYETİ 38.000

741 HİZMET ÜRETİM MAL. YANSITMA 94.000 Dönem İçinde Alınan Malzemelerin İnşaat Maliyetlerine Yüklenmesi

-------------------------------------/--------------------------------

741 HİZMET ÜRETİM MAL. YANSITMA 94.000

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 94.000 Yansıtma Hesabının Kapatılması

-------------------------------------/--------------------------------

350 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAKEDİŞLERİ 200.000

Okul İnşaatı

600 YURT İÇİ SATIŞLAR 200.000 İnşaatı Tamamlanan Faaliyete İlişkin Hakedişin Dönem Kârına Alınması

-------------------------------------/--------------------------------

622 SATILAN HİZMET MALİYETİ 130.000

170 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE

ONARIM MALİYETLERİ 130.000

Okul İnşaatı İnşaatı Tamamlanan Faaliyete İlişkin Maliyetlerin Dönem Maliyetine Alınması

-------------------------------------/--------------------------------

Örnek-2 Uzman Atıf Notu: Bilge A.Ş.'nin 2012 yılı faaliyet sonuçlarına ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir. Uzman Atıf Notu

*Özel Okul İşletmeciliği faaliyetinden elde edilen kazancın bankalarda değerlendirilmesi sonucu elde edilen 50.000 TL tutarındaki gelirin 10.000 TL tutarındaki kısmı mevduat faizi, kalan 40.000 TL tutarındaki kısmı Devlet Tahvili faizlerinden oluşmaktadır.

'Dönem sonunda 770 Genel Yönetim Giderleri hesabına kayıtlı gider toplamının 50.000 TL olduğu belirlenmiştir.

'İşletmede kullanılan araç ve makinelerin toplam amortisman tutarı 60.000 TL'dir. Bu araç ve makinelerin işlere göre kullanılan gün sayıları aşağıdaki gibidir.

Araç ve makinelerin tamamı hem inşaat işlerinde hem de özel okul işletmesinde kullanılabilir niteliktedir.

-------------------------------------/--------------------------------

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 40.000

MEB Okul İnş. 10.000

Bayındırlık Bak. Konut İnş. 6.666,67

Özel Okul İşletmesi 3.333,33

Bolu Devlet Hastanesi İnş. 20.000,00

770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 20.000

Çalışılmayan Süre 20.000,00

771 GYG YANSITMA 60.000

-------------------------------------/--------------------------------

771 GYG YANSITMA 60.000

770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 60.000

-------------------------------------/--------------------------------

'Dönem sonunda işletme kayıtlarında uzun ve kısa vadeli finansman gideri olarak 40.000 TL hesaplanmıştır.

Hesaplanan finansman giderlerine ilişkin bilgiler aşağıdaki gibidir.

-15.000 TL tutarındaki kısım Bolu Devlet Hastanesi inşaatı için Dünya Bankasından kullanılan krediden kaynaklanmaktadır.

-5.000 TL tutarındaki kısım Bayındırlık Bak. Konut İnş. İçin idareye verilen teminat mektubu komisyon ödemesinden kaynaklanmaktadır.

-10.000 TL tutarındaki kısım MEB Okul İnşaatına ilişkin kullanılan kredinin faizinden oluşmaktadır.

-10.000 TL tutarındaki kısım ise işletme kredisi olarak kullanılan banka kredisine ilişkin faiz giderinden oluşmaktadır.

-------------------------------------/--------------------------------

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 30.000

MEB Okul İnş. 10.000

Bayındırlık Bak. Konut İnş. 5.000,00

Bolu Devlet Hastanesi İnş. 15.000,00

770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 10.000

İşletme Finansmanı 10.000,00

781 FİNANSMAN GİDERLERİ YANSITMA 40.000

-------------------------------------/--------------------------------

781 FİNANSMAN GİDERLERİ YANSITMA 40.000

780 FİNANSMAN GİDERLERİ 40.000

-------------------------------------/--------------------------------

Finansman giderleri kullanım yerlerine göre yukarıdaki gibi ayrılmış olup; işletmenin genel finansman ihtiyacını karşılamak için kullanılan krediye ilişkin faiz gideri olan 10.000 TL ise müşterek genel gider olarak 770 Genel Yönetim hesabına aktarılarak tekrar dağıtılacaktır.

Böylece buradan kaynaklanan 10.000 TL, amortismanlardan çalışılmayan sürelere isabet eden 20.000 TL ve genel yönetim giderleri hesabında toplam bulunan 50.000 TL müşterek genel giderlerin toplamı 80.000 TL olarak dağıtıma tabi tutulacaktır.

-------------------------------------/--------------------------------

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 80.000 MEB Okul İnş. 24.827,59

Bayındırlık Bak. Konut İnş. 13.793,10

Özel Okul İşletmesi 27.586,21

Bolu Devlet Hastanesi İnş. 13.793,10

771 GYG YANSITMA 80.000

-------------------------------------/--------------------------------

771 GYG YANSITMA 80.000

770 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 80.000

-------------------------------------/--------------------------------

MEB Okul İnşaatından kalan döküntü ve talaşların satışından 10.000 TL elde edilmiştir.

-------------------------------------/--------------------------------

100 KASA 10.000

679 O.DIŞI GELİR VE KÂRLAR 10.000

-------------------------------------/--------------------------------

Yukarıdaki hesaplamalar dikkate alındığında gider dağılımı aşağıdaki gibi olacaktır.

Bu dağıtıma ilişkin dönem sonu işlemleri ise aşağıdaki gibi yapılacaktır.

-------------------------------------/--------------------------------

170 YILLARA YAYGIN İNŞAAT

VE ONARIM MALİYETİ 499.080,46 MEB Okul İnş. 224.827,59

Bayındırlık Bak. Konut İnş. 125.459,77

Bolu Devlet Hastanesi İnş. 148.793,10

622 SATILAN HİZMET MALİYETİ 180.919,54

Özel Okul İşletmesi 180.919,54

741 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ YANSITMA 680.000,00

-------------------------------------/--------------------------------

741 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ YANSITMA 680.000,00

740 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ 680.000,00

-------------------------------------/--------------------------------

622 SATILAN HİZMET MALİYETİ 373.620,69

MEB Okul İnş. 224.827,59

Bolu Devlet Hastanesi İnş. 148.793,10

170 YILLARA YAYGIN İNŞAAT

VE ONARIM MALİYETİ 373.620,69

MEB Okul İnş. 224.827,59

Bolu Devlet Hastanesi İnş. 148.793,10

-------------------------------------/--------------------------------

-------------------------------------/--------------------------------

690 DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI 554.540,23

622 SATILAN HİZMET MALİYETİ 554.540,23

Özel Okul İşletmesi 180.919,54

MEB Okul İnş. 224.827,59

Bolu Devlet Hastanesi İnş. 148.793,10

-------------------------------------/--------------------------------

350 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE

ONARMA HAKEDİŞ BEDELLERİ 550.000,00

MEB Okul İnş. 400.000,00

Bolu Devlet Hastanesi İnş. 150.000,00

600 YURT İÇİ SATIŞLAR 550.000,00

-------------------------------------/--------------------------------

600 YURT İÇİ SATIŞLAR 750.000,00 MEB Okul İnş. 400.000,00

Bolu Devlet Hastanesi İnş. 150.000,00

Özel Okul İşletmesi 200.000,00

642 FAİZ GELİRLERİ 50.000,00

679 DİĞER O.DIŞI GELİR VE KÂRLAR 10.000,00

690 DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI 810.000,00

-------------------------------------/--------------------------------

690 DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI 255.459,77 371 DÖNEM KÂRININ PEŞİN ÖDENEN

VERGİ VE DİĞ. YÜK. 18.000,00

193 PEŞİN ÖD. VER. VE FONLAR 18.000,00

MEB Okul İnş. 12.000,00

Bolu Dev. Has. İnş. 4.500,00

Mevduat 1.500,00

370 DÖN. KÂRI VER. VE DİĞ. YAS. YÜK. KAR. 51.091,95

Öd. Kur. Ver. Kar. 51.091,95

590 DÖNEM NET KÂRI 204.367,82

-------------------------------------/--------------------------------

370 DÖN. KÂRI VER. VE DİĞ. YAS. YÜK. KAR. 51.091,95

371 DÖN. KÂR. PEŞ. ÖD. VER. VE DİĞ. YÜK. 18.000,00

360 ÖDENECEK VERGİ VE FONLAR 33.091,95

-------------------------------------/--------------------------------

* Dönem içinde hesaplanması gereken Geçici Vergi ihmal edilmiştir.

2.2. TMS 11'e Göre Yapılacak Kayıtlar ve Ticari Kârdan Mali Kâra Ulaşılması

Örnek-1: VDK Taahhüt Şirketi bir vakıf üniversitesinin iki ihalesini kazanarak yönetim binası ve üretim tesisi yapım işlerini üstlenmiştir. İhalelerin konuları ve sözleşmeleri ayrı ayrı düzenlenmiş ve taahhüt altına alınmıştır. Her iki yapım işinin de 2012 yılında başlayarak yönetim binasının 2013 yılında, üretim tesisinin ise 2014 yılında bitmesi sözleşmede düzenlenmiştir. Yönetim binasının keşif bedeli 350.000 TL, tesisin keşif bedeli ise 1.400.000 TL olarak tespit edilmiştir. Yönetim binasının tahmini proje maliyeti 250.000 TL, ihale bedeli olan sözleşme geliri ise 300.000 TL'dir. Üretim tesisinin tahmini proje maliyeti 1.000.000 TL, ihale bedeli olan sözleşme geliri ise 1.200.000 TL'dir.

Yönetim binası inşaatının 2012 yılı fiili maliyeti 100.000 TL, üretim tesisi inşaatının 2012 yılı fiili maliyeti ise 350.000 TL'dir. 2012 yılında yönetim binasının inşaatı için ihale makamından 110.000 TL, üretim tesisi inşaatı için ise 400.000 TL alınmıştır.

Bu bilgilere göre yönetim binasının 2012 yılı tamamlama yüzdesi % 40 (100.000/ 250.000) olarak; üretim tesisinin 2012 tamamlama yüzdesi ise % 35 (350.000/ 1.000.000) olarak hesaplanacaktır.

TMS 11'e göre gelir tablosuna 2012 yılında yansıtılacak gelir, ihale bedeli yani beklenen sözleşme geliri ile tamamlanma yüzdesinin çarpılması sonucunda bulunacaktır. Bu durumda; yönetim binası inşaatı için 2012 yılı gelir tablosuna 120.000 (300.000 x % 40) TL, üretim tesisi inşaatı için ise 2012 yılı gelir tablosuna 420.000 (1.200.000 x % 35) TL yansıtılacaktır. Fakat yukarıda verilen bilgilerden de görüleceği üzere alınan hak ediş bedelleri yönetim binasının inşaatı için 110.000 TL, üretim tesisi inşaatı için ise 400.000 TL'dir. Bu durumda 2012 yılında gelir hesaplarına yönetim binası için gerçekte alınan hak ediş 110.000 TL olmasına rağmen 120.000 TL; üretim tesisi için ise gerçekte alınan hak ediş 400.000 TL olmasına rağmen 420.000 TL gelir aktarılmıştır. Dolayısıyla gerçekte tahsil edilmeyen tutarların aşağıdaki şekilde kaydedilerek takip edilmesi gerekecektir:

-------------------------------------/--------------------------------

350 YIL. YAY. İNŞ. VE ON. HAKEDİŞLERİ 510.000

350.01 Bina 110.000

350.02 Üretim Tesisi 400.000

176 HAKEDİŞE BAĞLANACAK GELİR TAHAK. 30.000

176.01 Bina 10.000

176.02 Üretim Tesisi 20.000

600 YURT İÇİ SATIŞLAR 540.000

600.01 Bina 120.000

600.02 Üretim Tesisi 420.000

-------------------------------------/--------------------------------

Fiili inşaat maliyetlerinin dönem sonundaki kaydında, 740 Üretim Maliyeti hesabında biriken tüm maliyetlerin 741 nolu hesap aracılığıyla 622 nolu hesaba intikal ettirilecektir.

Dönem sonunda ise hem gelir hesapları hem de gider hesapları aşağıdaki gibi kapatılacaktır.

-------------------------------------/--------------------------------

600 YURT İÇİ SATIŞLAR 540.000

600.01 Bina 120.000

600.02 Üretim Tesisi 420.000

690 DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI 540.000

-------------------------------------/--------------------------------

690 DÖNEM KÂRI VEYA ZARARI 450.000

622 SATILAN HİZMETİN MALİYETİ 450.000

-------------------------------------/--------------------------------

Görüldüğü üzere TMS 11'e göre inşaat ve taahhüt işlerinin kaydının yapılması üzerine söz konusu şirketin 2012 yılında 90.000 TL ticari kârı çıkmaktadır. Fakat 213 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 42. maddesinde yıllara yaygın inşaat ve onarım işlerinde kâr veya zararın işin bittiği yıl kati olarak tespit edileceği ve tamamının o yılın geliri sayılarak mezkur yıl beyannamesinde gösterileceği düzenlenmiştir. Bu sebeple söz konusu VDK Taahhüt Şirketinin bir vakıf üniversitesine taahhüt ettiği inşaat işlerinde dolayı elde etmiş olduğu kâr/zararı işin kati olarak bittiği yılda tespit etmesi ve o yılın beyannamesinde göstermesi gerekmektedir. Bu sebeple örneğimizdeki şirketin 90.000 TL olarak hesaplanan ticari kârına 450.000 TL olarak giderleştirdiği tutarı kanunen kabul edilmeyen gider olarak eklemesi; gelir hesaplarına intikal ettirdiği 540.000 TL tutarını ise vergiye tabi olmayan gelir olarak tenzil etmesi sonucunda mali kâra ulaşması gerekmektedir. Örneğimizde ticari kârı 90.000 TL olan şirketin mali kârı sıfır olarak tespit edilmiştir.

3. Sonuç

Çalışmamızda anlatıldığı üzere yıllara yaygın inşaat ve onarma işlerinden elde edilen kâr/zarar gelir vergisi sistemimizde, gelirin yıllık olması ilkesinin bir istisnası olup; işin kati olarak bitirildiği yıl elde edilmiş sayılacak ve o yılın beyannamesinde gösterilecektir.

Yıllara yaygın inşaat ve onarma işlerinin muhasebe kayıtlarının yapılmasında, Muhasebe Sistemi Uygulamaları Genel Tebliği ve TMS 11 uyarınca iki ayrı yol izlenebilmektedir. Bunlardan Muhasebe Sistemi Uygulamaları Genel Tebliği, Gelir Vergisi Kanunu ile paralel olup; elde edilen kâr/zararın işin kati olarak bitirildiği yılda gelir tablosuna aktarılmasını düzenlemişken; TMS 11 sözleşmenin sonucunun öngörülmesi şartıyla inşaat ve onarma işlerinden elde edilen gelirler ve sözleşme maliyetlerinin işin tamamlanmasına kadar her yıl tamamlanma yüzdesi yöntemine göre ise hesaplanarak gelir tablosuna aktarılmasını düzenlemiştir.

TMS 11 uygulamasının seçilmesi halinde ticari kârdan mali kâra geçmek için Gelir Vergisi Kanunu'na göre düzeltmelerin yapılması gerektiği de anlaşılmaktadır.

Her iki yola ilişkin örneklere çalışmamızda yer verilerek muhasebe kayıtlarının ve hesaplarının nasıl düzenlenmesi gerektiği açıklanmıştır.

Kaynakça

-ŞİMŞEK Alper, ÖZKÖK Servet, Vergi Muhasebesi, Ocak 2009, Oluş Yayıncılık, Ankara.

-TUNA Selim, Tüm Vergisel Yönleriyle Muhasebe ve Dönem Sonu İşlemleri Ders Notları, İstanbul, 2012

-İnşaat Sözleşmelerine İlişkin Türkiye Muhasebe Standardı (TMS 11) Hakkında Tebliğ

-1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği

121 görüntüleme0 yorum

Son Paylaşımlar

Hepsini Gör

Tayyar Ateş Yeminli Mali Müşavirlik

Merkez Mah. Perihan Sk. No:67/1 Emin Bey Apt. Kat:4 D:5 Şişli / İstanbul 

+90 212 219 74 81